'Die hele rij gaat eruit. Nu meteen!'

Sinds twee jaar hebben acteurs en musici en hun publiek kennis kunnen maken met een nieuw specimen: de scholier. Zij moeten naar het theater en de concertzaal in het kader van het vak culturele en kunstzinnige vorming (ckv), vast onderdeel van het havo- en vwo-programma in de tweede fase. Het is de betrokken partijen niet meegevallen. Toch zeggen enkele theatermakers: grijp die kans.

Hoe te voorkomen dat de acteur Leopold Witte van Orkater na zes minuten de voorstelling 'Conijn van Olland' platlegt wegens een voortdurend geroezemoes. ,,Dat hele rijtje daarboven gaat eruit. Nu meteen!''

Hoe te voorkomen dat een meisje gedurende het hele stuk in haar mobieltje mompelt-de docente naast haar grijpt niet in. Wat te doen aan dat bedreigde gevoel dat acteurs bevangt als zij een groep onverschillige, kauwgom kauwende jongelui binnen ziet komen, de discman nog op hun hoofd.

Wat te denken van de merkwaardige tweedeling binnen het begeleidend docententeam, waarvan de één zegt: dit wil ik nooit meer meemaken, terwijl de ander buitengewoon tevreden is over de concentratie van juist dat rumoerige stelletje op de bovenste rij, dat natuurlijk toch mocht blijven zitten. En hoe gaat de theater- en muziekwereld om met de toenemende ergernis van het ouderwetse, keurige publiek over het niet aangepaste gedrag van de ckv'ers in hun midden?

,,De fout die hier is gemaakt'', zegt Wim Wentzel van het jongerenproject 'Bekijk 't', ,,is dat het bezoek verplicht was voor de hele klas. Bovendien was het niet goed voorbereid.'' 'Bekijk 't' regelde het bezoek aan Conijn van Olland.

Eigenlijk had de school naar de voorstelling moeten toewerken, door leerlingen repetities bij te laten wonen en zelf stukjes te laten spelen. Dan was er een gemotiveerde helft overgebleven, volgens Wentzel. De rest-de 'echte pubers' zou zijn ckv-punten op een andere wijze moeten verdienen.

'Bekijk 't' is een initiatief van theatergezelschappen de Trust, Dogtroep, Orkater, Syndicaat en Toneelgroep Amsterdam. Wentzel (46), geestelijk vader en motor van 'Bekijk 't', wil jongeren laten meemaken wat hem gebeurde op 17-jarige leeftijd. Een vriend stuurde hem naar (toen nog) Hauser Orkater, en hij kwam nooit meer los van theater. Wat hij wil overbrengen is 'dat gevoel van ultieme lust' dat de kunstenaar bevangt als hij speelt, schept of musiceert.

Doel van 'Bekijk 't' is jongeren te laten begrijpen wat er op het toneel en achter de schermen gebeurt, door hen zo vroeg mogelijk te betrekken bij het maken van een stuk. Na het zien van 'Richard III' door Syndicaat speelden scholieren hun eigen versie van enkele scènes. Rondom Wim T. Schippers' 'Zonder titel' van Toneelgroep Amsterdam bonden vwo'ers van drie scholen al acterend de strijd aan met elkaar. Leerlingen bereidden zich voor op 'Atom Tattoo' van Dogtroep door vooraf een video te bekijken waarop ze zagen hoe het stuk tot stand kwam. Enkele dagen na de voorstelling voelden ze 'op locatie' de makers aan de tand. Ze legden een en ander vast op video, maakten een internetsite en schreven de verslagen die iedere ckv-leerling moet maken.

De staatssecretaris van cultuur en de gemeente Amsterdam reageerden enthousiast, en er liggen toezeggingen tot financiering van 'Bekijk 't' tot en met 2002.

Terug naar die ene onderbroken versie van 'Conijn van Olland', Orkaters verhaal over koning Lodewijk Napoleon Bonaparte. De acteurs hervonden hun concentratie, en speelden het stuk uit tot een bejubeld einde. Maar echt lekker ging het niet. ,,Ik ben natuurlijk erg verwend'', zegt Leopold Witte na afloop van de voorstelling. ,,Maar ik kan niet tegen die muur van desinteresse in de zaal.'' Ook het feit dat de meeste scholieren wel degelijk geboeid naar het stuk hebben gekeken biedt hem nu even geen troost.

Wentzel is niet blij met de krappe voorbereiding op school, waardoor de leerlingen te weinig 'voeling' met het stuk konden krijgen. En de school is ronduit ongelukkig over het mobiel bellende meisje (een dag geschorst) en de ongemotiveerde houding van een deel van deze ckv'ers. Juist zo'n avond wil 'Bekijk 't' voorkomen. Maar het project lijkt slachtoffer van het eigen succes: sinds het begin van het project in januari 2000 is het aantal scholen dat meedoet van vijf naar 25 gestegen. Om aan de vraag te voldoen offerde Wentzel bij 'Conijn van Olland' de gedegen voorbereiding op. Wel is er nog een voor- en nabespreking met de acteurs (,,Ik moet nog vragen wat de rode lijn is, voor ckv'', zegt scholier Marieke na afloop van 'Conijn'.) Maar Wentzel wil meer: een gedegen voorbereiding waarbij scholieren echt betrokken raken en snappen wat kunstenaars beweegt.

,,Ik wil dat ze zien hoe de beeldhouwer zijn beeld maakt, hoe hij elke ochtend de zelfdiscipline opbrengt om naar zijn atelier te gaan en verder aan dat beeld te werken. Dat geeft een heel ander perspectief dan wanneer je in een museum moet zeggen of je dat beeld mooi of lelijk vindt.''

De volgende stap, zegt Wentzel, is dat leerlingen niet alleen verslagen schrijven, maar zelf een décor bedenken bij een toneelstuk, een ander affiche ontwerpen, of scènes herschrijven.

Dit gebeurt op kleine schaal al door de ckv'ers. Wentzels ideaal is echter al vanaf de basisschool te beginnen. En het houdt niet op bij een discipline. Liefst laat hij scholieren met alle genres tegelijk kennismaken. In gedreven staccato: ,,Dag van de literatuur, 23 maart: zevenduizend jongeren in de Rotterdamse Doelen. Schrijvers maken korte scènes van 2, 3 minuten op het hart van jongeren geschreven. Die mogen ze spelen. Tegelijkertijd camera's, groot scherm, soapachtig.''

Kristin Drijvers, docente ckv op het Amsterdams Lyceum, schudt haar hoofd. ,,Het is niet haalbaar, om al die tijd erin te steken. Die leerlingen zitten helemaal vol met hun programma, je kan het niet verplicht stellen om nog meer uren erin te steken.'' Volgens de eindtermen van ckv moeten scholieren aan alle disciplines ruiken, en dan zijn er nog de andere vakken.

,,Hartstikke leuk'', zegt een meisje op de video die 'Bekijk 't' maakte van het project rond 'Zonder titel'. ,, Maar het kost enorm veel tijd. We zijn in totaal een week bezig met de repetities en de uitvoering zelf. Ik weet niet of ik het volgend jaar weer kan doen.''

Wentzel weet het, maar hij is onstuitbaar. ,,Je hebt te weinig voor jongeren. Voor het jeugdtheater zijn ze te oud, het volwassenentheater ruikt naar pluche. Ik ga er echt verandering in brengen, ik ben ervan overtuigd.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden