Die heerlijke verschrikkelijke leegte

Stel je voor: je hebt Scheveningen met Pasen helemaal voor jezelf. Geen meutes opdringerige gasten. Op terrasjes word je vriendelijk ontvangen, en redelijke prijzen, niks hoogseizoen. En op het strand geen kip. Je voelt je de koning te rijk. Die heerlijke leegte is het schrikbeeld van de toeristenindustrie in Engeland, in streken waar mond- en klauwzeer heerst.

Dartmoor, ruim 1800 vierkante kilometer ongerepte natuur in Devon, Zuid-Engeland, ligt er verlaten bij. Normaal trekt het moerasland jaarlijks zo'n tien miljoen bezoekers, vooral wandelaars. Nu zijn loslopende schapen de enige levende wezens: de Scottish blackface, gehard tegen de strenge winters, Exmoor horn en cheviot. Parkeerplaatsen en zandwegen zijn afgezet met rood-witte linten, zoals overal in de regio. Alle voetpaden zitten dicht. Een paar stukjes kustpad zijn opengesteld om toeristen te lokken, maar bij 98 procent van de wandelwegen staan bordjes 'Mond- en klauwzeer, niet betreden'.

,,Je snapt het niet. Waarom halen ze die schapen niet van de Moor, en laten de mensen erop?'', verzucht de waardin van de Old Police Station Cafe. Vera Jennet drijft samen met haar man Bob de pub annex snackbar, souvenirwinkel en pension in Princetown, midden in Dartmoor. Ze hebben alle tijd voor de enige gast. ,,Anders zitten we vol met de Pasen. Alles is gecanceld, en we zien ook geen bussen met dagjesmensen.'' Het zijn moeilijke tijden voor de familiebusiness. ,,De rekeningen moeten wachten tot er geld is'', zegt Vera resoluut. ,,Je kunt wel naar de bank lopen, ze staan te dringen om te lenen, maar dat moet je toch weer met rente terugbetalen. Misschien moeten we de auto straks wel verkopen.'' Britain (de regering in Londen) had er niet zoveel ophef over moeten maken, over dat mkz, maar moeten aanpakken, vindt Vera Jennet.

In het bezoekerscentrum, even verderop, geven vier man tekst en uitleg over de Moor. Darryl Foot weet waarom de schapen nog op het land lopen. ,,Daar is discussie over geweest, maar dat willen de boeren niet. Te duur. Ze hebben geen voer, en waar moeten ze die beesten laten. Het zijn er tienduizenden.''

De spanning tussen de landbouw en de toeristenbusiness komt vaker ter sprake in gesprekken met mensen uit beide sectoren. Het is vreemd die tegenstelling: het samengaan van een prachtige kust en een lieflijk glooiend achterland met vriendelijke boerendorpjes is de aantrekkingskracht van Devon. Met een inwonertal van 690 000 op een oppervlakte van een zesde van Nederland is er alle ruimte. Het platteland, als ideaal wandelgebied, vormt de parel. Veel boeren zitten ook in de toeristenbusiness: ze verhuren kamers, serveren maaltijden, verkopen boerenproducten en bieden vermaak.

Het mkz heeft de idylle verstoord. James McInnes, voorzitter van de plaatselijke afdeling van de boerenbond (NFU) in Okehampton, kan zich de onvrede van de hotel- en pensionhouders wel voorstellen. Die mensen zouden ook compensatie moeten krijgen, vindt hij. Maar tegelijkertijd verzet hij zich tegen de toenemende druk om de regio maar weer open te gooien voor toeristen. Minister van landbouw Nick Brown mag dan zeggen dat het hoogtepunt van de mkz-crisis is gepasseerd, McInnes weet dat het in Devon nog niet voorbij is. ,,Mijn buurman in het dal voor me is deze woensdag geruimd, en de ander naast me ook.''

Okehampton is dubbel getroffen in deze streek in Devon waar mkz het hardst heeft toegeslagen. Hier doen de boeren hun inkopen, komen ze doorgaans om een biertje te drinken. De meesten blijven thuis, bang voor besmetting. Een keer in de week doet één familielid de hoognodige boodschappen. Op de straten in het stadje liggen stroken stro doordrenkt met desinfecteermiddel om de banden van auto's te ontsmetten. Tegelijk geldt Okehampton als de uitvalsbasis voor wandelaars die de Moor op willen, en die zijn er dus niet.

Donderdag is er slecht nieuws: een boerderij richting Dartmoor is besmet, 20 000 schapen op het moerasland worden bedreigd. 'Mkz-land' strekt zich verder uit naar het noorden. In Highampton dook de ziekte het eerst op. Een veehandelaar had het virus meegenomen vanuit het noorden. Bij een varkensfokker daar, in Heddon-on-the-Wall, zou het begonnen zijn, op 19 februari. De man verwerkt etenresten tot voer. In het afval van een Chinees restaurant zou illegaal geïmporteerd vlees uit Azië hebben gezeten, en d t was besmet. Na protesten van Britse Chinezen voor het ministerie van landbouw in Londen wegens 'racisme', kwam een ander verhaal de wereld in: de besmettingshaard zou ook een Britse legerplaats geweest kunnen zijn, vlakbij de varkensboer. De kazerne importeert zelf vlees, uit alle delen van de wereld (tegen de laagste prijs).

In Devon verspreidde de ziekte zich verder via de veemarkt in Hatherleigh. De velden tot ver in de omtrek zijn leeg. Mannen in witte pakken zie je komen en gaan: de ruimers hebben hier hun verzamelplek. Vrachtwagens denderen langs met klapperende zeilen. Daaronder weer een vracht dode beesten. Nog verder, bij Meeth, stijgt de witte rook op van de tientallen meters lange vuren met daarop de karkassen, de poten omhoog. Een scherpe geur van houtvuur vermengd met de zoetige stank van verbrand vlees dringt in de neusgaten, aangedragen door de wind. Die verspreidt volgens de boeren tegelijk de ziekte verder. Vanaf een hoogte is de klei-afgraving te zien, waar een massagraf moet komen voor 400 000 beesten. De achterstand bij het wegwerken van geruimde dieren is groot: 110 000. Omwonenden verzetten zich. Ze willen het drukke verkeer niet en vrezen voor een dalende huizenprijs met zo'n 'rotte plek' naast de deur.

Ketchup, is de bondige mening van NFU-man McInnes over het mkz-beleid van het ministerie van landbouw. ,,Wij hadden meteen moeten vaccineren, net als bij jullie in Holland. Daar is het nu te laat voor, de ziekte heeft zich te veel verspreid.'' Nu al bijna twee maanden zucht de streek onder het strenge regime waarmee wordt geprobeerd de ziekte onder controle te krijgen. Devon is na Cumbria de zwaarst getroffen regio, met deze week 140 mkz-gevallen. Een tiende van de 40 000 boeren raakt zijn beesten kwijt. Voor heel Engeland staat de teller op 1260 mkz-gevallen; 1,4 miljoen dieren zijn of worden geslacht.

Pas na weken werd duidelijk dat ook de toeristenbusiness zwaar te lijden zou krijgen. In de kustplaatsen, zoals Torquay, aan de 'Engelse Rivièra', en Plymouth, waar gewoonlijk duizenden gasten komen, regende het afzeggingen, tot 75 procent van de boekingen. Terwijl er hier van mkz niets te bespeuren valt. Dat leidde tot een schok: waarom moet een sector die in Devon tweemaal zoveel geld omzet als de landbouw ook op de fles door een ziekte die niet fataal is voor mens of dier? En boeren krijgen tenminste nog compensatie.

VERVOLG OP PAGINA 19

Die heerlijke verschrikkelijke leegte

VERVOLG VAN PAGINA 17

Op de promenade van Plymouth - de grootste plaats van Devon, met 250 000 inwoners - lopen wat verdwaalde mensen: een gezinnetje met twee kinderen, wat bejaarden, een jongen met een voetbal en een man die zijn hond uitlaat. ,,Je zou het zo niet zeggen met onze marine- en industriehaven, maar Plymouth is een toeristenstad'', zegt dr. Peter Roberts, die de stad aan de man moet brengen. ,,Een op de tien mensen vindt werk in het toerisme of aanverwante bedrijven, taxi's, ferry's, drankhandel, noem maar op. Voor Plymouth praat je over een omzet van een miljard gulden op jaarbasis. We rekenen met een verlies van 150 miljoen.'' Met een inderhaast opgezette advertentiecampagne - 'In Devon is veel te doen' - probeert hij nog zoveel mogelijk te redden van het lopende seizoen. Zijn grootste zorg geldt de lange termijn: lukt het de mensen, die nu wegblijven, straks terug te halen.

Aangespoord door de 'Roberts' van de regio kwam de politiek in het geweer. Het regionaal bestuur, geleid door Liberaal-Democraten, toog naar Londen met alarmerende cijfers: 10 000 banen op de tocht, waarvan 1500 in de landbouw en 8500 in het toerisme, een miljard gulden inkomstenderving (3,5 procent van het regionaal bnp). Kortom, Devon staat voor een economische ramp. Zo'n beetje heel ondernemend Engeland stond op de stoep van premier Blair. Het cijfer van 17,5 miljard verlies viel. De Labourregering besloot tot een ommezwaai. In allerijl kwam een 20 miljoen kostende campagne van de grond om binnen- en buitenland duidelijk te maken dat het land niet potdicht zit. Blair trok persoonlijk het land in om dat te onderstrepen.

Professor McInearney van de Universiteit van Exeter is verontwaardigd over het misbruik van de cijfers die zijn faculteit, agrarische economie, heeft geleverd aan het bestuur van Devon. ,,Ik zou dit niet wetenschappelijk willen noemen. Die getallen zeggen weinig. De politiek is met wat basisgetallen aan de haal gegaan, de conclusies komen voor hun rekening. Het is moeilijk de economie van zo'n kleine regio los te zien van de rest van het zuidwesten. En het is onmogelijk te voorspellen hoe de situatie zich zal ontwikkelen. Wat je ziet is dat de mensen hun geld elders of aan andere dingen uitgeven. Het valt dan ook te betwijfelen of de Britse economie als geheel wel zoveel schade zal oplopen.''

Feit is dat al 3 miljard belastinggeld is gespendeerd aan de crisis. Een groot aantal ondernemers in Devon wordt zwaar gedupeerd. Hoe hoog de nood is, maakte de desperate actie van Judy Carless deze week duidelijk. De tearoom-eigenaresse wist door het cordon te breken rond premier Blair bij zijn bezoek aan het kantoor van het ministerie van landbouw in Exeter. ,,Help ons, meneer Blair, en doe het nu. We kunnen de hypotheek niet meer betalen, en zijn binnenkort onze zaak en ons huis kwijt'', riep ze de regeringsleider toe. Met een aanbod van 50 miljoen voor Devon en Cumbria kon die de boze boeren en toeristenindustrie niet tevreden stellen.

Pr-manager Tim Whitehead van Torquay probeert positief te blijven, ook al zijn de boodschappen aan het publiek dubbel: eerst niet komen, dan wel komen. In de toekomst moet er toch wel wat veranderen. ,,We willen dit niet nog een keer. De boeren zullen anders moeten gaan werken.''

NFU-man James McInnes in Okehampton hoopt dat door de crisis alle partijen rond de tafel gaan zitten: de overheid, de boeren, consumenten en de supermarkten. De landbouw kan volgens hem twee kanten uit: groter of biologisch. De overheid zet in op dat laatste: in 2010 moet 30 procent van de productie van bioboeren komen. McInnes betwijfelt of dat haalbaar is. ,,En waar we bang voor zijn, is dat de supermarkten de prijzen straks weer naar beneden drijven als wij omschakelen naar bioboeren. Zij zijn toch de grootste spelers, zij bepalen het spel. Daarom is het zo belangrijk dat zij ook aan tafel zitten.''

Voor McInnes is de lol eraf. Boeren is niet echt leuk meer, vindt hij, van alle kanten lig je onder vuur. Hij zou zijn boerderij het liefst verkopen. Maar wie wil die nu hebben? Veel collega's zullen ermee kappen, denkt hij. Sommigen schatten dat maar 1 op de 8 boeren die zijn geruimd, opnieuw beginnen. ,,Het platteland was mooi'', verzucht McInnes. Hij heft zijn hoofd op: ,,Dat is het nog steeds, en toch dankzij de boeren die het eeuwenlang hebben onderhouden. Ze verdienen daarom steun, en misschien dan wel niet als voedselproducent.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden