Die crisis is er al jaren

In het noordoostelijk deel van Afghanistan maakt de Noordelijke Alliantie zich op voor de strijd tegen de Taliban. Trouw-verslaggeefster Wendelmoet Boersema is in het gebied aanwezig en peilde er de meningen onder de bevolking na de eerste golf aanvallen.

Bozar maakte gisterochtend net als anders zijn kleine winkeltje aan de hoofdweg door Dushti Khala open. In de halfopen kamer met kleimuren vol met Pakistaanse en Arabische spulletjes zette hij zijn radiootje aan. Pas toen hoorde hij het nieuws van de Amerikaanse bombardementen op zijn land.

Bozars reactie kenmerkte die van veel Afghanen gisteren. ,,Als ze de terroristen als Bin Laden en de Taliban willen pakken, prima'', zegt hij. ,,Maar als ze gewone mensen doden, dan is het niet goed.'' Zijn buur man de blikzager knikt hevig mee.

In de ongeveer vijf procent van Afghanistan die de Noordelijke Alliantie bezit, bevinden zich honderdduizenden vluchtelingen. Velen zijn al jaren op de vlucht voor de Taliban, het oorlogsgeweld en de al jaren aanhoudende droogte. Families zijn uit elkaar gevallen, zonen naar het front gegaan. Bijna iedereen kent wel een familielid in de gebombardeerde steden.

Op de markt in Khoja Baw Din is het mogelijk draadloos te bellen naar Kaboel, voor de gelukkigen die daar nog berichten kunnen ontvangen. In de hoofdstad is de weinige elektriciteit die er nog was ook uitgevallen. Het nieuws doet de ronde dat burgers zijn gedood door de bommen. Shakib Mastur, een medicijnenstudent uit Kaboel, maakt zich dodelijk ongerust. Zijn ouders wonen bij het vliegveld en hij kan ze niet bereiken.

Boven het vluchtelingenkamp langs de weg van Khoja Baw Din naar Quorogh hangen grote stofwolken. Een ezeltje strekt zich uit in het poederzand, kleine jongetjes drijven hun pakdieren met hout of stro door de tenten. Overleven is hier belangrijker dan ab stracte luchtaanvallen.

Amerika? De van top tot teen in een lichtblauwe sluier gehulde Jamillah heeft er geen mening over. Onder de hoofddoek met een opengewerkt kijkvenstertje krabt ze met haar hand langs haar hoofd. ,,Ik ben ziek, en we hebben bijna geen eten meer. Mijn kinderen bedelen. De koude winter begint bijna'', jammert ze, zorgvuldig gadegeslagen door de mannelijke familieleden die haar omringen.

Meer dan een jaar woont ze nu in deze uitgestrekte stofwoestijn, verdreven uit de stad Kunduz. Osama bin Laden zegt haar ook niets, des te meer de Talibanstrijders die haar ouders en zusters doodden. ,,Wij willen ze niet, als de Taliban verslagen wordt, ga ik meteen terug naar huis.'' Jamillahs man en oudste zoon vechten daarom voor de Noordelijke Alliantie. Zij zijn gelegerd in de bergen van Kalakat , waar het gebied begint dat de Talibantroepen beheersen.

,,Kalakat is een hoogst strategische bergketen, die vanaf de Tadzjiekse grens naar het zuiden loopt. Hebben we die in handen, dan kunnen we verder naar Kunduz en Taloquan.'' Generaal Ishaqu Khan zit met gekruiste benen op een van de kleurige matrasjes, het meubilair van zijn stafkwartier. Hij neemt de tijd om breedsprakig op vragen te antwoorden. De andere mannen in de donkere kamer luisteren ook en geven de generaal af en toe op witte snippers papier gekrabbelde boodschappen, waarop hij meteen antwoorden schrijft. Over zijn aanvalsstrategie is hij kort maar krachtig: ,,Het wachten is op de aankomst van bevelhebber Muhammed Fahim''.

Ishaqu Khan voert naar eigen zeggen het bevel over vijfduizend mannen, ongeveer een kwart van de alliantietroepen. Voor het noordelijk deel van de grenslinie liggen volgens de Noordelijke Alliantie achtduizend mannen, de andere grote troepenconcentratie is in de hooggelegen Pansjirvallei boven Kaboel. Het dorpje waar de generaal kwartier heeft gemaakt, heet Quorogh. Het is een langgerekt lint van grijsgele huisjes langs de rivier de Kucha, die hier in diverse stromen om modderige grindeilandjes loopt. Aan de andere kant van het dorp begint de Kalakat .

Handige dorpsjongens hebben de plotselinge belangstelling voor hun dorp aangegrepen om magere paardjes in te zetten als veerpont. De beesten ploegen zich door de stroom, voortgedreven door de zweepjes en het gefluit van de jongens. Door het af en toe tussen de bergen weergalmende gedonder van artillerievuur laten ze zich niet afleiden. Deze dag na de eerste Amerikaanse aanvallen is het op de weg die bij de rivier de Kucha uitkomt drukker dan een paar dagen geleden.

Naast de paarden baggeren legertrucks de rivier door, volgeladen met soldaten. De mannen met kalashnikovs op de rug zwaaien. Ook verderop richting Tusjlichala slenteren vele groepjes schamel bewapende jongens in de richting van het front.

Sebastian Trives, manager van de Franse hulporganisatie Acted in Afghanistan, vreest het ergste als opnieuw op grote schaal gevechten zullen losbarsten. ,,In de Pansjirvallei stromen de nieuwe vluchtelingen uit Kaboel al binnen. Er zitten 25 000 nieuwe mensen'', zegt hij in het kantoor in Khoja Baw Din. Acted is de enige niet-gouvernementele organisatie (NGO) in Noord-Afghanistan waar nog buitenlanders werken. Het personeel heeft versterking gekregen van de collega's die uit Talibangebied zijn geëvacueerd.

Op zondag heeft Trives een eerste noodkonvooi uitgezwaaid. De vijf robuuste trucks zullen over vijf dagen met veertig ton suiker en olie aankomen in de Pansjirvallei. Volgende week volgen nog duizenden tonnen. ,,Over een maand is de Pansjirvallei dichtgesneeuwd, dus er is haast bij'', zegt Trives. ,,Ik schrijf nu aanvragen voor hulp aan Europese regeringen. We kunnen maximaal een half miljoen Afghanen helpen, terwijl er meer dan tien keer zo veel mensen bedreigd worden door de honger. In dit land zit nu echt alles tegen voor de hulpverlening: slechte communicatie, de moeite om geld of voorraden bijeen te krijgen en de oorlogsdreiging.'' Trives ziet eruit als een pragmatische, doorgewinterde hulpverlener, maar hij durft het woord 'crisis' na de bombardementen niet in de mond te nemen. ,,Die hadden we hier al jaren''.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden