Die angst gaat overal in zitten

'René van der Kwaak heeft opgezegd als managing director van Chiron'. Het A4tje met de ontslagmededeling ligt achter de ruiten van zijn auto. De brief is ook op de ramen van zijn Hilversumse woning geplakt. ,,Ze moeten weten dat ik weg ben bij Chiron. Ik heb ze ook een e-mail gestuurd. Hopelijk laten ze ons nu met rust.'' Ze, dat zijn de dierenactivisten die Van der Kwaak sinds april vorig jaar belagen. ,,Het begon met een ingegooide ruit. We dachten dat het gewoon om inbraak ging. Hier in de buurt gebeurt dat wel vaker, dat er een ruit wordt ingegooid en wordt ingebroken. Het is nogal een sjieke wijk. Maar een dag later kreeg ik een telefoontje van een collega uit Duitsland. 'Hebben die lui van SHAC bij jou een ruit ingegooid?', vroeg hij. SHAC? Ik had daar nooit van gehoord.''

René van der Kwaak (50) was tot gisteren directeur van de Amsterdamse vestiging van de Amerikaanse farmaceut Chiron. Van der Kwaak was sinds anderhalf jaar slachtoffer van dierenactivisten: een ruit werd ingegooid, zijn auto met afbijtmiddel besmeurd, een bom aan zijn woning gemonteerd. ,,Dierenactivisme van deze soort is puur terrorisme. Ik kan daar geen enkel begrip voor opbrengen.''

Stop Huntingdon Animal Cruelty, dat is SHAC. Een zeer agressieve, goed georganiseerde actiegroep die er alles aan doet om het Britse proefdierenlaboratorium Huntingdon Life Sciences (HLS) te gronde te richten. HLS voert dierproeven uit, veelal in opdracht van farmaceutische bedrijven. HLS deed zaken met het Amerikaanse farmaceutische bedrijf Chiron. Van der Kwaak is de Nederlandse directeur van Chiron. Dus moest Van der Kwaak het ontgelden.

SHAC kent zijn oorsprong in Engeland, maar verlegt zijn activiteiten meer en meer naar het buitenland en richt zich vooral op HLS-klanten. ,,Die hebben overal vestigingen. Ze krijgen nooit rust'', zei een actievoerder in oktober in Trouw. In Nederland kwamen vooral de Japanse HLS-klant Yamanouchi en het primatencentrum BPRC in Rijswijk onder vuur.

Van der Kwaak: ,,Ik kende SHAC niet en ik kende ook Huntingdon niet. Ik wist niet dat Chiron daar zaken mee deed. Maar ja, Chiron doet zaken met tal van vivisectielabs. Mijn taak ligt vooral in de marketing, export en verkoop. Met research heb ik niets te maken. Dat gebeurt in andere vestingen.''

Chiron is een middelgrote speler op de farmaceutische markt. Het heeft wereldwijd een kleine twintig vestingen, ruim 4000 werknemers en een jaaromzet van 1,3 miljard dollar. Het bedrijf ontwikkelt onder meer medicijnen tegen kanker en multiple sclerose. In 1987 identificeerde de onderneming het hepatitus-C-virus. Van der Kwaak, van oorsprong jurist, zette in de jaren tachtig de Europese vestiging van het bedrijf op, was hoofd personeelszaken en werkte zich op tot directeur.

,,Na het telefoontje van die Duitse collega ben ik op zoek gegaan naar informatie over SHAC. De politie liet me een video zien over hun manier van actievoeren. Je weet niet wat je ziet. Verfbommen, brandstichtingen. Op internet vertellen die activisten vol trots wie ze allemaal te grazen hebben genomen. Die ingegooide ruit kreeg ineens een heel andere dimensie.''

Van der Kwaak, vader van drie jonge kinderen, lichtte zijn moederbedrijf in Amerika in. ,,Er gebeurde niets. Het bleek dat ik de eerste was binnen heel Chiron die met dit soort te agressie te maken kreeg. Ze wisten daar niet goed mee om te gaan. Uiteindelijk is er wel een hek om ons huis geplaatst en zijn er andere beveiligingsmaatregelen getroffen.''

,,Je vraagt je af: wat gaat er nog meer gebeuren? Ik hield angstvallig de SHAC-website in de gaten. Je wordt er een beetje paranoïde van. Je gaat letten op mensen die langs je huis lopen. Het werd een heel angstige situatie.''

In april van dit jaar belde de politie met Van der Kwaak. ,,Ze hadden gehoord dat SHAC een actieweek ging houden. Ik heb toen bij Chiron om bewaking gevraagd en gekregen. Elke avond was er een bewaker. Toen hij op een zondagavond kwam, zag hij dat er een bom aan de voordeur was gemonteerd. Een bom! Toen ik thuiskwam, stond de straat vol politie. Er kwam een ziekenauto, een brandweerwagen. Er kwam een man van de Explosieven Opruimingsdienst in zo'n ruimtepak. Die wist de bom weg te halen. Het bleek een niet-geactiveerde vuurbom te zijn.''

's Avonds zat Van der Kwaak met de bewaker en zijn hond tv te kijken. Zijn vrouw Hetty en drie kinderen logeerden elders. ,,Kort daarna werd ik ziek. Ik zat verschrikkelijk in de put. Ik kon me niet concentreren, had geen zin om te werken. Dat had ik in m'n hele leven nog niet meegemaakt. Voortdurend spookte de gedachte door mijn hoofd: wat wordt de volgende stap? Je leeft in een angstroes. Je wordt heel alert, op een vervelende manier.''

,,Die angst gaat overal in zitten'', vertelt Hetty van der Kwaak. Dochter Lynn knutselde een bewakerstenue in elkaar, voor verkleedpartijen. Zoon Vincent maakte 'boeventekeningen'. Op school waren de kinderen onrustig.

,,Als we 's avonds naar bed gingen en ik het licht uit deed'', vertelt Hetty, ,,gluurde ik nog even naar buiten om te kijken of er nog bivakmutsen tevoorschijn kwamen. Moesten we met z'n allen met de auto weg, dan startte René de auto en wachtte ik binnen nog even met de kinderen. Als er een bom zou afgaan, zouden wij het tenminste overleven.''

Na het voorjaar viel het besluit dat Van der Kwaak weg zou gaan bij Chiron. ,,Chiron wilde de Amsterdamse activiteiten terughalen naar Amerika. Ik mocht daar aan het werk. Maar een van onze zoons is gehandicapt. Het zou niet goed zijn te verhuizen. De agressie waarmee we te maken kregen heeft dat besluit zeker vergemakkelijkt. Zeventien jaar lang heb ik bij Chiron gewerkt. Ik wilde er op een goede manier vertrekken, maar nu ben ik alleen maar erg opgelucht. Ik hoop dat de bedreigingen nu ophouden.''

Op de SHAC-website is de e-mail van Van der Kwaak met gejuich ontvangen. Another one bites the dust, staat onder het bericht. ,,Prima'', zegt Van der Kwaak, ,,als ze ons maar met rust laten.''

In september, toen Van der Kwaak was begonnen aan zijn laatste maanden bij Chrion, kreeg hij een mailtje. ,,Bij ons hoofdkantoor in Amerika waren twee bommen afgegaan. Ik zat in Peking. Ik heb direct geregeld dat we bij ons huis weer bewaking moesten hebben. En ik ben voor de zekerheid naar huis gegaan. Ik was net thuis toen de politie belde: Er zijn dertien activisten naar jullie onderweg, zeiden ze. De kinderen hebben we de kelder in gestuurd. Hetty stond boven met een verrekijker uit het raam te kijken. Ik stond met de bewaker voor het huis.'' Een paar honderd meter van de woning wist de politie de groep activisten -Duitsers, Engelsen en Italianen- te arresteren.

In november was het weer raak. Van der Kwaak werd 's nachts wakker: ,,Ik zag buiten twee mannen met bivakmutsen die bezig waren met mijn auto. Ik ben er niet naar toe gegaan - dat had de politie me op het hart gedrukt. Ze waren bezig mijn auto in te smeren met afbijtmiddel. De man van de garage die de volgende dag de auto op kwam halen, zei: Degene die dit gedaan heeft, moet wel een enorme hekel aan u hebben. Ik zei: Meneer, ik heb geen idee wie dit gedaan heeft.''

's Ochtends zag Van der Kwaak dat er allerlei leuzen op het huis waren gespoten: 'Chiron blood money', 'Chiron drop HLS'.

,,Het zinloze van al die acties is dat Chiron echt niet zal stoppen met de samenwerking met dierproevenlaboratoria. Dat zal geen enkel farmaceutisch bedrijf doen. Dat kan gewoon niet. Ik begrijp best dat mensen moeite hebben met dierproeven. Dat heb ik zelf ook. Dierproeven zijn het onaangename, noodzakelijke kwaad van de industrie. Zonder dierproeven kunnen de juiste medicijnen niet worden ontwikkeld. Het is niet anders. Natuurlijk, goede omstandigheden voor de dieren zijn zeer belangrijk. En als er alternatieven zijn, graag. Discussie is ook prima. Maar niet op deze manier. Dierenactivisme van deze soort is puur terrorisme. Individuele werknemers krijgen een collectieve schuld opgelegd waar zij vervolgens voor worden aangepakt. Ik kan daar geen enkel begrip voor opbrengen. Hierdoor verharden de standpunten en stopt de dialoog.''

De actievoerders, vindt Van der Kwaak, wekken de indruk dat er bij dierproeven maar wat wordt aangemodderd. ,,Onzin. Er gebeurt niets onoorbaars, niets illegaals. Na de wapenindustrie is de farmaceutische wereld het meest met regels dichtgetimmerd. Controleer die bedrijven maar. Zorg voor nog strengere kwaliteitsinspecties en breng de resultaten naar buiten. Als bij HLS, of welk vivisectiebedrijf dan ook, de regels niet worden nageleefd, dan moet HLS onder druk worden gezet.''

Van der Kwaak vindt dat de industrie zelf ook moet veranderen. ,,De farmaceutische industrie moet zijn pr verbeteren. Daar zijn farmaceuten niet goed in. Ze zijn in zichzelf gekeerd. Het is een gesloten wereld. Heel veel gebeurt in het geheim, er zijn talloze beveiligingsmaatregelen en dan ook nog eens die enorme regelgeving: dat zorgt voor schimmigheid. In het begin wisten ze ook niet goed hoe ze de agressie, die mij als eerste ten deel viel, moesten aanpakken. Als er meer openheid komt, komt er meer begrip.''

Chiron heeft inmiddels op zijn website gezet hoe het bedrijf denkt over en omgaat met dierproeven. De samenwerking met Huntingdon is stopgezet. Maar of dat met de SHAC-acties te maken heeft, is onduidelijk. ,,De bommen op het Amerikaanse hoofdkantoor hebben de directie daar natuurlijk ook aan het denken gezet.''

,,Ik moet de laatste tijd veel denken aan mijn studententijd, toen ik rechten studeerde. Dat was de tijd van de Baader-Meinhofgroep, van de Rote Armee Fraktion, van de protesten tegen Kalkar. Een van onze docenten gaf juridische bijstand aan arrestanten van die club in Duitsland. Hij hield met veel omhaal van woorden een college over het tolereren van illegale acties omwille van het hogere politieke doel. Een medestudent stond op en zei: 'Professor, u heeft wel erg veel woorden nodig om te zeggen dat u het prima vindt als wij stenen naar de politie gooien'. Dat maakte veel indruk. Die tolerantie, van illegale acties om het hogere doel te bereiken, die is gegroeid. En dat is niet goed. Als je de directeur van een farmaceutisch bedrijf, dat de regels volgt en hard werkt om belangrijke medicijnen te ontwikkelen, bedreigt, dan ben je gewoon een terrorist. En terrorisme is niet te tolereren.''

,,Zeventien jaar lang heb ik hard gewerkt voor een mooi bedrijf. Ineens was er vorig jaar die haat. Haat van mensen die je niet eens kent. Dat is erg naar. Ik hoopte op een goed, tevreden vertrek bij Chiron. Nu ben ik alleen maar opgelucht.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden