'Dictators zaaien angst uit angst voor de bevolking'

Human Rights Watch: Mondiale onderdrukking van middenveld

Dat de autocraten in deze wereld er bij Human Rights Watch flink van langs krijgen wekt weinig verbazing. Maar tijdens de presentatie van het jaarlijkse rapport haalde de bekende mensenrechtenorganisatie gisteren ook fel uit naar de Europese Unie. De presentatie vond plaats in Istanbul, en dat was geen toeval. HRW-baas Kenneth Roth wilde er zowel het belang van de vluchtelingencrisis als de huidige toestand in Turkije mee onderstrepen. Dit land beleeft 'de ergste terugval op het gebied van de mensenrechten in één generatie'.

HWR constateert een 'wereldwijde onderdrukking van het maatschappelijke middenveld'. In een met spotprenten behangen zaaltje in het Europese deel van de stad sprak Roth van de politics of fear. Dictators die angst onder de bevolking zaaien omdat ze op hun beurt de bevolking vrezen - gemakkelijk te mobiliseren als die tegenwoordig is, dankzij sociale media. Binnenlandse oppositie en buitenlandse ngo's worden gedemoniseerd. Tijdens zijn presentatie noemde Roth landen als China, Rusland en Egypte.

Veel aandacht besteedde hij verder aan de aanhoudende vluchtelingencrisis. Het uitblijven van duidelijkheid over hoe de vluchtelingenstroom beheersbaar kan worden gemaakt, heeft volgens Roth binnen de EU geleid tot gevoelens van onmacht en paniek. Die vormen op hun beurt weer een vruchtbare bodem voor xenofobie en polarisering. "In zowel de Verenigde Staten als Europa is een wij-tegen-zij retoriek van de marge opgeschoven naar de mainstream", schreef Roth in zijn introductie bij het 659-pagina's tellende rapport. "Regelrechte islamofobie en schaamteloze demonisering van vluchtelingen vormen een bedding van een steeds uitgesprokener intolerante politiek."

Hij hield een vurig betoog voor de mogelijkheid dat Syrische vluchtelingen in het eerste land van aankomst asiel in de EU kunnen aanvragen. Turkije, Jordanië, Libanon. Dit zou niet alleen vluchtelingen een levensgevaarlijke en kostbare tocht naar Europa besparen. Voor de EU zelf brengt dit het voordeel dat er een vroege schifting tussen vluchtelingen en meelifters kan worden aangebracht. De laatste maanden kwamen veel mensen Europa binnen die niet uit een oorlogsgebied afkomstig zijn (en derhalve niet voor asiel in aanmerking komen'. Roth stelde als voorwaarde dat de asielprocedure niet eindeloos duurt.

Tijdens de presentatie kwam het nieuws dat er levenslang is geëist tegen twee prominente Turkse journalisten. Ze hadden beeldmaterieel gepubliceerd van een wapenlevering vanuit Turkije richting Syrië, mogelijk aan een van de moslimextremistische milities die tegen Assad vecht. "Ze deden hun werk als journalist", aldus Roth, voor wie Turkije een bron van 'zéér grote zorg' is.

Instellingen die de regering van president Erdogan ter verantwoording roepen staan onder druk. Eerder waren er zuiveringen in het ambtelijk apparaat en de rechtspraak. Journalisten en academici die zich roeren, raken hun baan kwijt of kunnen rechtszaken tegemoet zien. In het zuidoosten woedt een oorlog die burgerslachtoffers eist, zonder dat duidelijk is hoeveel.

"De checks of power die in een democratie wenselijk zijn, raken in Turkije snel uitgehold", stelde Roth. Kritiekuit Europese hoofdsteden is verstomd, omdat men daar hoopt dat Erdogan de vluchtelingenstroom zal indammen. "Een verkeerd signaal."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden