In memoriam

Dick Dolman (1935-2019) had liefde voor het debat, met een oog op de klok

Dick Dolman (1935-2019). Beeld ANP

Dick Dolman (1935-2019) kon genieten van een inhoudelijk en stevig debat, maar wel met zijn oog gericht op de klok. 

Hij was geen liefhebber van nachtelijke vergadersessies. Als de klok richting 23.00 uur tikte, kon Dolman resoluut ingrijpen, ook als een Kamerlid nog middenin zijn betoog was. Dan riep de voorzitter: “Dit lijkt me een mooi moment om te schorsen en wel tot morgenochtend!”

PvdA’er Dick Dolman overleed vorige week woensdag na een kort ziekbed. Hij werd 83 jaar. Dolman was voorzitter van de Tweede Kamer tussen 1979 en 1989.  Hij gold als een strenge toezichthouder, iemand die geregeld Kamerleden tot de orde riep, zonder aanzien des persoons. Andere PvdA’ers hoefden van Dolman geen clementie te verwachten. Zoals hij ooit zei: “Er zitten hier vaak genoeg rotzakken tussen.” In ‘NRC Handelsblad’ verdedigde Dolman zich voor zijn manier van optreden: “Als een vergadering uit de hand loopt, kan de voorzitter maar twee kanten op: of hij is slap, of hij grijpt in. ‘Hou ze maar goed kort, meneer Dolman’, zeiden mensen als ze me op tv hadden gezien.’’

Dat Dolman zo lang voorzitter bleef, was geen vanzelfsprekendheid. In 1986 won het CDA van Ruud Lubbers de verkiezingen en kon het, volgens de geldende regels, de voorzittersstoel opeisen. Dat deden de christendemocraten niet. Dolman was een vakkundig voorzitter gebleken, hij had het vertrouwen van de Kamer gewonnen en mocht nog een periode aanblijven. Maar in 1989 was het gedaan met Kamervoorzitter Dolman. Hij moest, zeer tot zijn eigen verdriet, het stokje overgeven aan CDA’er Wim Deetman. 

Onverwacht grappig

Opvolger Deetman herinnert zich Dolman als ‘een uitstekend voorzitter’. “Strak in het debat, scherp op de interrupties. Niet bang voor de Kamer,” vertelt Deetman. Tegelijkertijd beschermde hij het parlement en waakte hij voor fatsoensnormen. Schelden, of iets wat daar maar enigszins in de buurt kwam, was uit den boze. In 1980 betichtte Marcel van Dam, destijds PvdA-Kamerlid, minister Beelaerts van Blokland (volkshuisvesting) van een ‘grove leugen'. Dolman greep in. Van Dam vond een alternatief: “Laat ik het dan zo zeggen: het tegendeel van de waarheid heb ik zelden pregnanter onder woorden gebracht gezien.” Met deze formulering ging de Kamervoorzitter akkoord.

De PvdA’er kon onverwacht grappig uit de hoek komen, zoals in 1981. In dat jaar overwoog CDA-minister Til Gardeniers (cultuur) de VPRO te beboeten omdat Jacobse en Van Es in hun programma sluikreclame zouden hebben gemaakt voor de Haagse middenstand. Dat ging Dolman te ver. Hij diende vragen in (uitzonderlijk voor een Kamervoorzitter) en ondertekende met ‘de Tegenpartij’. Zo wilde Dolman van Gardeniers weten of het gerucht van de boete ‘origineel waar’ was. En: ‘Is het uw bedoeling alle vrije jongens de nek om te draaien?’

Niet lang nadat Dolman in 1989 het voorzitterschap moest overdragen, verliet hij het Binnenhof. Hij bedankte voor een ministerspost in het derde kabinet-Lubbers, mede omdat de PvdA in zijn ogen te ver naar rechts was opgeschoven. Vanaf 1990 tot aan zijn pensioen in 2005 was Dick Dolman lid van de Raad van State. In zijn vrije tijd bleef hij schaken, op hoog niveau. Eenmaal won hij het parlementair schaaktoernooi van Tata Steel.

Lees ook:

Kamervoorzitter moet beetje kunnen bluffen

Humor hebben, maar ook lik op stuk durven geven. Carla Hoetink en Anne Bos zetten op een rij over welke kwaliteiten een goede Kamervoorzitter beschikt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden