Dick Bruna tekent en acteert voor de wereldvrede

Kinderen gaan er nog van uit dat wereldvrede mogelijk is, maar boven de twintig geloven mensen alleen nog in het dogma van het tegendeel. Zenleraar Rients Ritskes wil dit doemdenken doorbreken. Gesteund door tekenaar Dick Bruna, verspreidt hij zijn blijde boodschap over de aarde: ’World peace is possible’.

Dick Bruna en Rients Ritskes, aan de koffie in Bruna’s atelier in Utrecht, zijn het roerend eens. „Natuurlijk is ons project idealistisch”, zeggen ze, gezeten in een decor van kasten, vol met Nijntjes avonturen – in meer dan veertig talen. „En dan is positief nieuws ook nog eens moeilijk aan de man te brengen. Maar als over tien jaar iedereen bij het horen van de woorden world peace automatisch zegt is possible, dan hebben wij ons doel bereikt.”

Ritskes en Bruna kennen elkaar sinds 1992. Toen stapte de zenleraar op de beroemde tekenaar-schrijver af, met het verzoek een logo te maken voor zijn Zen.nl in Utrecht. „Wat zen was, moest Rients mij wel even uitleggen”, memoreert Bruna. „Dat was bij ’World peace is possible’ niet nodig. Zo’n streven doet mij wat. Als je dat ooit kunt bereiken, zou dat natuurlijk formidabel zijn.”

Bruna tekende in 2002 het logo voor Ritskes’ vredesinitiatief, en figureert sinds 24 augustus in een filmpje op Schiphol. Vijf maal per uur, 24 uur lang, tussen de commerciële reclames door, is het te zien op de grote tv-reclamezuil buiten, die bij het verlaten van de luchthaven aan niemands aandacht kan ontsnappen.

In het in het Engels opgenomen filmpje loopt Dick Bruna over het Utrechtse Domplein met zijn fiets aan de hand. Op de bagagedrager balanceert een kartonnen doos, die twee spelende kinderen, die vrolijk komen aanrennen, er per ongeluk vanaf stoten.

De doos valt op de grond en de inhoud rolt over het plein. Het zijn kaarten, met Bruna’s logo – een duif met een olijftakje in de snavel – en daaromheen de tekst: ’World peace is possible’.

’Wat betekent dat?’, vraagt een van de kinderen. ’Precies wat er op de kaart staat’, antwoordt Bruna. ’Als meer en meer mensen geloven dat wereldvrede mogelijk is, dan zal die er ook komen.’ De kinderen zijn meteen enthousiast, als was het een vanzelfsprekende gedachte. Om volwassenen over de streep te trekken, is meer nodig, zoals ook naar voren komt in het lied waarmee het 40 seconden durende filmpje eindigt: ’A strong belief, that’s what it takes’ (’Het vraagt om een sterk geloof’).

„Je wordt vaak geconfronteerd met ongeloof, als je beweert dat wereldvrede mogelijk is”, zegt Ritskes. „Toch is wereldwijd gezien het aantal gewapende conflicten in de laatste drie decennia afgenomen. Over twintig jaar zullen het er nog veel minder zijn”, is zijn stellige overtuiging.

Het ideële vredesproject is ontstaan vanuit Ritskes’ behoefte om in zijn vrije tijd iets te doen van maatschappelijk nut. „Wat kan ik bijdragen aan de wereldvrede, vroeg ik me af, maar discussie en politiek wilde ik vermijden. Ik had drie weken gemediteerd en reed door het saaie Groningse landschap, op weg naar Denemarken, waar ik destijds nog woonde. Toen kreeg ik ineens die woorden: ’World peace is possible’ op mijn netvlies. Dat moet iedereen weten, schoot door me heen. Voor kinderen is het niet moeilijk om enthousiast te zijn over de mogelijkheid van wereldvrede. Die zeggen: ja natuurlijk, dat moet gebeuren. Zij zijn neutraal, voor hen geldt het dogma van het tegendeel nog niet. Maar boven de twintig denkt iedereen dat het níet kan, dat wereldvrede ónmogelijk is.”

Hij benaderde Bruna voor het ontwerp van een logo, verzamelde nog wat geestverwanten om zich heen en gaf op de trouwdag van Willem Alexander en Maxima, 2-2-2002, de officiële aftrap voor de actie, die vanuit Nederland de wereld moet veroveren. Er werden advertenties geplaatst, onder andere in Trouw, er werd een mok ontworpen, Youp van ’t Hek wijdde een column aan het initiatief, die daarna weer als advertentie in Trouw werd gepubliceerd.

De effecten van een dergelijke actie, die vooral is gericht op het veranderen van de perceptie van mensen, zijn moeilijk te meten. Maar af en toe gebeurt er iets waarneembaars. „Toen het filmpje op Schiphol ging draaien bijvoorbeeld, kregen we ineens duizend hits vanuit Amerika op onze website”, vertelt Ritskes.

Vooral over Japan zijn Ritskes en Bruna hoopvol. Het vredesinitiatief slaat daar erg aan. Ritskes: „Japan heeft iets met wereldvrede. Het land voelt zich ook slachtoffer van de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki. De hoop op wereldvrede hangt daarmee samen. Daar komt nog bij dat het in Japan heel ’hot’ is om buitenlandse slogans te gebruiken, en dat Dick Bruna er mateloos populair is. In Japan is hij bijna beroemder dan in Nederland. Overal kom je Bruna tegen, in etalages, in het openbaar vervoer.” De boekjes over Nijntje, Bruna’s beroemde konijntje dat nu meer dan vijftig jaar oud is, verschijnen al meer dan veertig jaar ook in Japan.

Een Japanse kledingontwerper is bezig met ontwerpen voor T-shirts en tassen, met Bruna’s logo. Ook in Nederland zijn T-shirts met het logo te koop, via de website www.worldpeaceispossible.com. Kinderen dragen de T-shirts graag, zegt Ritskes, die er zelf ook regelmatig een aan heeft. „De reacties zijn heel wisselend. Van ’Je gelooft het toch zelf niet’, waarop dan een gesprek volgt, tot ’Waar kan ik die T-shirts kopen?’. Niemand is natuurlijk tegen wereldvrede, maar door de gedachte bekend te maken, dat wereldvrede mogelijk is, hopen we de overtuiging dat het niet kan, dat er nu eenmaal altijd wel ergens oorlogen of conflicten zullen zijn, te neutraliseren.”

De uitgeverij van Bruna’s boeken, Mercis Publishing, steunt dit jaar de actie van Ritskes cum suis. Mercis heeft het filmpje gemaakt dat op Schiphol draait en is van plan om in elk exemplaar van het eind augustus verschenen 120-ste Bruna-boekje (’Een cadeau voor opa Pluis’) en van het boek ’Kerstmis’, dat de wereld in gaat, een ansichtkaart te leggen met het logo van het vredesproject. De uitgeverij heeft bovendien al haar agenten gewezen op het initiatief. Het filmpje met Dick Bruna dat op Schiphol draait, staat inmiddels op de website van de Amerikaanse agent van Mercis Publishing, Big Tent, en de uitgeverij verwacht nog verschillende andere initiatieven.

Mercis gaat ook de Japanse kledingontwerpen beoordelen, met het oog op het gebruik van Bruna’s logo. Ritskes en Bruna buigen zich over de eerste voorbeelden. „Ziet er goed uit”, vinden ze. „Ik ben heel precies”, zegt Bruna, „en zo werken ze in Japan ook. Heel eenvoudige, precieze ontwerpen, met veel aandacht gemaakt. Ik ben helemaal niet zo’n geweldig tekenaar, maar ik probeer het wel zo eenvoudig mogelijk te houden, zodat ik alleen overhoud wat ik nodig heb. Door een tekening tot de grootst mogelijke eenvoud terug te brengen, schep je ruimte voor de fantasie van kinderen. Datzelfde”, zegt hij tegen Ritskes, „heb jij gedaan met je slogan; je hebt de boodschap teruggebracht tot de essentie: wereldvrede is mogelijk.”

In de vredesweek, die nog tot zaterdag duurt, laat het project ook van zich horen, of liever zien. „Die vogel laat je wel vliegen, hè?,” zegt Bruna. Ritskes kan hem geruststellen. Vandaag, op de dag van de vrede, zijn er in Utrecht allerlei activiteiten, waaronder een manifestatie voor kinderen. „Na afloop, om ongeveer 16.00 uur, zullen enkele honderden kinderen bij de Dom witte ballonnen de lucht in laten, met ons logo erop.”

Bruna tekende het logo voor Ritskes Zen.nl en gaat nu voor een tweede keer met de zenmeester in zee. Heeft hijzelf ook affiniteit met zen? „Door Rients ben ik inderdaad met mediteren in aanraking gekomen. Ik begon nogal eens gespannen, soms zelfs opgefokt aan mijn werk. Je zou ’s morgens moeten mediteren, zei Rients. Toen ben ik begonnen met tellen. Iedere dag als ik hier kom, ga ik zitten, steek ik wierook aan, zet ik de eierwekker op tien minuten, en concentreer ik me op mijn ademhaling. Soms tel ik die tot 120, soms ook tot 170, 180, 190. Ik doe het zelfs op vakantie. Ik zen elke dag en ga daarna aan het werk. Het helpt, ja. Ik begin veel rustiger aan mijn werk, als ik geteld heb. Lang stil zitten kan ik niet, denk ik, maar dat tellen werkt goed. Als ik het niet doe, mis ik het.”

„Omdat je van jezelf al zen bent, slaat het ook zo enorm bij je aan,” zegt Ritskes. „Net als in zen neemt in jouw werk aandacht een centrale plaats in. Aandacht is ons gemeenschappelijke thema. Aandacht is liefde voor het vak, de mensen om je heen en voor jezelf.”

Bruna beaamt het: „Mijn werk moet altijd het beste zijn wat ik kan. Bij iedere opdracht streef ik daarnaar, of het nu om Amnesty International gaat, om een kerstkaart of om een opdracht voor een automerk. Alles doe ik met penseel en plakkaatverf. Soms ben ik een hele dag bezig met één figuurtje. Alles moet kloppen, zeker als je zo eenvoudig werkt.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden