Necrologie

Dick Bruna 1927-2017: Vormvast boegbeeld van Dutch Design

Beeld ANP

Zijn beroemde konijn zal nog eindeloos overal ter wereld blijven opduiken en rondhuppelen, maar zijn schepper is niet meer. Gisteren maakte zijn uitgeverij bekend dat Dick Bruna is overleden. Daarmee verliest Nederland een baanbrekend vormgever en één van zijn beroemdste burgers.

Bruna nam al enige jaren niet meer actief deel aan het openbare leven en stopte in de zomer van 2014 officieel met tekenen. Drie jaar daar voor was de laatste Nijntje al verschenen. Daarmee haalde het konijn met de kruisjesmond (de eerste Nijntje stamt uit 1955) net de 60 niet. Het onzijdig aandoende dier is overigens wel degelijk een meisje en werd in het boekje ‘Nijntje’ als volgt geïntroduceerd:

de engel zei: dag mevrouw pluis
let op wat ik u zeg
u krijgt een lief klein dochtertje
toen vloog de engel weg

en ja hoor, op een mooie dag
kwam er een klein konijntje
zij trokken haar een jurkje aan
en noemde haar toen nijntje
(Uit Nijntje - nijntje)

Het zal wat keren zijn voorgelezen aan de kleintjes voor het slapen gaan. En nog steeds. Geen kinderkamer zonder Bruna. Tekenaar Joost Swarte is geschrokken van de dood van zijn collega. Swarte bewondert in het bijzonder diens consequente vakmanschap: “Dick Bruna liet zich niet gek maken. In zijn werk kreeg het kleinste detail betekenis. Hij had de overdaad niet nodig.”

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Beeld ANP

En kinderboekenillustrator Jan Jutte vertelt aan de telefoon hoe zijn blik op Bruna door de jaren heen omsloeg van aanvankelijk enige scepsis naar een grote waardering nu. Waar denkt hij als eerste aan als hij aan Dick Bruna denkt? Jutte: “Natuurlijk aan zijn volmaakte helderheid. Je zou zijn werk op één lijn kunnen plaatsen met De Stijl, met Piet Mondriaan. Hij is, hij was, een exponent van de moderne tijd.”

Jutte vond de stijl van Bruna aanvankelijk ‘niet zo sexy’, maar mede aangemoedigd door kunstkenner Pierre Janssen, werd hem duidelijk hoe goed het eigenlijk is. “Die heldere, klare lijnen, heel kaal. Dick Bruna hing zelfs in het Rijks, en terecht. Er is echt een grootmeester van ons heengegaan.”

Een grootmeester met een vaste hand; aan die klare lijnen kwam geen computer te pas. De buitenlijnen en de inkleuring voltrokken zich volledig handmatig. Een nauwkeurige kennersblik op zijn schetsen en tekeningen schijnen soms een ‘bibber’ te vertonen. Maar op het eerste gezicht is het allemaal onwaarschijnlijk strak wat Bruna doet. Een pionier in Hollandse lijnen is hij uiteindelijk geworden, al liet hij zich in zijn jonge jaren inspireren in Parijs, waar hij kennis maakte met het werk van onder meer Matisse en Picasso.

Behalve als artistieke voortrekker van Dutch Design, waren vooral de tekeningen van Nijntje ook een economische factor van jewelste. Bruna werd schatrijk met zijn creatie. Boekjes, mokken, kleding, posters; de afbeeldingen van het konijntje werden een wereldwijde merchandisingmachine. De Nijntje-boekjes zijn in tientallen talen vertaald. Vooral Japanners zijn dol op dat schattige knaagdier. Zo dol dat plagiaat op de loer lag. Het Japanse katje Hello Kitty toont bijvoorbeeld wel érg veel gelijkenis met Nederlandse Nijn. Bruna was de gewoonste multi-miljonair van het land en trad nooit onbescheiden op de voorgrond, maar die plagiaat zat hem toch niet lekker. In een interview met de Britse krant The Daily Telegraph zei hij daarover. "Maak liever iets origineels, iets van jezelf."

Hoewel Nijntje veruit het bekendste exponent binnen het werk van Bruna is, deed de Utrechtse illustrator veel meer dan dat. Zo ontwierp hij onder meer logo’s en affiches voor goede doelenorganisaties als Unicef, het Rode Kruis en Terre des Hommes en zijn zijn boekomslagen voor de pocketserie de Zwarte Beertjes ( o.a. De Schaduw van Havank, Maigret van Georges Simenon) fameus. Ook weer door dat consequente minimalisme.

Swarte: “Met hun eenvoud springen die meteen in het oog. Je komt ze op boekenmarkten nog vaak tegen. Ik ben een liefhebber, en koester mijn doos met de Zwarte Beertjes.”

Tekst loopt door onder afbeelding. 

Dick Bruna Beeld ANP Kippa

Volgens Saskia de Bodt, hoogleraar illustratie aan de UvA en samensteller van ‘De verbeelders. De Nederlandse boekillustratie in de 20ste eeuw.’, is er in Nederland geen kunstenaar of illustrator die zozeer met zijn werk wordt vereenzelvigd als Dick Bruna: “Zijn tekeningen zijn zó universeel dat ze als het ware boven hem uit stijgen. Dat de mens Dick Bruna is overleden komt over als een schok. Maar de zachte en heldere lijnen en kleuren van de Nijntje familie blijven nog generaties op ons netvlies. Die zijn onsterfelijk. Over de hele wereld.”

Dick Bruna werd geboren als tweede zoon van de uitgever A.W. Bruna en was het neefje van Henk Bruna, bekend van de kantoorboekhandelketen. De illustrator is 89 jaar geworden.

maar na een poos werd kleine nijn
toch wel een beetje moe
haar hoofdje werd een beetje zwaar
haar oogjes vielen toe

toen zijn de dieren uit het land
heel zachtjes weggegaan
en heeft meneer pluis een voor een
de luiken dicht gedaan
(Uit Nijntje)

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden