Dichter bij God en meer down to earth

Veel plannen voor vernieuwing van de PKN zijn prima, vindt het Evangelisch Werkverband. Vanaf donderdag bespreekt de synode ze. Maar het mag van het EWV beslist niet bij praten blijven.

Laat er geen misverstand over bestaan: Hans Maat en Ilonka Terlouw van het Evangelisch Werkverband (EWV) zijn het op veel punten juist eens met de toekomstplannen voor de kerk. Die plannen worden vanaf donderdag besproken in de synode van de Protestantse Kerk (PKN). De kerk is toe aan renovatie, vinden Maat - directeur van het EWV, dat stem geeft aan de Evangelische stroming in de Protestantse Kerk - en Terlouw, predikante en bestuurslid. Toe ook aan een terugkeer naar de basis, zoals PKN-voorman Arjan Plaisier in zijn visiedocument Kerk 2025 heeft betoogd.

"We begrijpen allemaal dat de kerk niet langer letterlijk het centrum is van het dorp en de rest van het leven", onderkent Maat vanachter zijn bureau in het kantoor van het werkverband in Terschuur. "Dat model waarin je wekelijks bij die toren in het middelpunt van jouw dorp naar binnengaat. Hoewel we dat jammer kunnen vinden, zien wij ook dat die volkskerk verdampt. De mensen die nog wel in de kerk zitten, hebben hulp nodig bij de vernieuwing. Het is niet kwart voor, maar kwart over twaalf."

Maar bij al die plannenmakerij voor de toekomst van de kerk ligt wel een risico op de loer, denken Maat en Terlouw: dat het bij een 'soort vage discussie' blijft over alleen de inrichting of reorganisatie.

"We willen graag dat het gesprek snel en duidelijk zal gaan over wat dat back to basics precies inhoudt", stelt Maat. En dan moet het, zeggen Maat en Terlouw, niet te veel gaan over de manier waar op de kerk georganiseerd is. In de nota van de PKN gaat het daar veel over. "Een reorganisatie is belangrijk, maar er is meer nodig om daadwerkelijke verandering in de kerk op gang te brengen. Wanneer de basics van het geloof de kerk niet van meet af aan bepalen, zal het geestelijk leven er niet opbloeien."

Heilige Geest

Voor Terlouw is het helder. Er moet meer ruimte komen voor waar het echt om gaat. "Wat de kerk nodig heeft, is dat we dichter bij God leven en meer down to earth handelen", zegt ze vurig. "Hoe leven we dichter bij God? Door Christus centraal te stellen en de praktijk van geloven meer ruimte te gaan geven." Dan denkt Terlouw vooral aan de prioriteit voor het gebed en het "laten leiden door de Geest".

Met het oog op het laatste vinden de twee het opvallend dat de Heilige Geest in het visiedocument van de PKN amper wordt genoemd. Terlouw: "De nota gefet aan dat de kerk valt of staat met het geloof in God en de Heer Jezus Christus'. Dat is fantastisch, maar de Heilige Geest wordt daar dus niet genoemd. Terwijl we over alle drie in gesprek zouden moeten gaan." Maat vult aan: "De Heilige Geest is toch ietwat het stiefkindje in de protestantse traditie."

Het gesprek over de inhoud is belangrijk, maar Terlouw wil vooral een grotere 'just-do-it-mentaliteit' in de kerk. Te vaak zijn kerkenraden volgens het tweetal te druk met vergaderen over zaken die er voor de jongere generatie minder toe doen. Maat: "Het is een soort metaalmoeheid die hun gemeente vertoont. Over het feit dat ze geen nieuwe ambtsdragers kunnen vinden, dat het geld opraakt." Maat geeft het voorbeeld van een gereformeerde kerk die hij eens bezocht. Hij gaf bij de kerkleiding aan na de dienst graag even wat mensen te spreken bij het verlaten van de kerk. Maat kreeg te horen dat men dat daar zo niet deed. "Als ik iemand een hand wilde geven, moest ik dat eerst schriftelijk aanvragen." Het is volgens Maat typerend. "Dat systeem zit zo in de hoofden, dat je het geestelijke aspect zomaar de nek omdraait."

Maat en Terlouw pleiten voor een andere manier van kerk-zijn, waarin het gaat om 'discipelschap'. Maat: "Dat ik niet meer naar de kerk ga omdat dat zo hoort, maar omdat ik dat echt wil. Daar wil ik wat leren. In kerkgangers die met het liedboek op schoot hun ritueel afwerken zit iets moois, maar de jongere generatie heeft meer behoefte aan gemeenschap."

Van beheren naar voordoen

Ook de ambtsdragers in de kerk zouden hun rol anders kunnen invullen, zegt Maat. Die zijn te veel bezig met 'beheren', vindt hij. Maat verwacht van een ouderling, diaken of voorganger dat diegene anderen laat zien hoe het christelijke leven er uit ziet. "Dat je van die persoon kunt leren, dat hij probeert te ontdekken wie jij bent, wat je kunt toevoegen aan de gemeenschap." Terlouw merkt het zelf ook in de praktijk op: "Door het voor te doen draag je het geloof over." Met zo'n houding is er toekomst voor de kerk, betoogt Maat, "ook als het aantal gelovigen nog verder afneemt. Christus is het middelpunt."

"Stel dat 1 op de 17 Nederlanders in de toekomst nog christen is", zegt Maat. "Als die persoon een diepe relatie heeft met God en met twee benen op de grond staat en actief is, kent iedereen in zijn netwerk een gelovige." Maar ook dat is volgens Maat en Terlouw een proces dat van binnenuit gestalte moet krijgen.

En dan is het prima als de kerk een veel bontere mengeling van smaken wordt, vinden Maat en Terlouw. De kerk moet volgens de EWV-directeur accepteren dat niet alles bijeen gehouden kan worden. "Als er een groep jonge mensen is, of een grotere groep in een gemeente die andere type erediensten wil organiseren, schep dan die mogelijkheid. Steun en zegen nieuwe initiatieven." Terlouw: "En wees niet bang dat mensen hun eigen kerk tabee zeggen omdat ze elders een 'leukere' kerk denken te vinden. Dan denk ik: steek vooral je hand in eigen boezem en vraag jezelf kritisch af waarom er mensen weggaan. En doe er iets aan."

Terlouw en Maat onderstrepen het belang van bezinning. Maat geeft het voorbeeld van een kerk waar het niet meer goed liep. "De kerkenraad nam echt de tijd om te bidden en te luisteren. Om de gedachten op te schrijven die ze naar boven hoorden komen. Dan zie je zo veel eenheid, verzoening en nieuwe visie. Zoveel nieuwe moed. Dan denk ik: ja zo moet het. Zo eenvoudig is het." Dat is wat de basis volgens Maat en Terlouw in een notendop is: "Hem laten spreken."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden