Dichter bij familie, werk in overvloed

In Zuid-Afrika is zeker een op de vier mensen werkloos. Toch heeft het land behoefte aan hoogopgeleid personeel. Steeds meer Zuid-Afrikanen keren terug.

Nikki McDonald (38) had tien jaar in Groot-Brittannië gewoond toen ze twee jaar geleden met haar man en jonge kinderen terugkeerde naar Zuid-Afrika. Spijt heeft ze geen moment. In Europa had haar gezin steeds minder te zoeken. McDonalds man was bankier en had na de financiële crisis moeite om werk te vinden. En al hun Zuid-Afrikaanse vrienden trokken weg.

"We hadden er een soort Zuid-Afrikaanse familie van dertig mensen", vertelt ze. "Maar iedereen is nu weg. Zo'n 10 procent vertrok naar Australië, 90 procent ging terug naar Zuid-Afrika." Zelf vestigde McDonald zich met haar gezin in Zuid-Afrika's derde stad, Durban.

Natuurlijk mist ze Groot-Brittannië weleens, maar het leven in Zuid-Afrika is veel goedkoper en fijner. Particuliere scholen zijn betaalbaar, het weer is heerlijk, de kinderen kunnen buiten sporten, grootouders zijn dichtbij. En niet onbelangrijk: werk vinden was eenvoudig. "Al onze teruggekeerde vrienden hadden binnen twee maanden een baan", vertelt ze. "En een goede baan bovendien." Zelf begon ze een eigen bedrijf. Haar man verliet de bankensector en ging in sales.

Dat de vrienden van McDonald zo makkelijk werk vonden, verbaast op het eerste gezicht. Zuid-Afrika kampt met een werkloosheid van tussen de 25 en 35 procent. "De angst om geen baan te vinden is groot onder terugkerende Zuid-Afrikanen", geeft Angel Jones toe. "Maar dat is lang niet altijd terecht."

Jones is oprichter van Homecoming Revolution, een organisatie die zich inzet om de Zuid-Afrikaanse diaspora terug te halen. Die diaspora is aanzienlijk. In de jaren negentig en begin deze eeuw verlieten honderdduizenden (vooral blanke) Zuid-Afrikanen het land. Bang voor het enorme criminaliteitsprobleem, of omdat zij na de val van de apartheid en de daarmee gepaard gaande afschaffing van boycots tegen hun land opeens internationaal kansen zagen.

De exodus creëerde een brain drain. Maar die lijkt nu te veranderen in een brain gain. Volgens een recente analyse op basis van gegevens van Adcorp, het grootste recruitmentbureau van Zuid-Afrika, zou de blanke bevolking sinds 2009 zelfs met 400.000 mensen zijn toegenomen. Vooral door remigratie.

Jones benadrukt dat dit soort cijfers nooit helemaal betrouwbaar zijn, want het officiële statistiekbureau van Zuid-Afrika houdt geen migratiecijfers bij. Maar ook Homecoming Revolution merkt wel degelijk dat de laatste jaren veel meer Zuid-Afrikanen terugkomen dan vertrekken. "Dat wijzen onze enquêtes onder scholen, makelaars, auto-importeurs en immigratie-instellingen uit."

Het verbaast haar niet. Want er liggen veel kansen voor hoogopgeleiden in Zuid-Afrika, verzekert ze. De werkloosheid bestaat bijna uitsluitend aan de onderkant van de arbeidsmarkt. In het hogere segment is juist een tekort. Daardoor gelden de door veel blanken verfoeide positieve discriminatieregels voor zwarte werknemers op de arbeidsmarkt daar nauwelijks. Elke arbeidskracht is er doorgaans welkom, om de boel maar draaiende te houden.

Dus vond ook accountant Allan Comins (44) vrij snel werk toen hij in 2013 na elf jaar Groot-Brittannië terugkeerde en zich vestigde in Somerset West bij Kaapstad. "Maar je moet minder kieskeurig zijn", nuanceert hij. "Headhunters zitten hier niet achter je aan zoals in Groot-Brittannië. Er zijn banen, maar je moet er zelf achteraan."

Juriste Brenda Stern (45) had daar moeite mee toen ze na dertien jaar terugkwam in Johannesburg. "Werk vinden was een ramp." Ze moest de klusjes bij elkaar schrapen. Bovendien werd ze tot twee keer toe slachtoffer van een gewapende overval. Bepaald geen gedroomde thuiskomst.

Toch werkt ook zij ondertussen met plezier voor een gasbedrijf. "Het belangrijkste is dat ik dicht bij mijn familie ben", benadrukt ze. "Maar interessant is verder dat je in Zuid-Afrika echt een verschil kunt maken, juist doordat er zoveel misgaat. Toen ik nog in Groot-Brittannië werkte, dacht ik vaak: wat voeg ik eigenlijk precies toe? Dat gevoel heb ik hier thuis veel minder."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden