Diamanten van smog

Een weg die verkleurt bij vorst of stenen die geluid maken. Kunstenaar en uitvinder Daan Roosegaarde bedenkt het allemaal in zijn 'droomfabriek'. 'Ik voel me half dominee, half entrepreneur.'

Daan Roosegaarde legt een plastic zakje met donkerbruin poeder op tafel. "Je raadt nooit wat dit is. Dit is smog uit Peking. Heeft de Nederlandse ambassade daar voor me verzameld." Het liefst zou hij nu naar zijn werkplaats in Waddinxveen rijden - die hij 'droomfabriek' noemt - om daar de inhoud van het zakje te onderzoeken. "Als ik in mijn fabriek aan het werk ben, komen er zoveel ideeën op. Ik heb zo'n zin om hiermee aan de slag te gaan." Maar eerst moet het interview met Trouw nog en daarna moet hij ook nog door naar Eindhoven. "Praten met burgemeester Van Gijzel die ook nog van alles wil met zijn stad."

Het loopt tegen vijven en Daan Roosegaarde stuitert nog van de energie, al heeft hij er al een lange vergaderdag op zitten op het kantoor van bouwbedrijf Heijmans in Rosmalen. Samen met dit bedrijf werkt hij aan het project Smart Highway: een interactieve snelweg met lichtgevende belijning die overdag licht oplaadt en 's nachts weer uitstraalt, zodat er geen lantaarnpalen meer nodig zijn. Ook wordt geëxperimenteerd met een speciaal soort wegdek dat verkleurt bij vorst, zodat automobilisten gewaarschuwd worden voor gladheid. Een jaar geleden begon de samenwerking tussen kunstenaar/ontwerper/uitvinder Daan Roosegaarde en Heijmans. Na een lezing waarin hij naar eigen zeggen wat 'premature' ideeën over slimme snelwegen had ontvouwd, benaderde het bedrijf hem.

Nieuwe wereld toelaten
Nou, dat was wat, toen hij een jaar geleden voor het eerst binnenstapte bij Heijmans, vertelt Roosegaarde. "Ze weten daar heel veel, maar creatief zijn ze niet. Zulke bedrijven zien de wereld in snel tempo veranderen, maar ze weten niet goed hoe ze moeten innoveren. Daarvoor wilden ze vijf jaar met me samenwerken. Als vertegenwoordiger van de nieuwe wereld moest ik de oude wereld overtuigen van mijn ideeën." Dat was wel even wennen, constateert hij.

Nu, een jaar later, voelt het al heel anders. "Ze hebben mijn creativiteit omarmd en investeren fors in dit project. Ze begrijpen dat ze de nieuwe wereld moeten toelaten, als ze verder willen komen.Wat lastig blijft, is dat ze wel het nieuwe willen, maar dan het liefst op de oude manier. Maar dat gaat niet, dat is net zo iets als een digitale camera met het klikje van de analoge camera." Zijn samenwerking met Heijmans ziet de kunstenaar als een soort relatie waarin stevig geïnvesteerd moet worden. "Wat helpt is dat ik af en toe date met de dochter van Heijmans." Met een grote grijns: "Nee hoor, hij heeft geen dochter. Maar wat ik ermee wil zeggen is dat ik me helemaal probeer in te leven in het bedrijf. Ik loop hier flink te hacken, bemoei me ook overal mee. Vandaag heb ik gezegd dat ze nu echt eens hun visitekaartje en bedrijfskleur moeten aanpassen als ze tot de nieuwe wereld willen toetreden. Dat smerige bruingele kleurtje kan niet meer, ik heb ze Ferrari-geel geadviseerd. En die oude stoomwals in de hal van het kantoor, die moet natuurlijk ook weg. Ik ben ze hier helemaal gek aan het maken." Zijn ze bij Heijmans na een dag praten en brainstormen met spraakwaterval Roosegaarde niet doodmoe? Hij haalt zijn schouders op. "Ik zie het als een missie om de wereld te verbeteren. Ik voel me half dominee, half entrepeneur."

Als kleine jongen wist Daan Roosegaarde (1979, Nieuwkoop) al dat hij later dingen wilde verzinnen om de wereld mooier en beter te maken. Maar wat je daarvoor moest studeren, geen idee. En zijn ouders, allebei leraar, wisten het ook niet. "Die stuurden me naar buiten en zeiden: ga jij maar lekker boomhutten bouwen, jongen. En dat deed ik, met hout en spijkers." Materialen uit de oude wereld die hij, nu hij in de nieuwe wereld leeft, heeft vervangen door moderne technologie. Maar wat onveranderd is gebleven, is zijn ideaal om de wereld mooier te maken, niet alleen voor de happy few, maar voor iedereen. "Rembrandt stond hetzelfde doel voor ogen en deed dat met verf. Ik gebruik microchips."

Hoofdleverancier van ideeën
Het kwartje viel toen hij na de middelbare school naar de kunstacademie in Enschede en het Berlage Instituut ging. Als kunstenaar en ontwerper kon hij zijn dromen realiseren. Nu staat hij aan het hoofd van Studio Roosegaarde, met vestigingen in Waddinxveen en Shanghai. Een klein team van 'techneuten en whizzkids' staat hem bij. Maar hij is de hoofdleverancier van de ideeën. Meestal ontstaan die uit ergernis, irritatie of verwondering. "Waarom is dat zo? Als jongetje vroeg ik dat al de hele dag door."

Hij is net terug uit China, waar interesse bestaat voor zijn idee voor een 'smogzuiger'. "Als de Chinezen besluiten de luchthaven van Shanghai, die heel belangrijk is voor de economie, 24 uur dicht te gooien vanwege de luchtvervuiling, dan weet je wel hoe erg het is." Hij laat op zijn laptop beelden zien van een experiment met zijn uitvinding. "Technisch weten we nu hoe het werkt om een elektromagnetisch veld te creëeren dat de smog aantrekt. Daardoor krijg je schone gaten in de lucht. Als ik het voor leken moet uitleggen, vergelijk ik het met een opgeblazen ballon. Die is statisch en trekt daardoor stof naar zich toe. Maar dat moet natuurlijk een hele grote en veilige ballon worden om de smog te kunnen opvangen. Binnenkort gaan we ermee experimenteren op een terrein van 50 bij 50 meter in een park in Peking. Als het lukt om de smog weg te halen, creëer je in feite een nieuwe architectonische ruimte." Hij maakt het zakje met smog open en ruikt aan de inhoud. "Er zit veel koolstof in smog. Weet je wat je krijgt als je dat onder hoge druk zet? Kom, denk eens goed na...." Ongeduldig: "Dan krijg je... dan krijg je... diamanten. Handmade smogdiamanten. Het zullen een beetje bruinige diamantjes worden. Ook dat ben ik van plan om te gaan maken. Stel je eens voor als dat allemaal lukt, om van iets problematisch als smog iets poëtisch als diamanten te maken. Van smog poëzie maken, geweldig zou dat zijn."

Meestal holt hij van de ene 'obsessie' naar de andere, al mag hij van zijn omgeving dat woord niet gebruiken. "Ik moet passie zeggen." Maar sinds hij successen boekt met zijn uitvindingen, moet hij zijn aandacht verdelen tussen diverse projecten. Een van de bekendste werken van Roosegaarde is Dune, een interactief korenveldlandschap dat uit honderden led-lampen bestaat die reageren op aanraking en geluid. "Ik ben gek op projecten met licht en dan het liefst op pleinen en plekken waar veel mensen komen. Eén van mijn grootste successen vind ik de Marbles." Ze zijn onder meer te zien in Almere. Hij laat een plaatje zien van de keien die geluid maken en van kleur veranderen als mensen ze aanraken. In Almere waren ze bang dat ze vernield zouden worden. Maar wat blijkt? Ze worden zo vaak gestreeld dat ze niet eens schoongemaakt hoeven te worden. "Mijn Marbles leveren zo een bijdrage aan een mooiere en veiligere wereld." Dat geldt ook voor zijn Crystals, zegt hij, een kunstwerk in Eindhoven dat bestaat uit honderden kristallen met ledlampjes erin. Het publiek kan ze oppakken en er figuren van leggen. Ze liggen op een plein en opmerkelijk genoeg zijn ze tot nu toe niet gestolen.

'Techno-poëzie' noemt de uitvinder zijn projecten liefkozend. Dat geldt ook voor het lichtgevende Van Gogh-pad in Nuenen, een pad dat de sfeer van diens schilderijen oproept. "Probleem is wel dat gemeenten waar Van Gogh ook ooit heeft geschilderd, nu allemaal zo'n pad willen. Maar daar begin ik niet aan. Bij mij is het niet copy-paste. Ik wil wel op hetzelfde voortborduren, maar dan aangepast aan de lokale omstandigheden." Ook de ANWB meldde zich bij Roosegaarde met het verzoek donkere fietspaden veiliger te maken met lichtgevende lijnen. En dan zijn er ook nog ideeën voor lichtgevende planten en bomen in parken. Niet biologisch gemanipuleerd, want de plant mag er geen last van hebben.

Rotsen die van kleur veranderen
En zo gaat het maar door. Ook vanuit het buitenland komen steeds meer verzoeken, zegt Roosegaarde. "In Stockholm willen ze een grotere variant van de Marbles: rotsen die geluid maken en van kleur veranderen." Hij zou ook nog wel meer willen doen met het menselijk lichaam. "Ik zou het persoonlijk wel handig vinden als ik met behulp van een stickertje op mijn arm weet wanneer mijn lichaam behoefte heeft aan vitamine A of D. Wel handig als je een signaal krijgt wat je lichaam nodig heeft als je de winkel binnenloopt."

Al dat succes, wat doet dat met hem? "Die aandacht is geweldig, maar ik wil wel mijn dromen kunnen blijven realiseren en dingen blijven doen die de samenleving socialer en menselijker maken." De crisis speelt hem in de kaart. "Bedrijven en overheden zien dat het anders moet. Ik denk dat veel van mijn ideeën daardoor in een stroomversnelling zijn gekomen." Maar briljante ideeën kunnen ook worden ingezet voor verkeerde doelen. "Aha, gaan we het nu hebben over George Orwell? Natuurlijk weet ik dat een goede uitvinding uiteindelijk ook toegepast kan worden in een verschrikkelijke atoombom. Maar daar ben ik zelf bij. Als je bang bent voor techniek, ligt George Orwell op de loer. Maar als je de nieuwe technologie ziet als een middel om de wereld voor iedereen mooier en beter te maken, dan wint Leonardo da Vinci."

Daan Roosegaarde
Daan Roosegaarde (Nieuwkoop, 1979) is kunstenaar, ontwerper en uitvinder. Hij studeerde aan de Academie voor Kunsten in Enschede en deed de postdoctorale opleiding architectuur aan het Berlage Instituut. Studio Roosegaarde, met vestigingen in Waddinxveen en Shanghai, wil de wereld mooier, beter en veiliger maken. Roosegaarde is momenteel onder meer bezig met het 'slimmer' maken van snelwegen, het terugdringen van de luchtvervuiling in China en lichtprojecten in diverse steden. Eerder bedacht hij een jurk die transparant wordt als het hart van de draagster sneller gaat kloppen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden