Dialoog / Nu ten strijde tegen uitwas én uitsluiting

Vijftig Marokkaanse imams spraken zaterdag met Rita Verdonk - via een tolk. De minister van integratie wil dat ze snel Nederlands leren. En ze wil dat zij zich voegen naar de Nederlandse normen en waarden, en haar gewoon de hand schudden.

Ook in het buitenland is er belangstelling voor de crisis die Nederland in de greep houdt sinds de moord op Theo van Gogh. Buitenlandse journalisten zijn naar Soesterberg gekomen om de zwaarbeveiligde, met baard en djellaba getooide Marokkaanse imams in gesprek te zien gaan met integratieminister Verdonk.

Voor de Duitse en Franse journalisten is het naar eigen zeggen bijna een geruststelling om te zien dat Nederland er evenmin in slaagt een succesvol integratiebeleid te voeren. De problemen van radicaliserende moslimjongeren die zich tegen de westerse samenleving keren, spelen in hun land evenzeer. ,,Het beleid verschilt van land tot land, maar de uitkomst is overal hetzelfde'', zegt een journalist van het Franse weekblad Nouvel Observateur.

Van de 125 Marokkaanse moskeeën die Nederland telt zijn er vijftig imams aanwezig. Daarvan hebben zes in hetzelfde gebouw de verplichte inburgeringscursus voor imams voltooid. Het aantal had vandaag wel wat hoger mogen zijn, vindt Yassin Hartog van Islam en Burgerschap die de conferentie organiseerde. ,,De Vereniging van Imams in Nederland had bijvoorbeeld meer mensen kunnen sturen.'' Hartog vindt het positief ,,dat ook nogal conservatieve imams gekomen zijn, zoals imam Fawaz van de Haagse Assoenah moskee''. Deze imam kwam in opspraak nadat Nova een preek van hem uitzond. ,,De moslim is beter dan andere mensen'', zei hij daarin. En over zelfmoordaanslagen: ,,Wie zichzelf zo aan Allah offert, is een martelaar.''

De toon in Soesterberg is anders. Hier gaat het vooral over 'de islam als een godsdienst van vrede en welzijn', over 'wederzijds respect', 'het groter maken van de wij-groep' en 'het uitsluiten van radicale elementen'.

Minister Verdonk komt met een 'hartenkreet' die door een tolk in het Arabisch wordt vertaald. ,,Radicale elementen moeten we isoleren en elimineren uit onze samenleving. Met alle fatsoenlijke mensen moeten we een vuist maken. En volgend jaar moeten we de dialoog voeren in het Nederlands.'' Verdonk ziet een positieve verandering in de houding van moslimorganisaties. Die nemen nu meer dan vroeger hun verantwoordelijkheid en kiezen voor dialoog. Dat is keihard nodig, zegt Verdonk. De imams kunnen volgens haar een brugfunctie vervullen tussen de moslims en de rest van de samenleving. In hun preken kunnen ze oplossingen aandragen voor de dagelijkse problemen van de gelovigen, aldus de minister.

Even later reageert ze ontstemd als een Tilburgse imam weigert haar de hand te schudden.

Yassin Hartog van Islam en Burgerschap betwijfelt of de imams in staat zijn om snel de taal te leren en een brugfunctie te vervullen. Volgens hem hebben de imams veelal geen idee van wat er zich in de Nederlandse samenleving afspeelt. Jongeren kunnen met hun problemen nauwelijks bij deze imams terecht. Daarom zoeken ze hun heil vaak op internet bij radicale intellectuelen en extremistische geestelijken. Hartog: ,,Gingen die jongeren maar gewoon naar deze imams. Dan waren ze brave moslims geworden.''

Abderrahman Boulaksil van de Utrechtse raad van moskeeën beaamt dat er sprake is van een generatiekloof. ,,Jongeren begrijpen de imam niet. Mijn zoon die wel Arabisch heeft geleerd, begrijpt nog steeds niet wat de imam op vrijdag vertelt.''

De Amsterdamse wethouder Ahmed Aboutaleb zegt dat alle moslims tot de wij-groep behoren, en dat alleen een kleine groep geïsoleerd moet worden. Hij zegt dat moslims uit de moord op Van Gogh ,,de gezamenlijke les hebben getrokken dat we hier ten stelligste afstand van moeten nemen en moeten zeggen: nee, je hebt het niet gedaan in mijn of in onze naam.''

Volgens Aboutaleb moeten moslims de discussie durven aangaan over gevoelige kwesties in de islam, zoals vrouwenonderdrukking. Anders doen anderen het, en het is nog veel pijnlijker om van buiten bekritiseerd te worden dan om aan zelfkritiek te doen, aldus de wethouder.

Het belangrijkste is volgens Verdonk en Aboutaleb dat moslims het gevoel hebben dat zij deel zijn van de Nederlandse samenleving. Aboutaleb: ,,We moeten zowel tegen extremisme als tegen uitsluiting strijden.''

,,Integratie is meedoen'', zegt Verdonk. De minister pleit voor de snelle komst van een Nederlandse imamop leiding waar moslims niet alleen de taal leren, maar ook de Nederlandse waarden en normen. Op de vraag waarom er nog steeds niet zo'n opleiding is gekomen, blijft zij een duidelijk antwoord schuldig.

Ook Mohamed Sini, voorzitter van Islam en Burgerschap, en Ibrahim Spalburg, directeur van de Stichting Platform Islamitische Organisaties Rijnmond roepen op om te strijden tegen de excessen in naam van de islam. Maar beiden vinden het niet terecht dat het nu lijkt alsof alle moslims verantwoordelijk zijn voor de moord op Van Gogh.

De jonge moslim Jamal uit Den Haag windt zich in de zaal op over de beledigingen die moslims zoal naar hun hoofd geslingerd krijgen onder het mom van vrijheid van meningsuiting. Hij zegt dat Aboutaleb wel eens wat vaker mag benadrukken dat moslims niet zomaar voor van alles mogen worden uitgemaakt. En hij vraagt zich af wat er toch eigenlijk onder integratie wordt verstaan: betekent dat dat je de Koran moet veranderen? Aboutalebs antwoord: ,,Integratie betekent meedoen binnen de kaders van de rechtsstaat.'' Het aanpassen van de islam aan de moderne tijd is volgens hem noodzakelijk. ,,Als binnen de islam alles vast zou liggen, dan zouden we ook de Al Azhar Universiteit kunnen opheffen.''

Maar wat is nu de conclusie die de imams trekken uit een dag lang brainstormen? Prominent op hun verlanglijstje staat een betere arbeidsrechtelijke positie. Sommigen verdienen een hongerloontje, anderen slapen in een kamertje in de moskee. Ze zijn afhankelijk van moskeebesturen die hun vaak niets vertellen over integratie. Het zijn deze moskeebesturen die in Soesterberg vrijwel afwezig zijn - tot teleurstelling van enkele sprekers.

Eensgezindheid is er over de recente gebeurtenissen: die zijn afschuwelijk en verwerpelijk. Maar over de islamcritici die nu ondergedoken zitten en voor hun leven moeten vrezen, wordt met geen woord gerept.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden