Een typisch Nederlands tafereel: ijspret bij Belt-Schutsloot in Overijssel, op 8 januari 2009. Fotograaf Werry Crone, nam vandaag, 21 februari 2020, nogmaals dezelfde foto - zie onder.

Winterweer

Deze zachte winter wordt het nieuwe normaal

Een typisch Nederlands tafereel: ijspret bij Belt-Schutsloot in Overijssel, op 8 januari 2009. Fotograaf Werry Crone, nam vandaag, 21 februari 2020, nogmaals dezelfde foto - zie onder.Beeld Werry Crone

Een zachte winter als deze komt nu eens in de tien jaar voorbij, maar wordt in de toekomst minder uitzonderlijk. Schaatsfans hoeven vooralsnog nog niet te wanhopen. ‘Winters zijn grillig.’

Het wordt net geen record. Als de lenteachtige temperaturen de komende week aanhouden, verovert de huidige winter de tweede plaats op de ranglijst van zachtste winters sinds 1900. Met een gemiddelde temperatuur van 6,4 graden Celsius hoeft ze alleen de winter van 2006-2007 voor zich te laten gaan – toen was het gemiddeld 6,5 graden.

Uitzonderlijk wil Geert Jan van Oldenborgh van het KNMI deze zachte winter dan ook niet noemen. Maar dat zou het zonder klimaatverandering wel zijn geweest. “Nu komt een winter als deze eens in de tien jaar voorbij”, zegt hij. “Een eeuw geleden waren zulke wintertemperaturen in Nederland ondenkbaar.”

Belt-Schutsloot, Overijssel, 21 februari 2020. Van de ijspret bovenaan dit artikel is nu niets te zien.Beeld Werry Crone

Niettemin is die 6.4 het ruim boven wat het KNMI als normaal beschouwt: 3,4 graden. Maar dat is het langjarige gemiddelde, over de winters van 1981 tot 2010, en ook die lat is de afgelopen eeuw omhoog gegaan. De wereldtemperatuur is sinds 1900 met één graad gestegen. Maar de Nederlandse winters gingen 1,4 keer zo hard. Sinds 1950 warmen ze zelfs 2,4 keer zo snel op.

Belt-Schutsloot, 8 januari 2009.
Belt-Schutsloot, 21 februari 2020.Beeld Werry Crone

Dat komt dan weer doordat de wind steeds vaker uit het westen waait en zachte zeelucht aanvoert in plaats van ijzige stromingen uit Oost-Europa of Scandinavië. De verklaring daarvoor is een ingewikkeld verhaal, vertelt Van Oldenborgh, dat begint in de tropen waar het door de klimaatverandering harder is gaan regenen. En resulteert in een sterkere, zogeheten straalstroom op tien kilometer hoogte. Het is nog de vraag of deze trend doorzet. “Aan de grond warmt het Noordpoolgebied juist sneller op en dat heeft een tegengesteld effect. We weten nog niet waar de balans ligt.”

Beeld Louman & Friso

Een winter van bijna niks

Ook in een andere reeks waarmee de strengheid van een winter wordt aangeduid, bezet dit jaar de tweede plaats, of, zo u wilt, de een-na-laatste positie. In die reeks krijgt elke winterdag punten voor het aantal graden dat het daggemiddelde onder nul is gebleven. Zo vergaarden de strenge winters van 1947 en 1963 respectievelijk 348 en 337 punten. Dit jaar komt dit zogeheten koudegetal (ook wel het Hellmanngetal genoemd) uit op 0,1. Dankzij 28 december: toen vroor het net genoeg om te voorkomen dat de absolute recordhouder 2014 werd geëvenaard.

Aan het koudegetal is nog lastiger een trend te berekenen. Het aantal winterse dagen neemt wel af, maar omdat er een ondergrens aan zit – een winter kan niet onder de nul duiken – faalt de statistiek.

IJspret in januari 2009.
Elf jaar later is van de het oerhollandse tafereeltje hierboven niets te zien.Beeld Werry Crone

Januari warmer dan met El Niño

Wereldwijd werd in januari wel een record geboekt. Het was 0,03 graden warmer dan in het topjaar 2016. Dat lijkt niks, maar het is wel opmerkelijk. 2016 was immers een jaar met El Niño, het periodieke weerfenomeen dat extra oceaanwarmte in de atmosfeer brengt en de wereldtemperatuur tijdelijk met 0,1 graad opvoerde. Dat we daar nu weer bovenuit komen is deels een toevallig effect. Vooral de winter in Rusland is extreem zacht en dat heeft grote gevolgen voor het wereldweer.

Winters zijn grilliger dan zomers, zegt Van Oldenborgh. Zeker in Nederland. Voor de zachte winterdagen is de zee een vrij constante factor, maar een krachtig hogedrukgebied boven Scandinavië kan de statistiek danig op zijn kop zetten. “Het zijn die vorstperiodes die de winters zo variabel maken. Toen ik hier in 1996 kwam werken, konden we nog niets zeggen over wintertrends. Nu kunnen we dat wel, al is de variabiliteit nog groot ten opzichte van de trend. En ja, deze winter wordt het nieuwe normaal, inclusief de heftige regens. Maar wel met minder krachtige stormen boven land, zo lijkt het. Dat heeft vermoedelijk met de bebouwing te maken, de verruwing van ons landschap waardoor de wind wordt afgeremd.”

Maar de winter houdt haar grilligheid. “Voor hetzelfde geld hebben we volgend jaar een Elfstedentocht. Al worden de kansen daarop kleiner.”

Lees ook over het lange wachten op een Elfstedentocht

Vijftien dagen -4 °C, dan ‘giet it oan’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden