Deze vrouwen zijn kostwinner, en dat gaat prima - al zijn er altijd die reacties

Sjoukje de Haan en Irma Hazenkamp Beeld Arie Kievit

Ook al zijn Nederlandse vrouwen iets vaker kostwinner, op de werkvloer zelf krijgen ze, net als elders in Europa, niet altijd gelijk betaald.

Van 'mooie woorden' naar 'echte gelijkheid'. Dat is het doel van de Franse premier Edouard Philippe, die deze week een plan lanceerde om de loonkloof tussen mannen en vrouwen te dichten. Bedrijven krijgen drie jaar de tijd om hier werk van te maken. Lukt het niet, dan volgen boetes die kunnen oplopen tot 1 procent van de totale loonsom.

Hoewel er in Frankrijk al 45 jaar een wet is die bedrijven verplicht om mannen en vrouwen gelijk te betalen voor gelijk werk, komt daar in de praktijk weinig van terecht. Mannen verdienen nog altijd 9 procent meer. Dat geldt ook voor veel andere Europese landen: er is weliswaar een wet die bedrijven verplicht om mannen en vrouwen gelijk te betalen voor soortgelijk werk, maar controle en handhaving ontbreken.

Die rol is sinds dit jaar weggelegd voor IJsland. Daar werd in januari een wet van kracht die organisaties met 25 of meer werknemers verplicht om iedereen dezelfde salarissen te betalen voor soortgelijke functies. Binnen vier jaar komt er een inspecteur over de vloer. Wie niet aan de eisen voldoet, kan een boete verwachten. Het streven is om de salariskloof voor 2022 te dichten.

Een zinvolle maatregel, vindt Suzan Steeman, arbeidsdeskundige bij vrouwenplatform Women Inc. Hoewel de eerste resultaten pas volgend jaar naar buiten komen als bedrijven de cijfers van 2018 bekendmaken, liet een pilot in 2013 hoopvolle effecten zien. Steeman: "De elf deelnemende bedrijven waren heel positief. Door de nieuwe transparantie ontstond er meer vertrouwen bij werknemers."

Maar hoe beoordeel je als bedrijf of er sprake is van ongelijke betaling? Bij een kapsalon of bakker is dat nog vrij overzichtelijk, bij een bank of universiteit ligt het al ingewikkelder. Daarom ontwikkelde IJsland een 'equal pay standard': een geavanceerd computerprogramma dat banen vergelijkt op vaardigheden en verantwoordelijkheden. Daaruit rolt een lijst met soortgelijke functies en de bijbehorende lonen. Bedrijven moeten die gegevens jaarlijks publiceren (en waar nodig maatregelen nemen).

Frankrijk komt nu met een soortgelijke methode. Bedrijven met meer dan 50 medewerkers moeten een programma installeren dat gelinkt wordt aan hun salarisadministratie. Als dat een loonkloof tussen mannen en vrouwen ontdekt die niet binnen drie jaar wordt gedicht, volgt een boete. De details van het plan worden uitgewerkt met werkgevers en vakbonden.

Dat vrouwen voor hetzelfde werk vaak minder betaald krijgen dan mannen, gebeurt overigens bijna nooit uit kwade wil, zegt Steeman. Het heeft te maken met diep verankerde gedachtenpatronen. "Er bestaat een stereotype beeld dat vrouwen minder onderhandelen. Dat is niet waar. Ook als ze wél hard onderhandelen, wordt ze onbewust minder gegund."

In Nederland is het nu nog aan individuele medewerkers om aan te tonen dat ze ongelijk worden beloond. GroenLinks, SP, PvdA en 50Plus kwamen deze week met een wetsvoorstel dat organisaties met meer dan 50 werknemers verplicht moeten aantonen dat voor gelijk werk gelijk loon wordt betaald. PvdA-Kamerlid Lilianne Ploumen zei dat vrouwen nu talloze barrières moeten doorbreken als ze willen aantonen dat ze minder verdienen dan een mannelijke collega. "Dat is de wereld op z'n kop."

Lees verder na onderstaande afbeelding.

Toen Sjoukje de Haan (32) beaamde dat de voltijds werkte, kreeg ze toegeworpen: "Maar je hebt toch een kind". Beeld arie kievit

De positieve verhalen van vrijgevochten vrouwen sterken me'

Twee voorbeelden van gezinnen waar de vrouw kostwinner is. Het leidt bij geen van beide tot fricties.

Een collega vroeg haar ooit of ze voltijds werkte. Toen Sjoukje de Haan (32) dat beaamde, kreeg ze toegeworpen: "Maar je hebt toch een kind". Draai het eens om, zegt de businessconsultant uit Dordrecht. "Hoe vaak wordt een man die fulltime werkt gevraagd hoe hij dat bolwerkt met zijn kind? Voor een vrouw is dat kennelijk bijzonder. Alsof ik een slechte moeder zou zijn, omdat ik ambitieus ben."

Sjoukje zorgt voor haar negenjarige zoon uit een vorige relatie. Voor haar is het simpel: "Als je carrière wilt maken, moet je gewoon fulltime werken." Momenteel werkt ze in de energiebranche. Haar vriendin Kim is hard op zoek naar een baan. Dat Sjoukje op dit moment de kostwinner is, leidt niet tot fricties in hun relatie. "We hebben allebei eenzelfde drive om hogerop te komen. Dus Kims tijd komt nog wel. We willen allebei een mooie baan, en we gunnen het elkaar."

Vooral in haar directe omgeving wordt daar wel eens negatief op gereageerd. "Het ligt natuurlijk aan de sociale cirkel waarin je zit. Ik kom uit een traditioneel gezin. Dat scheelt. Hoewel de positieve verhalen van vrijgevochten vrouwen me eerder stérken, dan dat de negatieve reacties me tegengehouden."

Lees verder na onderstaande afbeelding.

Voor Irma Hazenkamp (59), voltijds pedagogisch coach bij een kinderopvang in Arnhem, was het geen bewuste keuze om kostwinner te zijn. Beeld Arie Kieviet

'Ik heb goede hoop, maar het heeft tijd nodig''

Voor Irma Hazenkamp (59), voltijds pedagogisch coach bij een kinderopvang in Arnhem, was het geen bewuste keuze om kostwinner te zijn.

"Al mijn leven lang zorg ik voor mezelf", zegt de Doetinchemse. "Het is niet zo'n thema voor me, en ik word er weinig op aangesproken." Haar man Henk Jan, die 24 uur per week als psycholoog werkt, dan weer wel. "Hij krijgt vaak verbaasde blikken. Voordien werkte hij zelfs 'slechts' zestien uur. Mensen kijken raar op, en vinden het vreemd voor een man. Daar klinkt dan een oordeel in door. Het beeld dat de man fulltime móet werken, blijft bestaan. Het wordt vanzelfsprekend geacht dat de man voor de kost moet zorgen. Dat zit heel diep in de maatschappij ingebakken."

Volgens Irma is het een generatiekloof. Ze denkt dat die scheefgetrokken man-vrouwverhoudingen gaandeweg zullen verdwijnen. "Er zal nog een hele tijd overheengaan voordat voor dat diepgewortelde idee doorbroken wordt, dat de man de kostwinner moet zijn, en bovendien hoger opgeleid. Voor de jongere generatie, waartoe mijn dochter behoort, is dat al anders. Het verschuift langzamerhand. Daar heb ik goede hoop op. Maar het heeft tijd nodig."

Ze neemt graag de Scandinavische landen als voorbeeld.

"In een land als Denemarken hebben vrouwen het veel beter voor elkaar. In Nederland zijn we in dat opzicht nog heel traditioneel."

Lees ook:

In 2016 had 17 procent van de stellen een vrouwelijke kostwinner, in 2011 was dat 15 procent. Dat betekent dat, ondanks emancipatiegolven en hoger opgeleide vrouwen, in 83 procent van de huishoudens de man nog altijd het meeste geld verdient. Dat blijkt uit CBS­-cijfers die door deze krant zijn geanalyseerd

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden