Deze vrijwilligers redden in weer en wind anderen op zee

Beeld reyer boxem

Met het komende watersport- en zwemseizoen rukt ook de KNRM weer vaker uit. Wie zijn de mannen en vrouwen die zelfs bij zware storm vrijwillig het water op gaan om anderen te redden?

Mijn vader was een zeiler. Dus waren we allemaal zeilers, ook al was het bij mijn moeder niet van harte. Elke vrijdagavond of vroege zaterdagochtend maakten we de oversteek naar Vlieland of Terschelling voor een weekendje Wadden. Terschelling was mijn favoriet, daar lag je zo gezellig tegen het dorp aan en onder de stralen van de Brandaris.

En dit eiland had nog een troef: de Carlot. Ik liep altijd even met mijn vader naar de steiger waar de reddingboot aan zijn trossen lag. De steven naar de havenuitgang gewend, net zoals plaatsvervangend schipper Jeanine Staal haar auto bij de supermarkt altijd met de neus naar de uitgang parkeert: klaar om uit te rukken. Felblauw was de Carlot, met een mooie ‘lijn’ zoals we dat noemden en een oranje vangnet op het dek... wat zou ik graag een keer met díe boot meevaren.

Eersteklas schipper

Mijn vader dacht daar anders over. Hoewel donateur sinds zijn 20ste, was het zijn nachtmerrie om door de KNRM van het water gehaald te worden. Dat was zijn eer te na als zelfverklaard eersteklas schipper. Daar denken jaarlijks meer dan 3000 mensen die veilig aan wal gebracht worden heel anders over. Tros in de schroef, een gebroken roer of mast, vastgelopen op een zandbank, een hartaanval aan boord, motorpech: 1300 professioneel opgeleide vrijwilligers van 45 reddingstations langs kust en binnenwateren staan er dag en nacht klaar voor. Zomer of winter, weer of geen weer.

Het was november 1824 toen vijf Amsterdamse notabelen het initiatief namen tot de oprichting van de Noord- en Zuid-Hollandsche Redding-Maatschappij. Aanleiding was de herfststorm die een maand eerder zeventien schepen voor de Hollandse kust naar de kelder joeg. Zeven redders uit Huisduinen wisten elf opvarenden van een gestrand fregat veilig van boord te krijgen. Toen ze met de laatste drie zeelui naar de wal roeiden, kapseisde de sloep. Slechts één redder overleefde. Nog diezelfde maand volgde in Rotterdam de oprichting van de Koninklijke Zuid-Hollandsche Maatschappij tot Redding van Schipbreukelingen.

In 1991 fuseerden beide tot de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij. Daarmee is de KNRM een van de oudste goededoelenorganisaties van Nederland. De stichting is afhankelijk van donateurs, haar ‘Redders aan de Wal’, en schenkingen. Vandaar ook de soms bijzondere naamgeving van de boten - vaak vernoemd naar de geldgevers. Maar het grootste kapitaal: dat zijn de vrijwillige redders.

Rimer Dijkstra (46)

Pluimveehouder, opstapper KNRM Lauwersoog sinds 2007. Reddingboten: Annie Jacoba Visser (Waddenzee) en Springbok (Lauwersmeer).

Rimer Dijkstra Beeld reyer boxem

“Toen ik begon, zag ik vooral het avontuur en wilde ik graag hard varen. Het blijft mooi om met 63 km per uur over het wad te stuiteren, maar na elf jaar heb je het meeste wel een keer meegemaakt. Het mooie zit ’m voor mij nu in het mensen redden. ’s Winters komt het er meestal meer op aan dan in de zomer.

Op zomerdagen heb je vaak bootjes met motorpech, die hebben het anker uitgegooid en moet je even helpen. Het is wat anders als je in ijzige kou bij windkracht 6 een kotter met een net in de schroef moet helpen.

Toch was mijn zwaarste redding midden in de zomer, augustus 2016. ‘Prio 1’, zei het alarm om 23.11 uur, ik lag nét in bed. Als de sodemieter de kleren weer aan en de auto in. Een zeilschip was tussen Ameland en Schiermonnikoog vastgelopen.

Bij noordwest 5 heb je wel wat golfjes in die zeegaten. We konden er bijna niet komen, zo hoog hadden de golven het jachtje op de zandbank gezet.

Ik sprong met een sleeplijn op de voorplecht, kreeg hoge brekende golven over me heen en lag meteen tegen de verstaging (staaldraden die de mast overeind houden, red.). Ik moest m’n best doen niet tussen de klapperende zeilen en touwen verstrikt te raken, werd nog een paar keer tegen de stagen gegooid, maar ik kon de verbinding maken.

De Annie zette kracht, we kwamen van de plaat af, het water werd dieper en iets rustiger, de boot lag recht en het leek goed te gaan, maar opeens lag-ie op één oor, terwijl de bemanning achterin met de lifelines vastgegespt in de kuip zat. Toen moest ik kiezen: kruip ik naar ze toe of niet?

Heelhuids thuiskomen

Ik heb me voorgenomen altijd heel thuis te komen en op dat moment wist ik: als de boot verder kapseist, moet ik springen, anders raak ik verstrikt in de lijnen en ga ik mee naar beneden. Toen sprong onze schipper Jentsje van de Annie - dat doen we normaal niet, we willen redden, niet gered worden. Het lukte hem de lifelines van de twee mensen los te maken, en ze met behulp van de anderen aan boord van de Annie te krijgen.

Intussen was de Edzard Jacob, de rubberboot van KNRM Schiermonnikoog, gearriveerd en die kreeg mij in het zoeklicht. Gelukkig, ze zagen me. Het was net een film en ik was een van de hoofdrolspelers. Deze redding was de max van wat we kunnen. En precies waar we elke week voor oefenen. En we hebben natuurlijk een goeie ploeg, goeie jongens.”

Jeanine Staal (49)  

Docent speciaal onderwijs, plaatsvervangend schipper KNRM Lelystad sinds 2013. Reddingboot: Bert en Anneke Knape.

Jeanine Staal Beeld reyer boxem

“Mijn ouders waren donateur van de KNRM, ik werd dat op mijn 18de ook. Toen al dacht ik: als ik ooit de kans krijg, wil ik er vrijwilliger worden. Mensen helpen, ertoe doen, het teamwerk, het varen, de spanning.

Mijn kans kwam toen de KNRM bemanningsleden zocht voor een nieuw op te richten reddingstation in Lelystad, mijn woonplaats. Wij begonnen met het hele team van twintig vrijwilligers tegelijk aan de opleiding terwijl het station nog niet operationeel was, we vlogen door de opleiding heen. Soms oefenden we drie keer per week.

In de meivakantie studeerde ik voor het vaarbewijsexamen. Als vrijwilliger moet je bijvoorbeeld je EHBO en marifooncertificaat halen, je vaargebied leren kennen - ook zonder technische hulpmiddelen - en de HUET (helicopter underwater escape training) goed doorlopen. Je komt met de gekste en interessantste dingen in aanraking. 

Voorspelbaarheid

Er kunnen maximaal zes bemanningsleden op de ‘Bert en Anneke Knape’, bij toerbeurt blijven de anderen op de wekelijkse oefenavond in het boothuis voor een theoretisch deel. Vorige week vertelde iemand van de politie ons wat we moeten doen als we een lijk vinden, kortgeleden zijn we bijgepraat over hoe verschillende soorten visnetten in elkaar zitten.

In eerste instantie is de KNRM er om mensen te redden, bijvoorbeeld iemand die in een visnet verstrikt is geraakt, maar als tijd en ruimte het toelaten, proberen we zo weinig mogelijk schade te veroorzaken. Als het niet hoeft, snij je een visnet liever niet kapot, dat is het kapitaal van de visser.

Aan boord oefenen we vooral in voorspelbaarheid, zodat we tijdens een actie zelf zo min mogelijk hoeven te praten. Ik werk met kinderen met een autistische stoornis; ook bij hen is voorspelbaar- heid belangrijk. Zij weten dat juf weggeroepen kan worden, ze weten ook dat ze dan rustig moeten doorwerken, terwijl een collega een oogje in het zeil houdt. Als ik terugkom - dat is de afspraak - vertel ik wat ik gedaan heb.

Wat nooit te voorspellen is, is het effect dat onze komst heeft. Dít wordt heftig, denk ik soms. Komen we bij het schip in nood, zit de schipper er rustig bij in de wetenschap dat zijn schip nog drijft en de redding nabij is. Van een andere keer herinner ik me een grote tjalk die zijn schroef verloren was. We moesten hem bij de dijk wegslepen. Het woei amper en alles ging heel rustig. Maar ik weet nog hoe verschrikkelijk opgelucht die schipper was.”

Egbert Vos (42)

Technisch medewerker recreatiepark, motor- drijver KNRM Hindeloopen sinds 1989. Reddingboten: Alida en Ineke van Dun-de Meester.

Egbert Vos Beeld reyer boxem

“Mijn opa was bij de KNRM, mijn vader was bij de KNRM en ik wilde niets liever dan ook bij de KNRM. Vader en opa waren motordrijver, elke zaterdag waren ze met het hele team op de boot om te poetsen en onderhoud te plegen. Er was altijd ook wel een klusje voor mij. Als vaders pieper ging, rende ik hard achter ’m aan. Ik mocht een keer mee met een actie, en nog eens. 

Toen ik twaalf was, zei toenmalig KNRM-directeur Wiebenga: “Van boord schoppen helpt niet, dat zie ik wel, je komt toch terug. Ik schrijf je in als aankomend opstapper, dan ben je in elk geval verzekerd aan boord.” En ik kreeg mijn eigen pieper. Ik was zo trots als een pauw. En dat ben ik nog.

De verhalen die je in de kroeg kunt vertellen zijn leuk, maar de voldoening haal ik uit het helpen van mensen. Helaas lukt dat niet altijd. Vooral man-overboord-acties hebben vaak een mindere uitkomst, zeker als het donker is. Negen van de tien keer blijkt de man overboord geen reddingvest gedragen te hebben. We blijven adviseren, maar we kunnen het helaas niet verplichten. Elke actie, met goede of met slechte afloop, bespreken we meteen na in het boothuis. Het is belangrijk alles van je af te praten voordat je naar huis gaat. Ben je er daarmee niet, dan kan de KNRM voor professionele hulp zorgen.

Adrenalinepeil

Hoe ruiger het weer, hoe hoger het adrenalinepeil, maar ik heb het nog nooit té heftig meegemaakt. We hebben echt wel slecht weer en moeilijke acties gehad, maar mijn vertrouwen in schip en bemanning is torenhoog. We zijn een hechte club, we oefenen veel, we weten precies wat we aan elkaar hebben. Als er toch eens miscommunicatie aan boord is, kijken we elkaar even kwaad aan en gaan we dóór. Na afloop is er tijd om het uit te praten. Daarna maak je er geen woorden meer aan vuil. Dat kan ook niet, want misschien moet je een halfuur later weer samen weg.

Het is moeilijk inschatten wanneer de pieper zal gaan, maar als het druk is op het IJsselmeer en ik weet dat de wind gaat aanhalen, houd ik er rekening mee. Dan neem ik geen biertje na het werk. En waait het windkracht 9 maar gaat de pieper niet, dan komt er vaak wel een telefoontje: ‘Zullen we even oefenen?’”

Vandaag is het Reddingbootdag, de jaarlijkse open dag van de KNRM, met demonstraties op alle 45 reddingstations tussen 10 en 16 uur. www.knrm.nl/reddingbootdag

Lees ook: Vrijwilliger ben je ook voor jezelf
Jaarlijks doen miljoenen Nederlanders vrijwilligerswerk. Wie zijn zij en wat betekent dit 'gratis werk' voor hen en de mensen die ze helpen? 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden