Deze Twentse luchtmachtbasis is het eindstation voor versleten vliegtuigen

Het bedrijf AELS hoopt in de toekomst twaalf vliegtuigen per jaar te ontmantelen en recyclen.Beeld Herman Engbers

Wat gebeurt er met vliegtuigen die niet meer vliegen? Die worden ontmanteld en gerecycled op de oude luchtmachtbasis Twente.

Een ijzige wind snijdt door merg en been op de uitgestrekte vlakte van Twente Airport. Een sjaal, muts en goede handschoenen zijn voor de twintig medewerkers van AELS geen overbodige luxe. Terwijl het kwik onder het nulpunt is gezakt halen zij aan de rand van het vliegveld een versleten Boeing 747 uit elkaar. Het toestel heeft er 28 dienstjaren op zitten en wordt nu gerecycled.

Aircraft End of Life Solutions is de volledige naam van het bedrijf waar de mannen voor werken. Langzaam maar zeker worden een paar platen onder een van de vleugels van de 747 gedemonteerd. Mannen vast in dienst bij het bedrijf, uitzendkrachten en studenten van de opleiding luchtvaarttechniek trotseren de kou, want op Airport Twente staat er geen gebouw waarin het vliegtuig beschut kan staan.

"Pas goed op je hoofd", zegt Derk-Jan van Heerden terwijl hij een achtergebleven antenne onder de romp van de 747 aanwijst. De 38-jarige oprichter en directeur van AELS is gestoken in een warm donkerblauw fleece vest en draagt stevige werkschoenen. Het vliegtuig lijkt van de buitenkant nog redelijk intact, maar onder het toestel is goed te zien dat de ontmanteling van het toestel gestaag vordert. Opstijgen zal het toestel nooit meer: de vier vliegtuigmotoren zijn al verwijderd en verscheept.

Na een korte rondgang loopt Van Heerden met versnelde pas terug naar hangar 8, de opslagloods van AELS. Tientallen jaren werd de loods gebruikt door de luchtmacht, toen Twente Airport nog een vliegbasis voor straaljagers was. Dat stopte in 2007, en de luchthaven kwam vrijwel leeg te staan. Terwijl de regio nog altijd op zoek is naar een bestemming voor het 430 hectare grote terrein zijn er hier en daar al wat bedrijfjes gevestigd. Een daarvan is AELS dat hangar 8 nu een klein jaar huurt.

De hal staat vol met pallets. Op één rust de blauwe neus van de Boeing 747. Ook aluminium rompplaten, grote batterijen en allerhande vliegtuigmaterialen liggen netjes naast elkaar in de loods. "Kijk, daar heb je de bekende zwarte dozen van dit toestel, waarop vluchtgegevens werden bewaard." Ze zijn in het echt oranje.

Bij AELS worden vliegtuigen niet afgebroken of gesloopt maar ontmanteld en gerecycled, zegt Van Heerden. Het is het enige bedrijf dat dit in Nederland doet. Het ene onderdeel wordt verkocht en opnieuw gebruikt op een ander vliegtuig, het andere gerecycled, bijvoorbeeld in het geval van waardevolle metalen. Schadelijke stoffen of onbruikbare materialen worden vernietigd. In de luchtvaartwereld is afgesproken dat versleten vliegtuigen netjes gerecycled worden. "In toestellen blijft kerosine achter, of hydraulische vloeistoffen en natuurlijk batterijen. Je wilt dus niet dat zo'n vliegtuig ergens achteraf staat weg te roesten met alle gevolgen van dien. Ontmanteling van vliegtuigen is ook een duurzame kwestie", zegt Van Heerden die naast ondernemer ook president van de branche-organisatie Afra is. De Aircraft Fleet Recycling Association, waar ook bekende bedrijven uit de luchtvaart zoals Boeing, Bombardier en Rolls-Royce bij aangesloten zijn.

AELS koopt het zogeheten airframe van een vliegtuig: alles exclusief de motoren. Dus ook de cockpit, stoelen en vliegtuigraampjes worden netjes los gezaagd en bewaard in hangar 8. Voor zulke speciale gevallen heeft AELS 'alternatief hergebruik'. "Een cockpit kunnen we verkopen als simulator, van raampjes worden fotolijstjes gemaakt en de stoelen zijn populair in thuisbioscopen of staan in de wachtruimte van een reisbureau. Als er even geen vraag naar is worden de onderdelen uit elkaar gehaald voor eventueel verkoop van de grondstoffen."

Derk-Jan van Heerden studeerde lucht- en ruimtevaarttechniek aan de TU Delft en behaalde zijn diploma door antwoord te geven op de vraag: Wat gebeurt er met vliegtuigen die niet meer vliegen? Na stages bij Boeing en KLM schreef Van Heerden een business plan dat uitmondde in AELS.

Precies vijf jaar geleden kocht AELS zijn eerste vliegtuig, daarvoor waren ze dienstverlener voor de vliegtuigontmanteling van andere maatschappijen. Ook dat doen ze nog steeds, bijvoorbeeld op locatie als een vliegtuig defect raakt. Vorig jaar verhuisde de tak ontmanteling van AELS van luchthaven Woensdrecht naar Airport Twente. Het hoofdkantoor staat in Zoetermeer.

Op de luchthaven tussen Hengelo en Enschede kan AELS grotere vliegtuigen demonteren. De Twentse landingsbaan - 3 kilometer lang, 45 meter breed - is groot genoeg om alle bestaande vliegtuigen te ontvangen. En belangrijker: op de luchthaven kunnen grote vliegtuigen taxiën en parkeren, dat kan in Woensdrecht niet. Momenteel staan er vier vliegtuigen klaar om gedemonteerd te worden, de 747 van KLM meegerekend. Van Heerden hoopt met AELS in de toekomst 12 vliegtuigen per jaar te recyclen.

Hij ontving financiële injecties van twee partners: Oost NL en Aalberst investments. Het 'substantiële bedrag' biedt AELS de kans meer hoogwaardige (en duurdere) toestellen aan te schaffen en te demonteren.

Want de markt voor de assemblage van vliegtuigen groeit. "Er wordt steeds meer gevlogen en meer vliegtuigen komen in een fase dat het economisch rendabeler is ze uit elkaar te halen. Vorig jaar werden er 600 toestellen op jaarbasis wereldwijd ontmanteld, de verwachting is dat dit er 1000 worden."

Van Heerden is klaar met zijn rondje door hangar 8. Hij trekt een jas aan en loopt nog even een om de 747 van KLM. Zijn personeel warmt zich in de kantine intussen op met warme koffie of chocolade. Van Heerden bromt wat over een losliggende jerrycan maar komt al rap tot de conclusie dat het veel te koud is om zich over zulke zaken druk te maken. "Snel naar binnen, koffie?"

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden