Deze tijd is zwaar overspannen

Ben Lerner, subtiele seismograaf van de tijdgeest

De Amerikaanse schrijver Ben Lerner (1979) maakte aanvankelijk furore in de poëzie met drie bundels prozagedichten tot hij zich op de roman stortte. Zijn debuut 'Vertrek van station Atocha' (2011), een coming of age-roman waarin zijn alter ego, de jonge dichter Adam Gordon, door Madrid zwerft om zijn volwassenheid nog even uit te stellen, werd alom met lof overladen.

In '22.04' blijkt Lerner eens temeer zo'n schrijver die zijn eigen geschiedenis gebruikt om er literatuur van te maken, onverbloemder nog dan in zijn debuut. De ik-verteller is een 33-jarige schrijver die Ben heet en na zijn succesvolle romandebuut een voorschot van zes cijfers heeft gekregen voor een tweede roman. Heerlijk zou je zeggen, maar ook stressvol voor een schrijver die alleen nog maar een vaag idee heeft waar dat boek over moet gaan. Daar komt bij dat bij hem een potentieel gevaarlijke hartafwijking is geconstateerd, en dat zijn beste (platonische) vriendin Alex zijn zaad wil voor haar eerste kind, zonder een duidelijk idee over zijn precieze rol in het vervolg. Zijn aanstaande vaderschap geeft een nieuwe dimensie aan de toch al beklemmende verantwoordelijkheid die hij voelt als mentor van een 8-jarig ADHD-jochie met grote belangstelling voor Discovery Channel-onderwerpen, van dinosaurussen tot de opwarming van de aarde: "Roberto had, net als ik, de neiging zich het mondiale apocalyptisch voor te stellen."

De setting van de roman draagt bij aan Bens gevoel te leven in een hogedrukpan. Het decor is hartje New York (Manhattan, Brooklyn) en de roman strekt zich uit over een jaar (ruwweg 2012), niet toevallig ingeklemd tussen de dreiging van twee tropische cyclonen die de autoriteiten tot tamelijk hysterische noodscenario's inspireren, die achteraf schromelijk overdreven blijken.

Lerner kan heel smakelijk en bij vlagen hilarisch vertellen over de verwikkelingen in Bens dynamische dagelijks leven. Dat we alles vanuit diens tamelijk neurotische geest meebeleven, geeft de wereld een extra vervreemdende dimensie. Meesterlijk is in dit opzicht de beschrijving van zijn spermadonatie in het klinische decor van een ziekenhuis, van zijn angstvallige bezoek met Roberto aan het museum voor natuurlijke historie, van zijn ontregelende verblijf als gastschrijver ergens in de middle of nowhere van Texas.

Maar uiteindelijk gaat het in deze nogal plotloze roman niet om de anekdotes, hoe onderhoudend die ook zijn. Lerner toont zich een subtiele seismograaf van de tijdgeest. Hij doet een knappe poging om iets te vangen wat zich nauwelijks laat verwoorden: een eigentijds levensgevoel, een vaag gevoel van angst voor de toekomst, misschien een echo van 9/11.

De roman roept de hectiek van het moderne leven in de metropool op, met al die voortdurende schakelingen tussen verschillende, ongelijksoortige werkelijkheden. Uit die ongrijpbare, ontregelende werveling van ervaringen rijzen zulke zeldzame, gekoesterde momenten op dat de werkelijkheid plotseling een samenhangende betekenis krijgt, in een bezield verband beleefd wordt: "Hij voelde hoe de wereld om hem heen zich opnieuw rangschikte."

Zoals de titel al suggereert is '22.04' een roman over tijd. Over het verstrijken van de tijd, de duizelingwekkende vaart van de periode waarin we leven, het ongewisse van de toekomst in een wereld op drift. "Deze stad is overspannen en deze tijd is overspannen", luidt de klacht van een van de personages. Maar naast de subtiele apocalyptische dreiging die in de lucht hangt, is er de onuitroeibare hoop die ons gaande houdt, en de nuchtere relativering uit het Walter Benjamin-motto over de komende wereld die als een refrein door de roman klinkt: "Alles zal zijn zoals het nu is, alleen een beetje anders." Misschien is het het oude liedje van de mens die het meest lijdt onder het lijden dat hij vreest.

Niet in de laatste plaats is de roman een boek over schrijven, over de communicerende vaten van beleving, herinnering en verbeelding in het bewustzijn van de autobiografische schrijver die voortdurend bezig is een verhaal te maken van zijn leven - iets wat wij trouwens allemaal doen.

Ben Lerner doet dat met zoveel plezier in de taal, en zo ontwapenend en aanstekelijk dat je als lezer zelf zin in schrijven krijgt.

Ben Lerner: 22.04. (10.04) Vertaald door Arthur Wevers. Atlas Contact; 302 blz. euro 20,-

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden