Deze 'Man met de microfoon' hoeft zijn buurt niet uit voor de mooie verhalen

Chris Bajema thuis aan het monteren voor zijn podcast 'Man met de microfoon'. Op het Javaplein in Amsterdam verzamelt hij materiaal door met buurtbewoners te praten.Beeld Werry Crone

Voor zijn populaire podcast 'Man met de microfoon' scheurt Chris Bajema in zijn oranje bus door Amsterdam-Oost. 'Door de juiste vragen te stellen, haal ik vergeten herinneringen boven.'

Wie Chris Bajema wil opsnorren, hoeft enkel een rondje door Amsterdam-Oost te fietsen. Zijn oranje bus verraadt onmiddellijk waar de veertiger op dat moment aan het werk is, op zoek naar bijzondere verhalen voor zijn podcast 'Man met de microfoon'.

Deze ochtend heeft hij de Ford Transit uit 1985 pontificaal op de stoep van het Javaplein in de Indische buurt geparkeerd. Bajema zelf tuurt in een aangrenzende koffiezaak aandachtig naar zijn computerscherm, de handen in het haar.

Zowel letterlijk als figuurlijk, blijkt al gauw, want er heerst paniek. De volgende aflevering van zijn programma moet over twee weken op internet staan, maar hij heeft nog geen minuut aan bruikbaar materiaal. 

"Bij een garagehouder ben ik geweest, ik heb bij de vrouw van de bloemenstal aangeklopt, en opnames gemaakt van gesprekken met allerlei mensen op straat", verzucht hij. "Maar het zijn losse flodders in plaats van parels, ik heb nog geen uniek verhaal te pakken. Straks moet ik weer naarstig op zoek."

Meesterverteller

'Man met de microfoon', door de Stichting Verhalende Journalistiek vorig jaar bekroond tot 'Meesterverteller', is volledig afhankelijk van het toeval. In zijn eentje trekt Bajema de buurt in, op zoek naar menselijke verhalen. Voor het maken van zijn podcast plant hij niets. Vertrouwend op zijn oprechte interesse, ervaring, en open blik, wacht hij geduldig op op dat ene mooie verhaal.

Tot nog toe is het iedere keer goed gekomen. Inmiddels zijn er op Bajema's website twaalf afleveringen van pakweg drie kwartier te beluisteren, waarin een of meerdere buurtbewoners vertellen over een bijzonder deel van hun levensloop.

Zoals de man van de ijzerwinkel, die langzaam maar zeker zijn straatfobie overwon, en zo voor het eerst in twintig jaar op bezoek ging bij zijn moeder. De optimistische oudere meneer, die zijn vrouw verloor, zelf kanker kreeg en op een dag gered werd door de buurvrouw, die vervolgens zijn levensgezel werd. Of de autoverkoper, die aanvankelijk tot afgrijzen van zijn ouders verliefd wordt op een Afrikaanse schone.

"Ik dacht dat dit angstige gevoel wel zou wegebben wanneer ik een aantal afleveringen tot een succesvol einde had gebracht", zegt Bajema. "Maar dat is niet zo. Iedere maand heb ik weer stress. Al is die nu uitzonderlijk hoog: er zijn al twee van de vier weken verstreken en ik heb nog niets."

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld Werry Crone

Audiotours

Toch vindt Bajema de hartkloppingen waard. Als radiomaker droomde hij ervan om toeval het werk te laten doen. Maar de omroepen waarvoor hij werkte, wezen zijn plannen keer op keer van de hand. Doodsbenauwd werden ze van het idee om zonder voorbedachten rade de straat op te gaan.

En dus besloot Bajema in 2015 te stoppen met het maken van radioreportages en hoorspelen voor onder meer VPRO en NTR, en de eerste onafhankelijke Nederlandse podcast te beginnen. "'Een wat?', vroeg mijn omgeving. Vrijwel niemand wist wat een podcast is."

Nog steeds moet Bajema te pas en te onpas uitleggen dat 'Man met de microfoon' in principe een audioprogramma is dat je op afroep kunt beluisteren op internet. Vijftien- tot twintigduizend mensen luisteren inmiddels naar zijn afleveringen, waarmee 'Man met de microfoon' de best beluisterde onafhankelijke podcast van Nederland is. "Eén voor één heb ik die luisteraars moeten overtuigen."

Die relatieve onbekendheid van de podcast maakt het Bajema lastig adverteerders aan zich te binden. Om de eerste afleveringen te kunnen maken begon hij daarom een crowdfundingactie. De zevenduizend euro die hij daarmee binnenhaalde is inmiddels op, maar sinds vorig seizoen maakt de Bajema korte reclameverhaaltjes over Coffee Company, zijn sponsor, die hij aan het begin van iedere aflevering laat horen. Ook krijgt Bajema subsidie van het Amsterdams Fonds voor de Kunst.

Genoeg is het nog niet. Om zijn gezin te onderhouden moet Bajema bijklussen. Zo maakt hij onder meer audiotours voor musea en construeert hij elke maand een reportage voor het kookprogramma 'Mangiare' van Radio 1. Bovendien schrijft hij hoorspelen en theater. In augustus, bijvoorbeeld, staat Bajema op de Amsterdamse Parade.

Complimenten

Verdiept in zijn computer wordt Bajema in de koffiezaak plots aangestoten door een vrouw. Ze laat een kaartje zien. Bajema lacht. "Kijk, dat is de clubcard van 'Man met de microfoon'", legt hij uit. "Het enige lidmaatschapspasje waar je niets, maar dan ook niets mee kunt. Voor 25 euro te koop op mijn website. Daar slijt ik overigens ook T-shirts met een tekening van de bus erop."

Enthousiast vertelt de vrouw over het plezier waarmee ze luistert. Bajema glundert. "Ik krijg zoveel meer reacties dan toen ik voor de radio werkte. Op Facebook, per mail, op straat. Vanochtend nog stopte een vader op een scooter. 'Kijk", zei hij tegen het kind achterop, 'dat is de man naar wie we op vakantie in Griekenland steeds luisterden.'"

Luisteraars complimenteren hem met de uitzonderlijke geschiedenissen die hij brengt. De achilleshiel van 'Man met de microfoon' blijkt ook zijn grootste kracht. "Alleen doordat ik me volledig overlever aan het toeval, stuit ik op deze speciale verhalen. En ik steun en kreun nu wel, maar de kick die ik krijg wanneer ik er eentje vang, maakt dit het leukste werk dat er bestaat."

Iedereen heeft een verhaal

Zijn verhalen mogen dan afhangen van het lot, zijn geluk probeert Bajema wel af te dwingen. Uren hangt hij rond in winkels, wanneer hij verhalen ruikt keert hij steeds terug naar straten en pleintjes om een gesprek aan te knopen met mensen. Vaak keert hij onverrichter zake terug naar huis. Dat geeft niks, net als een sporter met vermoeide benen heeft hij soms zijn dag niet.

Vandaag heeft Bajema goede hoop. "Straks, als jij weg bent, rijd ik naar een buurt in Amsterdam-Oost. Betondorp bijvoorbeeld, of IJburg. Daar zet ik mijn bus neer en stap met mijn microfoon als excuus op mensen af."

Iedereen heeft een verhaal, is Bajema's overtuiging. "Sommige mensen weten dat niet eens van zichzelf. Door de juiste vragen te stellen, haal ik vaak herinneringen boven die men dacht vergeten te zijn." Een anekdote over een oude buurman bijvoorbeeld.

"Ik heb gesprekken met mensen, houd geen interviews. Want dat is het mooie van radio, ik kan alleen op pad, gewapend met een microfoon en opname-apparaatje, waardoor ik niet bedreigend overkom. Mensen vergeten al gauw dat ik iets aan het maken ben."

Tekst loopt door onder afbeelding

Beeld Werry Crone

Het zal wel snor zitten

Stuit hij op een schat van een vertelling, dan vraagt hij of hij bij die persoon langs mag komen, thuis. "Daar kunnen ze hun verhaal in alle rust nog eens vertellen." Dat lukt niet altijd, en zeker niet direct. Om vreemden te overreden hun levensloop met hem te delen, moet Bajema eerst hun vertrouwen winnen.

Soms duurt dat een hele tijd. Neem Yavuz, de man van de onderdelenwinkel in de Indische buurt. De van oorsprong Turkse elektrotechnicus repareert en verkoopt laptops, stofzuigers en ijskasten, waarvoor mensen hem naar draagkracht mogen betalen. Zijn persoonlijke details wilde Yavuz in eerste instantie niet met Bajema delen. Te intiem. Maar iedere dag keerde de radiomaker terug naar zijn winkel, stelde de winkelier vragen en spoorde hem aan eens naar 'Man met de microfoon' te luisteren. Yavuz ging om.

Bajema zoekt alleen in Amsterdam-Oost, waar hij al veertien jaar woont. "Ik heb de hele wereld over gereisd", verdedigt hij die keuze, "om te ontdekken dat de verhalen om de hoek voor het oprapen liggen. Door me te beperken tot deze buurt, kijk ik anders naar mijn woonplek. Nee, de verhalen raken hier nooit op."

Zonder locatie

Nergens in de podcast zegt Bajema waar hij is, hij snoeit iedere verwijzing naar de Dappermarkt of de Javastraat weg in de montage. Het idee is namelijk dat het over elke stadswijk kan gaan, waar dan ook in Nederland. Enkel de accenten van enkele buurtbewoners verraden dat 'Man met de microfoon' zich niet afspeelt in bijvoorbeeld Brabant.

Maar als hij enkel rondstruint in zijn eigen buurt, waarom dan die bus? "Tja", lacht hij. "Ik zou me ook per fiets kunnen verplaatsen. Maar ik had een logo nodig, kon niet meer zeggen 'Hoi, ik ben Chris van de VPRO'. Dit oranje ding schept vertrouwen. De man heeft een bus, dus het zal wel snor zitten." Met of in het voertuig doet Bajema verder niets. Wanneer hij na een week of twee voldoende materiaal heeft verzameld - voor iedere 25 minuten van 'Man met de microfoon', neemt hij pakweg tien uur aan geluid op -, begint hij thuis aan de grote puzzel. Hij luistert fragmenten terug, begint wat met monteren, en gaat op zoek naar het thema waaromheen iedere aflevering losjes is gedrapeerd, zoals 'water', 'bankjes' of 'in de maling'.

"Dan zie ik plots 'O, die twee of drie verhalen passen wel bij elkaar'." Soms keert hij terug naar een persoon, omdat hij iets vergeten is te vragen. "Of dan heb ik te weinig naar details gevist. Ik probeer mensen altijd terug in de tijd te plaatsen. Hoe rook het toen dat ongeluk gebeurde? Wat zag je? Wie had je daarvoor nog gesproken?"

Niet te zwaar

Hoe dramatisch de levensverhalen van zijn buurtgenoten ook mogen zijn, 'Man met de microfoon' mag nooit te zwaar worden. Om het luchtig te houden, praat Bajema de verschillende fragmenten met veel humor aan elkaar, soms in dialoog met zichzelf, en voegt hij muziekjes toe. "Door te schiften, ingrediënten toe te voegen en de boel te mengen wordt het langzaam een geheel."

Begint het ergens op te lijken, dan schrijft hij in de laatste week voor zijn zelf opgelegde deadline 'bijna echte verhalen' om de verschillende delen aan elkaar te lijmen, samen met zijn vriendin Paulien Cornelisse. Dat zijn korte, fictieve scènes over bijvoorbeeld een marktkraam met alpacawol, of een moeder die haar zoon milieuvriendelijke vershoudbakjes wil verkopen. De dialogen laat hij inspreken door bekende buurtgenoten, zoals acteurs Leopold Witte, Tygo Gernandt en Cecile Heuer.

"Zo valt alles vlak voor het verstrijken van de maand in elkaar", zegt Bajema. "Meestal dan." Hoewel hij er tijdens het interview nog een hard hoofd in heeft, is het de radiomaker ook dit maal weer gelukt. Wie naar zijn website gaat, ziet boven aan de pagina aflevering 13 prijken, 'Twee Werelden'.

Paniek voor niks.

Luister naar de podcast via www.manmetdemicrofoon.nl, een podcastapp of iTunes.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden