Deze man gaat zich ook met uw tegels bemoeien

Interview | Tegel eruit, plant erin. Deltacommissaris Wim Kuijken, adviseur waterveiligheid van het kabinet, wil achter de dijk vooral groen rond het huis zien. Vandaag opent hij in Helmond de Nationale Tuinweek.

Vier op de vijf gemeenten zien hevige regenval als het urgentste klimaatprobleem. Door plotselinge hoosbuien komen steeds vaker straten blank te staan en lopen kelders en riolen vol. Deltacommissaris Wim Kuijken roept daarom gemeenten op daar meer aandacht aan te besteden. Maar de inwoners zelf kunnen ook bijdragen, door hun tuinen niet te betegelen maar juist open te houden, zodat het regenwater makkelijk weg kan.

De deltacommissaris bemoeit zich dus niet alleen met de grotere waterwerken, die volgens het nieuwe Deltaprogramma Nederland in deze eeuw moeten beschermen tegen overstromingen. In dit plan geldt niet langer overal dezelfde norm: bijvoorbeeld de hoogte van de dijk. Uitgangspunt is nu dat iedere Nederlander, waar die ook woont of werkt, dezelfde veiligheid moet hebben tegen het water.

"Vroeger keken we hoe hoog de dijk was, het water mocht er niet overheen", zegt Kuijken. "Maar we weten nu dat het veel belangrijker is om te onderzoeken of de dijk het houdt en welke bescherming er achter nodig is. We hebben een heel nieuwe manier van kijken naar ons fysische systeem, tegen het perspectief van een veranderd klimaat, waarbij er meer regen valt, de zeespiegel stijgt en de bodem van Nederland daalt." Daarbij is er in het nieuwe plan aandacht voor verdroging en het vasthouden van voldoende zoet (drink)water. Het programma gaat daarmee verder dan 'Ruimte voor de Rivier', dat in de afrondingsfase zit. Uiterwaarden zijn inmiddels verdiept, dijken verlegd en nevengeulen gegraven. Toch is dat niet genoeg om Nederland te beschermen tegen overstromingen, zegt Kuijken.

"Ruimte voor de Rivier was een reactie op de bijna-ramp van 1995, zoals de Deltawerken dat zijn op de watersnoodramp van 1953 en de Afsluitdijk op die van 1916. Een antwoord op de schrik. De reflex na een ramp was: zorgen voor een stevige dijk. Nederland wordt eens in de pakweg zestig jaar getroffen door zo'n ramp. Dat willen we voorkomen."

Waarom moet alles nu dan wéér op de schop?

"Waar we al zijn geweest, daar gaan we niet opnieuw aan de slag. Maar we weten allemaal dat de normen voor veiligheid langs de rivieren lager zijn dan die aan de kust. Toen baseerden we ons op aannames uit de jaren zestig van de vorige eeuw, inmiddels hebben we zoveel meer kennis. En er zijn meer mensen en meer economische objecten die we moeten beschermen.

"Van 'Ruimte voor de Rivier' hebben we geleerd dat je met de betrokkenheid van alle partijen een draagvlaak creëert. Dat is een groot verschil met het verleden. Voor het nieuwe Deltaprogramma gaan we telkens in overleg met de gebieden, de waterschappen en de mensen die er wonen. Dat leidt tot verbeteringen."

Zoals?

"Onafhankelijke kennisinstituten bevestigen dat de maximale hoeveelheid water die moet worden afgevoerd kan oplopen van 16.000 nu tot 22.000 kubieke meter per seconde straks. In Nederland hebben we ervoor gekozen ons voor te bereiden op 18.000 kuub per seconde in het jaar 2100. Maar we moeten uitzoeken of al dat water door de rivieren stroomt, of dat het ook 'via de achterdeur' kan binnenkomen, als de overstroming zeg maar een eigen weg volgt. Als de dijkringen de grote druk niet weerstaan, kunnen burgers in de rug worden aangevallen door het water. Dat is ontdekt in het Deltaprogramma, dankzij inbreng van het waterschap Rijn en IJssel."

Geldt die samenwerking in kennis ook voor de plannen van staatssecretaris Dijksma om de natuur meer zijn gang te laten gaan?

"Bouwen met de natuur is onderdeel van het Deltaprogramma. De Zandmotor die de Hollandse kust versterkt is een prachtig voorbeeld, net als de met nieuw duin bedekte Hondsbossche Zeewering, de kwelders en overloopgebieden. Natuur is een onderdeel van de aanpak en waar mogelijk willen we nieuwe natuur creëren. Bijvoorbeeld in de ontpolderde Noordwaard in de Biesbosch of in Lent bij Nijmegen, waar een nieuw stadseiland ontstaat. Of kijk naar de nieuwe boulevard van Scheveningen, een primaire zeekering waarbij veiligheid en recreatie samengaan.

"Je ziet interessante ontwikkelingen, waarbij Nederland ook een beetje mooier wordt. Het is uniek zoals wij dat aanpakken, daarvoor is veel belangstelling vanuit andere landen. Het getuigt van lef om zo vooruit te werken. Nuchter, dat wil zeggen doen wat nodig is, en alert, dus bijstellen als dat moet."

En dat geldt ook op kleine schaal, in de tuin?

"Een van de doelen van het Deltaplan van de 21ste eeuw is het klimaatbestendig maken van onze steden en dorpen", legt Kuijken uit.

"Het heeft veel effect om meer groen in de stad aan te brengen, ook in particuliere tuinen. Dat mes snijdt aan alle kanten: zo dringen we de hittestress terug, vergroten we de kwaliteit van de leefomgeving en aantrekkelijkheid van de stad, dragen we bij aan de fauna en flora in de stad. Regenwater moet niet het riool overbelasten. We vangen het vocht op, en houden het vast voor drogere periodes. De actie 'Tegel eruit, plant erin' heeft bij voldoende toepassing een groot effect en kost weinig."

Wie is Wim Kuijken?

Wim Kuijken (62) studeerde economie aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Hij werkte op de ministeries van economische zaken en binnenlandse zaken, was vier jaar gemeentesecretaris in Den Haag en keerde daarna als secretaris-generaal terug naar Binnenlandse Zaken, vervolgens Algemene Zaken en daarna Verkeer en Waterstaat. In 2010 werd hij aangesteld als de eerste deltacommissaris. Kuijken is getrouwd met Pien Zaaijer, persoonlijk adviseur van koning Willem-Alexander en koningin Máxima. Ze hebben twee kinderen.

Straten staan steeds vaker blank, niet door een dijkdoorbraak maar door overbelaste riolen

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden