Déjà Vu

Deze lachgaspioniers kwamen niet zo vrolijk aan hun einde

Prent van een lachgasfeestje in de negentiende eeuw.

Het recreatief gebruik van lachgas - zoals nogal massaal tijdens de afgelopen Koningsdag - was ruim twee eeuwen geleden al in zwang. Als Britse schrijvers onder elkaar waren, gebruikten ze het graag om de zinnen te verzetten. 

Maar ook in andere kringen, ook de betere, zag men er de lol van in. Speciale lachgasfeestjes werden er georganiseerd. Soms ging het alleen om de kick. Anderen prezen het niveau van bewustzijn: ze zagen het als een spirituele ervaring of meenden plots het hele universum te kunnen begrijpen.

De Engelsman Humphry Davy (1778-1829) had de roes in 1799 als eerste mogen ervaren. Als jongste bediende van een ‘laboratorium‘ vlakbij Bristol dat de mogelijk geneeskrachtige werking van gassen testte, fungeerde hij geregeld als proefkonijn. Dat was vaak geen pretje. Een enkele keer leek Davy te gaan stikken en ging het maar net goed. Maar met distikstofmonoxide bleek het een buitengewoon aangename ervaring. Davy werd high, gedroeg zich theatraal en had de indruk dat zijn zintuigen veel meer waarnamen dan normaal.

Schijnwetenschap

Hij schreef een dik boek over zijn ervaringen en de bevindingen. Ook de mogelijke medische toepassingen kwamen aan bod. Maar die zouden in de daaropvolgende decennia een beetje genegeerd worden. De recreatieve mogelijkheden kregen wel volop aandacht. Buiten de feestjes in meer huiselijke kring werden er op kermissen, bijvoorbeeld in Amerika, hele spektakels omheen gebouwd. Een wonderlijke mix van schijnwetenschap en sensatie deed het goed bij het publiek.

Davy ging als wetenschapper verder op andere terreinen, onder meer pionierend met elektrisch licht en mijnwerkerslampen. Hij verwierf er een grote naam mee en werd zelfs in de adelstand verheven. Sir Humphry Davy overleed op 51-jarige leeftijd, mogelijk aan de gevolgen van alle giftige gassen die hij tijdens zijn leven had ingeademd.

Pas in de jaren veertig van de negentiende eeuw begonnen opnieuw mensen te experimenteren met lachgas voor verdoving van patiënten. Onder die zoekenden bevond zich Horace Wells (1815-1848). Proeven gaven de Amerikaanse tandarts het idee dat het werkte. In 1845 achtte hij de tijd rijp voor een demonstratie voor studenten en professoren op Harvard in Boston. Dat liep fout toen zijn proefkonijn tijdens de behandeling toch een pijnkreet slaakte. Wells’ publiek riep dat de tandarts flauwekul verkocht. De pionier droop beschaamd af. De behandelde patiënt zou overigens later verklaren dat hij onbewust wel had gegild maar niets had gevoeld.

Anesthesie

Wells had een tandartsenprakrijk gerund met William Morton (1819-1868). Samen deelden ze de interesse voor mogelijke verdovingsmiddelen. Een jaar na de mislukte demonstratie van Wells op Harvard lukte het uitgerekend Morton wel om patiënten pijnloos te behandelen na verdoving met ether. Kort daarna verrichtte een chirurg ook succesvol een operatie met dit middel. Morton zou er erkenning voor krijgen. Hij werd gezien als een van de grote pioniers op het gebied van de anesthesie.

En Wells? Die verliet de tandheelkunde. Hij ging badkuipen verkopen en probeerde wat met de in- en verkoop van Franse schilderijen voor de Amerikaanse markt. Ondertussen probeerde hij in Parijs vergeefs erkenning te krijgen als pionier op het gebied van het gebruik van lachgas voor medische verdovingen.

Tijdens nieuwe experimenten met gassen raakte Wells verslaafd aan chloroform. Gedurende een roes gooide hij zwavelzuur naar passerende prostituees. Die kwamen er vanaf met brandgaten in hun kleding. Wells ging de cel in. Daar realiseerde hij zich wat hij gedaan had en hoe zijn naam te grabbel had gegooid. Niet veel later propte hij een doek met chloroform in zijn mond en sneed een ader in zijn lies door. Een dag later werd hij, 33 jaar oud, dood gevonden.

In de rubriek Déjà Vu bekijkt Paul van der Steen wekelijks het nieuws door een historische bril.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden