Reportage

Deze haai verovert de Nederlandse wateren

Gevlekte gladde haai. Beeld Peter Verhoog, Buitenbeeld

De gevlekte gladde haai is in opkomst langs de Nederlandse kust. Wetenschappers brengen zijn leefwereld in kaart.

Het is een nogal kleine haai die door een fanatieke sportvisser aan boord van de Happy Fisherman wordt getrokken. Toch glinsteren de ogen van wetenschapper Niels Brevé. Met zijn kennersblik ziet hij direct dat het hier gaat om een ruwe haai, een soort die maar zelden wordt gevangen. De haaienonderzoeker van Sportvisserij Nederland had het diertje graag een merkje in zijn rugvin gejaagd, maar ziet ervan af: te klein en te kwetsbaar. Een paar seconden later schiet de vis alweer de schemerige diepte in van de zee bij Neeltje Jans.

Dat er een ruwe haai aan boord wordt getrokken is een verrassing; eigenlijk hoopten de sportvissers vooral op gevlekte gladde haaien. Die gevlekte gladde haai is in opkomst in de Nederlandse kustwateren. Decennia lang werden er in Nederland nauwelijks van dat soort vissen gevangen, maar sinds een paar jaar stijgen de aantallen gevangen vissen.

Op haaienjacht

Het maakte Brevé nieuwsgierig. Omdat de vis commercieel nauwelijks interessant is, werd er nooit onderzoek naar de haai gedaan. "En dan kun je een soort ook niet beschermen", zegt hij. 

Tekst loopt door onder de foto

Haaien vangen voor de Zeeuwse kust. Beeld TR BEELD

Samen met het Wageningse onderzoeksinstituut Imares besloot Brevé een project te starten om de leefwereld van de kleine, ongevaarlijke haai in beeld te brengen. Hij charterde enkele tientallen sport- en beroepsvissers om de haaien die zij boven water haalden te merken. Gisteren organiseerde hij samen met Sportvisserij Nederland zelfs een speciale dag om op de haaien te vissen: met twaalf schepen en tientallen vissers werd jacht gemaakt op de dieren.

Inmiddels loopt het project zo'n zes jaar en kregen ruim 3500 dieren een merktekentje in hun rugvin geprikt. Van al die dieren werden er zo'n tweehonderd opnieuw gevangen. De verzamelde data gaven een opmerkelijk inkijkje: de vissen waaieren na een verblijf in Nederland uit over Europa. Brevé kreeg 'terugmeldingen' uit alle windstreken: van Noorwegen tot in Zuid-Frankrijk.

Vangen en meten

Aan boord van de Happy Fisherman wordt het wachten op een gevlekte gladde haai na een paar uur uiteindelijk beloond. Lang vertoonden de hengeltoppen van de sportvissers geen enkel teken van leven. Via de portofoon melden enkele andere boten dan al trots dat de ene na de andere gevlekte gladde haai wordt gevangen. Op de Fisherman van kapitein Leo van Tol komt alleen een tong boven water - maar die haalt het dek niet, de vis heeft andere plannen.

Het is uiteindelijk Brevé zelf die als eerste een haai haakt. Brevé noteert snel alle gegevens: de lengte van het dier (58 centimeter), de plek waar de vis boven water is gekomen en het geslacht (een vrouwtje). Een minuutje later prikt Van Tol de vis een klein merktekentje in de vin. Hij heeft daar als sportvisser een vergunning voor. De visser is uiterst opgetogen over de vangst: "Ik vind het mooi dat we op deze manier ook iets wetenschappelijks kunnen doen met de vissen die we vangen."

Tekst loopt door onder de foto

Nadat de haaien een merktekentje in hun geprikt hebben gekregen, mogen ze terug het water in. Beeld TR BEELD

Terugzetprobleem

In totaal werden ruim zeventig gevlekte gladde haaien gevangen, een mooi aantal vindt Brevé, die hoopt dat hij snel een nieuw wetenschappelijk artikel over de vis kan schrijven. Dankzij zijn onderzoek is nu zeker dat de Oosterschelde geldt als kraamkamer van de soort. Er worden daar vooral volwassen, zwangere vrouwtjes gevangen. En natuurlijk babyhaaitjes, het ultieme bewijs dat de levendbarende vissen de Oosterschelde als kinderkamer van de soort zien.

Toch is de situatie ronde de gevlekte gladde haai nog lang niet stabiel. Door het onderzoek van Brevé is duidelijk geworden dat het dier bescherming nodig heeft, zegt Monique van de Water van het Wereld Natuur Fonds. Net als Brevé pleit ze voor meer bescherming: "Er zou voor deze soorten een verplichte terugzetplicht moeten worden ingevoerd". Als die er komt en een vangst dus altijd teruggezet moet worden, is direct het probleem opgelost waar de soort vanaf 2019 mee te maken krijgt: vanaf dan moeten vissers ook hun bijvangst aan wal brengen. Voor de gevlekte gladde haai zou dat desastreus zijn: de soort kan prima teruggezet worden.

De twee gevlekte haaien en de jonge ruwe haai die het dek van de Happy Fisherman halen, bewijzen dat het werkt. Enkele minuten nadat ze zijn gevangen krijgen ze hun vrijheid terug en direct kiezen ze de afslag richting de diepte. Alleen hebben de twee grootste nu een merkje in de vin.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden