Reportage

Deze Burmese activiste (26) oogt ontspannen, maar haar wacht waarschijnlijk de cel

Activiste en lid van de satirische theatergroep Peacock Generation Su Yadanar Myint oogt ontspannen, al wacht haar waarschijnlijk de cel.Beeld Ate Hoekstra

Een nieuwe generatie activisten richt zich tegen het leger én de regering. Hun doel: democratie. Maar er wordt op ze gejaagd.

"Het is alsof er een os in onze mooie tuin heeft gepoept." Su Yadanar Myint lacht uitbundig als ze een van de teksten aanhaalt die zij en haar vrienden onlangs in een satirisch stuk in Yangon ten gehore brachten. "Het was een metafoor over de invloed van het leger op de politiek", voegt de 26-jarige activiste eraan toe.

De tekst deed het goed bij het publiek, maar het leger van Burma was er minder van gecharmeerd. Een luitenant-kolonel klaagde Myint en haar vrienden aan voor laster. Vijf van de satiremakers werden opgesloten in de gevangenis. Ook Myint zelf ging afgelopen vrijdag de cel in. Hoe lang ze vast zal zitten is onbekend, de rechtszaak loopt nog. "Het kan een paar maanden zijn, maar ook twee jaar", vertelt ze daags voor haar opsluiting.

Velen in Burma hoopten vier jaar geleden nog dat ze voortaan vrijer hun mening zouden kunnen geven en dat hun land grote sprongen vooruit zou maken. Maar een nieuwe generatie activisten is teleurgesteld in de vooruitgang die sinds de verkiezingen in november 2015 is geboekt, vooral ook door de aanhoudend grote politieke rol van het leger. Dus verzetten ze zich. Tegen de militairen, maar ook tegen de gekozen regering.

Theatergroep Peacock Generation verpakte de kritiek in een satirisch stuk. Ze voerden dat op tijdens het Birmees Nieuwjaar in april, een periode waarin satiremakers traditioneel stoom mogen afblazen. "We zorgden voor meer bewustwording van de sociale problemen in het land, over Burma's gewapende conflicten en over de militairen in de politiek", vertelt Myint in een restaurant in Yangon. "We hadden succes. Ik zag mensen in het publiek met tranen in de ogen."

'Thangyat', een vorm van satirische poëzie, vaak gericht tegen de autoriteiten, wordt nu in Burma ook aan banden gelegd door de overheid.Beeld Hollandse Hoogte

Bij de theatergroep hoopten ze dat zij ondanks de stevige kritiek die zij uitten vrijuit zouden gaan. Burma wordt nu immers geleid door Aung San Suu Kyi, winnares van de Nobelprijs voor de Vrede, die jarenlang werd geprezen voor haar vreedzame strijd voor democratie. Vier jaar geleden won haar partij met overmacht de eerste vrije verkiezingen in decennia.

Macht militairen

Maar die overwinning bracht niet de gehoopte vooruitgang. De Burmese grondwet geeft militairen, die het land vijftig jaar lang dictatoriaal hebben bestuurd, nog steeds grote politieke macht. Ze hebben 25 procent van de parlementszetels in handen en alle macht als het gaat om defensie, politie en grensbescherming.

Van de militairen hoeven we niet te verwachten dat ze, na decennia van onderdrukking, nu plotseling mensenrechten gaan respecteren, denkt Maung Saung Kha, de directeur van de Burmese mensenrechtenorganisatie Athan. Maar ook de nieuwe regering begrijpt volgens hem niets van de vrijheid van meningsuiting. "Zij heeft geen enkele hervorming doorgevoerd om die vrijheid beter te beschermen, terwijl het kabinet die macht wel heeft."

Saung Kha ging in 2015 nog de straat op om stemmen te winnen voor Suu Kyi. Datzelfde jaar kreeg hij zeven maanden cel voor het beledigen in een gedicht van de vorige president Thein Sein.

De activist schudt vol ongeloof zijn hoofd. “Ik had verwacht dat de gekozen regering ons zou beschermen tegen vervolging. Maar dat doen ze dus niet. Misschien hebben zij een andere definitie van vrijheid van meningsuiting, maar volgens mij betekent het dat je het recht hebt de overheid te bekritiseren.”

Vooral een in 2013 ingevoerde telecommunicatiewet wordt geregeld uit de kast gehaald om critici de mond te snoeren. Onder die wet zijn volgens Athan al zeker 185 zaken aangespannen, vaak onder het mom van laster. Maar ook wetten die de militaire junta jarenlang gebruikte, worden nog steeds ingezet. Tientallen critici zitten daardoor in de gevangenis.

Internationaal ligt Burma al langer onder vuur. Vooral de crisis rondom de Rohingya-moslims, die met bruut geweld uit het land zijn verdreven. Ook het opsluiten van twee voor persbureau Reuters werkende journalisten die de moord op tien Rohingya-mannen onderzochten leidde tot veel kritiek. De twee journalisten zaten 18 maanden in de cel. Zij kwamen onlangs plotseling vrij.

In Burma zelf is minder kritiek. Veel Burmezen beschouwen Aung San Suu Kyi, die onder de junta 15 jaar onder huisarrest zat, nog altijd als de onbetwiste leider van het land. Maar de teleurstelling in de voortvarendheid van haar regering neemt toe. "Dit is de overheid die wij gekozen hebben, maar zij komt haar beloftes niet na en is stil als wij worden aangeklaagd", zegt theatermaakster Su Yadanar Myint. "Ik vraag me af of deze overheid eigenlijk wel goed in staat is een democratie aan te voeren."

De activiste oogt ontspannen. Of de op haar wachtende gevangenisstraf haar afschrikt? Nee. “Mijn vrienden zitten al een paar weken in de cel. Ik had in ieder geval nog tijd om me voor te bereiden”, zegt ze, waarna ze met een brede lach het restaurant uitloopt.

Lees ook:

Dictatuur of democratie, in Burma dient een journalist zich koest te houden.

Burmezen hebben de laatste jaren veel nieuwe vrijheden omarmd, maar als journalist ben je nog altijd je leven niet zeker.

VN: Burmese generaals schuldig aan genocide en oorlogsmisdaden tegen Rohingya.

Brandstichting. Verkrachting. Moord. Systematisch geweld. Het zijn gruwelijkheden waarvan de Rohingya moslims in Burma het slachtoffer zijn. Een nieuw rapport van de VN-Mensenrechtenraad legt de schuld voor deze misdaden bij enkele Burmese topgeneraals.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden