Devotiebeeld voor huiselijk gebruik

Het devotiebeeld is gekocht met steun van de provincie Noord-Brabant, de stichting Vrienden van het Museum voor Religieuze Kunst en een particulier die anoniem wil blijven. De aankoopsom was fors, het precieze bedrag wordt uit veiligheidsoverwegingen niet bekendgemaakt.

De linkerhand is geamputeerd, maar voor de rest ziet het kostbare middeleeuwse Christusbeeld dat het Museum voor Religieuze Kunst in Uden heeft aangekocht, er puntgaaf uit. Heel bijzonder is dat de poly chromie, de veelkleurige beschildering, nagenoeg ongeschonden de eeuwen heeft doorstaan. De nieuwe aanwinst, afkomstig uit particulier bezit, heeft meteen een plek gekregen op de paastentoonstelling Confrontaties II: middeleeuwse en hedendaagse passievoorstelling.

Het eikenhouten beeld is 49 cm hoog en omstreeks 1510 in Leuven vervaardigd. Het is een zogenaamd Andachtsbild, een beeld voor persoonlijke devotie. Het formaat is afgestemd op huiselijk gebruik, voor op het nachtkastje of in de kloostercel.

Oorspronkelijk moet het een kruisdragende Christus zijn geweest, maar de linkerhand met daarin het kruis is verloren gegaan. Beelden werden in die tijd uit één stuk hout gemaakt, maar handen en kruisen werden meestal als losse onderdelen toegevoegd. Ook bij dit beeld was dat het geval. In de stomp van de linkerhand is nog het gat te zien waarin de penverbinding zat.

De Christus in dit beeld kijkt de toeschouwer frontaal in het gezicht en nodigt deze als het ware uit Hem te volgen. Dergelijke beelden kwamen voort uit een typisch Nederlandse beweging, die van de Moderne Devotie, die een menselijker beeld van Christus voorstond om zo de gewone mensen dichterbij God te brengen en hun eigen verantwoordelijkheid te benadrukken.

Belangrijkste vertegenwoordigers van deze beweging waren Geert Grote en Thomas à Kempis. De laatste overleed in 1417 in het Agnietenklooster bij Zwolle en is vooral bekend geworden door zijn wereldberoemde geschrift 'In navolging van Christus'. Na de Bijbel is dit waarschijnlijk het meest verspreide en gedrukte geestelijk boek.

Het Christusbeeld past in deze traditie, die ook beleden wordt binnen de Orde van de Heilige Birgitta van Zweden die de overweging van het lijden van Christus eveneens centraal stelt.

Met deze kleine orde heeft het Museum voor Religieuze Kunst een speciale band: het museum is gedeeltelijk gevestigd in een eeuwenoude abdij van deze orde, waar nu nog zeven birgittinessen wonen.

Ook daarom voegde het museum dit devotiebeeld graag aan de collectie toe. Het zegt niet alleen iets over het geestelijk klimaat rond 1500, maar verwijst ook naar de levenswijze en de spiritualiteit van de 'buurmeisjes'.

Het museum had in het verleden een soortgelijk devotiebeeld als het nu aangekochte exemplaar in de collectie, maar dat was een bruikleen van de buurmeisjes.

Een paar jaar geleden hebben de birgittinessen het beeld toch weer teruggehaald, omdat ze het niet konden missen. Het museum heeft nog wel een beeld van de gestorven Christus in bruikleen van de orde. Alleen op Goede Vrijdag gaat het altijd even terug, omdat de birgittinessen er dan bij willen mediteren. Ook gisteren was dat het geval.

Maar vandaag, paaszaterdag, staat het weer op zijn vertrouwde plek in het museum, náást de nieuwe aanwinst.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden