Deur van die ene droom gaat open

Vorig jaar zag Hein Stufkens (53) de dood in de ogen. De schrijver, filosoof en spiritueel leraar keek in vrede terug, alleen die ene droom -een éigen spiritueel centrum- was nooit uitgekomen. Inmiddels is Stufkens weer kerngezond en heeft 'het wonder van Cadzand' zich voltrokken. Op 16 september opent hij in het Zeeuwse dorp de deuren van zijn droom.

De volle augustuszon verwarmt het nieuwe dak van Mariastraat 45 in Cadzand. 'La Cordelle', meldt het blauwe bordje naast de voordeur. Het centrum voor sacrale dans, meditatie en bezinning dat sinds kort schuilgaat achter de gevel van het voormalige pension is genoemd naar een kleine kapel in Bourgogne, aan de voet van de heuvel van Vézelay. Van oudsher huizen daar gezellen van Franciscus van Assisi, door wie de oprichters van La Cordelle, Hein en Brigitte Stufkens, zich graag laten inspireren.

Met een mengeling van trots, enthousiasme en vooral dankbaarheid naar de velen, die dit centrum mogelijk hebben gemaakt, leidt Stufkens zijn bezoeker rond. Slechts twee ruimten zijn privé-gebied. De rest van het huis -zeven slaapkamers voor maximaal veertien gasten, een ontmoetingsruimte, terras en diepe achtertuin- is voor gemeenschappelijk gebruik.

,,Ik zou mij niet gelukkig voelen als ik het anders deed', zegt Stufkens. ,,Met Brigitte in een mooie villa voor ons alleen zou ik het heel benauwd krijgen. Dat is niet de bedoeling van mijn leven. Net als Franciscus van Assisi wil ik mij niet hechten aan bezit. Ik vraag mijzelf steeds opnieuw: hoe kan ik dienen? Ondanks een voortdurend conflict met mijn ego, zie ik dát als mijn opdracht: dienen in vreugde en in eenvoud.'

Overal in het huis stuiten we op portretten van de middeleeuwse heilige en op foto's van Stufkens' hedendaagse spirituele voorbeeld, de Indiase goeroe Mansukh Patel. Beide mannen herinneren vanaf muren en kastjes weerbarstige ego's aan de deugden die in La Cordelle worden nagestreefd: eenvoud, vrede, vreugde, verbondenheid, liefde, mededogen.

Al tijdens zijn studententijd in Utrecht, waar hij in contact kwam met enkele franciscanen, raakte Stufkens onder de indruk van Franciscus. Van het eeuwig licht / nog geen bericht. / Maar wel gedroomd dat Sint Franciscus / in mijn tuin begraven lag / (wat dichterbij is dan ik dacht), dichtte hij toen. Nu, dertig jaar later, is de heilige Frans haast een levende aanwezigheid in zijn huis. In Stufkens' laatste boek, 'Het zevenvoudige pad van Franciscus van Assisi' (Ankh-Hermes), brengt hij de weg in kaart die broeder Franciscus volgens hem wijst en ook nu nog begaanbaar is voor wie op zoek wil naar 'waar het in hun leven werkelijk om gaat'.

Zingeving, religie, God én het heimwee naar dat al zijn thema's die Stufkens sinds jong intens bezighouden. Gezeten op het terras, zielsgelukkig uitkijkend over de tuin met het boeddhabeeld, waarover sommige Cadzanders zo hun bedenkingen hadden ('er komt hier toch geen sekte?'), diept hij uit zijn herinnering dat eerste moment op. ,,Ik was 16, toen we, met het hele gezin op vakantie in Frankrijk, een auto-ongeluk kregen. De auto lag total loss op zijn kop in de berm. Eerst dacht ik: nu ben ik zeker dood. Maar toen de deur aan mijn kant openging besefte ik dat ik nog leefde en kroop ik eruit. In de auto bleef het echter stil. Mijn ouders, broer en zusje waren verdoofd door de klap, bleek later, maar ik dacht dat ze allemaal dood waren en vroeg mij af waarom nog verder leven, als het zomaar afgelopen kan zijn. Op hetzelfde moment besloot ik dat ik, als ik dan toch moest leven, iets wilde doen wat ergens toe dient. Sindsdien is dat een ondertoon in mijn leven.'

Hein Stufkens werd in 1947 in Venlo geboren, in een traditioneel katholiek gezin. In 1951 naar Utrecht verhuisd, werd hij, zoals alle goed-katholieke jongetjes in die tijd, misdienaar en ging hij naar de lagere school bij de fraters van Tilburg. Daarna stuurden zijn ouders hem naar het klein-seminarie van de norbertijnen in Heeswijk, waar hij zo wegkwijnde dat hij er na drie jaar af mocht en in Utrecht het gymnasium kon afmaken. ,,Die jaren op de kloosterschool hebben later wel 'enige' therapie gevraagd. Er gold daar een compleet verbod op gevoelsleven. Ook verweten de paters mij bij mijn voortijdige vertrek dat ik weigerde mijn roeping te volgen om priester te worden. Dat leverde veel twijfels, angsten en gewetensnood op.'

Een vrije studiekeuze zat er ook al niet in. ,,Ik wilde graag naar het conservatorium of geschiedenis studeren, maar onder druk van mijn vader werd het rechten in Utrecht, waar ik niets mee had.' Daar ontmoette hij de priester augustijn Joep Silkens, die in een kelder aan de Oude Gracht aan alternatief pastoraat deed. Deze opende hem de ogen voor een meer oecumenisch en maatschappelijk gericht katholicisme. Op zijn twintigste -de tijd van de studentenrevoltes en het Vaticaans Concilie waar zijn vader niets van moest hebben- werd het ouderlijk milieu zo benauwend dat Stufkens het huis ontvluchtte. Via Silkens kwam hij terecht in een augustijnenklooster in het Friese Witmarsum, waar hij een halfjaar ondergedoken zat. ,,Daar kon ik ademhalen en ging de wereld voor mij open, vooral dankzij mijn gesprekken met de radicale theoloog Marinus Agterberg, medeoprichter van de PPR. Op zijn verzoek vertaalde ik 'De ontscholing van de samenleving' van Ivan Illich, waar niemand toen nog van gehoord had. Ik kwam in contact met een revolutionair soort geloof, dat verzet legitimeerde en waarin het niet meer ging om hemel en hiernamaals, maar om het rijk Gods op aarde.'

Terug in Utrecht stapte hij over naar filosofie en studeerde af op de vraag of verzet tegen de gevestigde orde gerechtvaardigd is. ,,Ik kon niet zomaar breken met het bestaande, maar zocht een legitimatie.' Die 'scrupuleuze' behoefte zijn keuzen te rechtvaardigen gold tevens voor de breuk met zijn conservatieve milieu. ,,Het voorbeeld van Franciscus, die ook op zo'n grensvlak stond, hielp daarbij. Hij wilde vrede en wilde trouw zijn aan het gezag van de kerk, maar kreeg omwille van een roeping van hoger orde toch conflicten - met zijn ouders en de kerk'

Op zijn 23ste trouwde Stufkens - met een protestantse vrouw. ,,Dat hielp ook om uit het conservatief-katholieke systeem te komen. Ik heb meteen een landelijke werkgroep 'gemengd huwelijk' opgericht.' Zijn ouders waren niet bij zijn huwelijk in de Utrechtse Domkerk. wél de tien man sterke oecumenische woongroep, die hij inmiddels in De Bilt met zijn vrouw had opgezet. ,,Maar die ontplofte na een paar jaar. Ze vonden me te dogmatisch. Ik wilde niet alleen maatschappelijk geëngageerd bezig zijn, maar ook uit de Bijbel lezen en oecumenische vieringen houden, terwijl de rest zich alleen op sociale actie richtte.'

Die hartstochtelijke behoefte om het maatschappelijke te verbinden met spiritualiteit brak hem uiteindelijk ook op in zijn werk als docent filosofie aan de sociale academie De Nijenburgh. ,,De instituten hadden zich net losgemaakt van de kerk; het was ín je daartegen af te zetten en úít om met spiritualiteit bezig te zijn.' Stufkens, inmiddels vader van zoon Job (1973), deed nog een poging tot een alternatief bestaan in een polderhuisje in Zoelmond. ,,Je weet het wel, groentetuintje en wol verven in uienschillen.'

Maar het experiment mislukte, er volgde een scheiding en opnieuw belandde hij in een crisis, met vreselijke fobieën. Gestalttherapie en zenmeditatie hielpen hem er bovenop. ,,Door mijn zenleraar kwam ik via een omweg weer met religie in contact. Hij werkte met evangelieverhalen, maar liet de binnenkant ervan zien. Van hem leerde ik, wat de mystici met andere woorden ook zeggen, de noodzaak het 'ik' los te laten, te sterven en opnieuw geboren te worden. Ik ben er zo enthousiast mee doorgegaan dat ik nu zelf cursussen zenmeditatie geef.'

In 1980 verscheen Stufkens' eerste boek, een bundel artikelen uit De Nieuwe Linie, met de toepasselijke titel 'Verliezen verwerken'. In zijn tweede boek 'Einde van het ik-tijdperk' (1981) leverde hij fundamentele spirituele kritiek op het welzijnswerk. Die kritiek was toen aan dovemansoren gericht; hij verliet de academie midden jaren tachtig. Inmiddels toch hoopvol gestemd, nu er een 'nieuwe tijd', een 'aquariustijdperk' leek aan te komen. Geïnspireerd door deze ontwikkelingen schreef hij nog meer boeken. Hij werd 'ontdekt' door Philip Engelen, documentairemaker bij de Ikon met wie hij onder meer de Jung-films Passions of the soul en Via Mystica maakte plus een serie interviews met hedendaagse mystici als Mansukh Patel, Sogyal Rinpoche en Erik van Ruysbeek.

Ook het schrijven ging door. In de spirituele roman 'Het sacrament van Sophie' (1995) rekende hij nog eens op lichtvoetige wijze af met de wilde jaren zestig en zeventig - van de seksfeesten en losgeslagen geestelijken tot democratiseringacties in de psychiatrie.

Inmiddels hertrouwd met Brigitte, lerares sacrale dans, verhuisde Stufkens in 1993 naar het Belgische Izegem, waar zij op verzoek van de overste van het kapucijnenklooster een nieuwetijdscentrum opzetten. Daar verzorgden ze cursussen, lezingen en vieringen, afgewisseld door activiteiten in Nederland, Spanje en Frankrijk.

Augustus vorig jaar kreeg Stufkens hevige slokdarmkrampen. ,,Ik dacht dat ik kanker had en niet lang meer zou leven. Daar had ik vrede mee, maar niet met het idee dat het eigen centrum waarvan ik al zolang droomde er nooit was gekomen, omdat ik dat financieel niet aandurfde.' Op de dag van het ziekenhuisonderzoek liepen Stufkens en zijn vrouw binnen bij een makelaar in Oostburg. Daar hing een foto van het pand in Cadzand: perfect, maar veel te duur. De dood verdween uit zicht -de 'kanker' bleek een ernstige ontsteking- maar de droom was hardnekkiger. ,,Ik deed een belachelijk laag bod en tot mijn grote schrik kwamen we tot overeenstemming.'

Daarna ging 'het wonder van Cadzand' zich voltrekken. ,,Vrienden boden ons een renteloze lening aan, we kregen uit de meest onverwachte hoeken giften en meer dan zeventig vrijwilligers hebben ons geholpen bij de renovatie.' Tranen biggelen langzaam in zijn grijze baard. ,,Wonderen bestaan', zegt hij ontroerd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden