Design is niet altijd tastbaar

Voor de Rotterdam Design Prijs 2011 zijn vooral ideeën genomineerd. Bij de selectie stond één vraag centraal: hoe kan een vormgever nog zinvol bijdragen aan een wereld met overvloed en massaproductie?

Wie denkt gestileerde stoelen, excentrieke vazen of een futuristische mobiele telefoon te zien op de tentoonstelling 'Rotterdam Design Prize 2011' komt bedrogen uit. Bij binnenkomst van de zaal in Museum Boijmans van Beuningen is het even slikken, want te zien zijn vooral banieren met tekst, video's en fotopresentaties.

Vooruitlopend op de uitreiking van deze tweejaarlijkse prestigieuze prijs voor vormgeving, in februari volgend jaar, is het werk te zien van de vijftien genomineerde ontwerpers. Een jury van vijf professionele leden wijst de winnaar aan. Daarnaast kan het publiek een stem uitbrengen voor de publieksprijs.

Maar het beste of mooiste product kiezen is niet gemakkelijk. Het doel van de prijs, de rol van en het debat over vormgeving in de samenleving stimuleren, is ruim en soms ook letterlijk opgevat. De meeste projecten spelen zich namelijk elders af en zijn niet direct zichtbaar. Tastbare producten zijn er nauwelijks.

Wel tastbaar en zelfs eetbaar is de mand met broden die middenin de zaal staat. Het is een illustratie van het werk van 'Het Vlaamsch Broodhuys', een winkelformule waar op een ambachtelijke manier zuurdesembrood wordt gebakken. Volgens scout en jurylid Matthijs van Dijk (professor industriële vormgeving aan de TU Delft) die de bedenker Dimitri Roels nomineerde, hoeft niet alles anders of nieuw meer te zijn. "In deze op hol geslagen samenleving krijgen we weer behoefte aan zo'n product als eerlijk gezond brood dat tijdloos is."

In hoeverre 'Het Vlaamsch Broodhuys' als opmerkelijk en nieuw moet worden beschouwd, is de vraag. Maar de nominatie past wel bij de ideeën van de jury. De juryleden Aziz Bekkauoi (kunstenaar/modevormgever), Sophie Krier (ontwerper/curator), Joost Grootens (grafisch vormgever en winnaar van de prijs in 2009), Matthijs van Dijk en Ginette Blom en Jacqueline Moors (ruimtelijke ontwerpers) moesten zelf ieder drie ontwerpers voordragen. En uit hun motivaties blijkt dat zij zich vooral afvragen hoe een vormgever nog zinvol kan bijdragen aan een wereld met overvloed en massaproductie, terwijl de druk op een duurzamere samenleving toeneemt.

Modeontwerpster Monique van Heist beantwoordt die vraag met haar label 'Hello Fashion'. Zij heeft een andere visie op mode die ingaat tegen de druk van de commercie om ieder seizoen een nieuwe collectie uit te brengen en consumenten elk half jaar iets anders te laten kopen. Gestaag werkt ze aan één collectie die zich in de loop van de jaren uitbreidt en waar een jurk van vijf jaar geleden niet uit de mode raakt maar juist een klassieker wordt.

En dan is er Waag Society met 'Open Design' dat zich bezighoudt met het voor iedereen toegankelijk maken van gegevens, blauwdrukken en data waardoor het maken van bepaalde producten eenvoudiger wordt. Dat doen ze door overal in de wereld Fablabs op te richten met onder andere 3D-printers. Zo moet het straks mogelijk zijn dat iemand in Indonesië met de instructies en apparatuur die door hen toegankelijk zijn gemaakt, voor 50 euro zelf een kunstbeen kan fabriceren.

Ook het project 'Freehouse 'van Jeanne van Heeswijk heeft een idealistisch doel. Van Heeswijk ontwikkelde met vrouwen uit de arme Afrikaanderwijk in Rotterdam-Zuid kleding en accessoires en een mobiele keuken en taartenwinkel. Net als Ester van de Wiel die met 'Eetbaar landschap' ook meer initiator en organisator is en verandering en beweging in openbare ruimtes wil. Ze zijn duidelijk niet meer gericht op het ultieme ontwerp waarmee ze beroemd kunnen worden.

Toch is er nog wel iets te zien, zoals de onvolmaakte amorfe objecten van Pieke Bergmans waar licht uitkomt. Maar om deze nu te vergelijken met de MyAmbiance led-lamp van Philips die ook genomineerd is, of met de subtiel vormgegeven fotoboeken van Rogier van der Heide, blijft in zekere zin appels met peren vergelijken. Het is een wonderlijke combinatie in de Richard Serra Zaal; ook NRC Media en de fabriek van Piet Hein Eek staan ertussen.

Wel jammer dat de jurk die Bart Hess voor Lady Gaga ontwierp, en zijn elektronische tatoeages niet daadwerkelijk te zien zijn. Het zal voor de bezoeker moeilijk kiezen worden.

Rotterdam Design Prize 20. Museum Boijmans van Beuningen in Rotterdam. Tot en met 12 Februari 2012. Informatie: www. designprijs.nl

Publieksprijs
Op 12 februari wordt bekend wie de designprijs (15.000 euro) en de Premsela Publieksprijs (5000 euro) winnen. Het publiek kan tot en met 11 februari via een App (zie 'designprijs' in de Appstore), de website of bij de tentoonstelling stemmen op een van de nominaties.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden