Derek Bentley krijgt niet alsnog postuum gratie. ...

Derek Bentley krijgt niet alsnog postuum gratie. De Britse minister van binnenlandse zaken Kenneth Clarke besloot dat donderdag. Een gratieverzoek moet met een zwaarwegend advies van de home secretary aan de koningin worden voorgelegd. Maar, zei Clarke vooral tot Bentley's diep teleurgestelde moeder, als ik toentertijd minister van binnenlandse zaken was geweest, dan had ik hem wel gratie verleend.

Toentertijd was 1952. Derek Bentley en Christopher Craig werden schuldig bevonden aan de moord op de politieman Sydney Miles. Met dien verstande, dat Craig het dodelijke schot had gelost en Bentley medeplichtig was. Maar Craig was 16 jaar oud en minderjarigen kunnen de doodstraf niet krijgen. Bentley was 19 jaar en het vonnis werd wel bij hem voltrokken. De echte moordenaar Craig zat tien jaar in de gevangenis, en is al dertig jaar een voorbeeldig levend burger, loodgieter van beroep.

Terug naar de avond van 2 november 1952. In Croydon, een voorstad van Londen, zag mevrouw Edith Ware hoe twee mannen binnendrongen bij de banketbakkersfirma Barlow and Parker. Ze belde de politie, die twee zogeheten Z-cars naar de plaats van onraad zond. Een agent klom even later naar het dak van de fabriek en zag twee mannen, die zich achter een liftkoker probeerden te verbergen.

Op het bevel zich over te geven, riep Craig 'Kom ons maar halen'. Agent Fairfax aarzelde geen moment en haalde om te beginnen Bentley op. Op dat moment riep Bentley tegen Craig de noodlottige woorden: 'Let him have it, Chris'. Daarop loste Craig een schot, dat Fairfax trof, maar hem niet buiten gevecht stelde. Hij wist Bentley opnieuw te grijpen en te arresteren.

De andere drie agenten klommen later ook naar het dak en Craig loste nog drie schoten in het wilde weg, alvorens hij op officier Miles richtte en hem dodelijk in het hoofd raakte.

Kern van het onderzoek dat daarop volgde, was de vraag of Bentley wist dat zijn maat een wapen bij zich had en of hij hem aangemoedigd had daarmee te schieten.

(Nadat er gewapende versterking was aangerukt en Craig nog eens geschoten had, sprong hij vervolgens van het dak af. Zijn val werd gebroken door een glazen kas; hij raakte ernstig gewond.)

Bentley heeft later ook weer ontkend die belastende woorden uitgesproken te hebben. En als hij het wel had gedaan, dan bedoelde hij niet te zeggen 'Geef hem er van langs, Craig', maar juist 'Geef het maar aan hem, Craig'.

De politie koos voor de slechtste uitleg, ook al omdat Bentley op het dak nog gezegd zou hebben, dat Craig gewapend was met een .45 Colt en over een heleboel munitie beschikte.

De zaak van Christopher Craig lag eenvoudig, zo bleek voor de rechtbank: hij had het dodelijk schot afgevuurd. Maar van Bentley moest de medeplichtigheid aan de moord, niet aan de inbraak bewezen worden. En die medewerking lag besloten in de woorden 'Let him have it, Craig'. Bovendien, betoogde Bentley voor de rechtbank, had hij, als hij gewild had, zich kunnen ontdoen van de gewonde officer Fairfax.

Zijn goede wil bleek uit het feit dat hij dat niet gedaan had. Dat kon ook anders uitgelegd worden, bleek: hij was op dat moment dus gewoon nog compaan van Craig. Bij elke aanval op een politieman in functie wordt voorbedachte rade ten laste gelegd en dus was Bentley mede schuldig aan moord.

Hoewel opperrechter lord Goddard de 16-jarige Craig "een van de meest gevaarlijke jonge criminelen, die hier ooit in de beklaagdenbank hebben gestaan" noemde, moest hij op 11 december, toen de jury het schuldig uitsprak, Craig slechts voor onbepaalde tijd gevangenisstraf opleggen, terwijl Bentley de doodstraf kreeg.

In hoger beroep werd die straf bevestigd. Maar de zaak had toen al zoveel aandacht gekregen, dat vanuit de bevolking druk werd uitgeoefend om Bentley niet aan de strop te brengen. Niet alleen was er het feit dat hij niet de dader was, ook bestond twijfel over de uitleg van zijn gewraakte kreet op het dak.

Dus ging er een schok door Engeland, toen op 26 januari 1953 bleek dat minister Maxwell Fyfe, het gratieverzoek had afgewezen. Ook in twee andere gevallen, die rond die tijd speelden, had hij dat gedaan.

Bentley's vader, een winkelier in elektrische artikelen in Newbury, schreef een gratieverzoek rechtstreeks aan de koningin, maar was daarmee aan het verkeerde adres. Ook premier Churchill reageerde niet op een verzoek alsnog in te grijpen.

De dag voor Bentley moest hangen, vroeg Labour een debat aan over deze kwestie. "Een driekwart ontwikkelde jongen wordt opgehangen voor een moord, die hij niet begaan heeft en die werd gepleegd bijna een kwartier nadat hij was gearresteerd. Kunnen wij het voor onze gewetens verantwoorden, dat er zoiets afschuwelijks en schokkends staat te gebeuren?"

Het debat vond geen doorgang, een motie tegen de uitvoering van het vonnis mocht niet in stemming worden gebracht. De voorzitter van het Lagerhuis beriep zich op eerdere zaken, waarbij het Lagerhuis pas over dit soort kwesties had gesproken, nadat het vonnis was voltrokken.

Op 28 januari 1953, terwijl er een grote menigte demonstranten tegen het vonnis voor de gevangenis van Wandsworth stond, werd Derek William Bentley opgehangen.

Bij hem begon in Engeland het debat, dat uiteindelijk leidde tot afschaffing van de doodstraf. Voor velen reden genoeg om hem postuum gratie te verlenen, behalve voor de huidige minister Clarke, die de laatste formaliteit heeft geleverd: Bentley is terecht veroordeeld, alleen ze hadden hem niet moeten ophangen.

Ons historisch besef is bedroevend. Zo weet tweederde van de Nederlanders niet dat Nederland niet deelnam aan de eerste wereldoorlog. Een meerderheid denkt dat Nederland al langer dan tweehonderd jaar een koninkrijk is. Bijna tweederde weet niet meer uit welke drie partijen het (nu elf jaar oude) CDA is ontstaan. Dit blijkt uit een representatief onderzoek van het nieuwe VPRO-radioprogramma O.V.T. (Onvoltooid Verleden Tijd: zondag, 10 uur, Radio 1).

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden