'Dêr 't de dyk it lân omklammet'

Het Fryske ferse paad Fietstocht van 12 km van Bolsward naar Iens (Edens) of omgekeerd, langs 25 panelen met Friese gedichten. De tocht is een initiatief van de stichting dorpshuis Edens. Een paadwizer (gids) met korte, tweetalige beschrijving van dichters en gedichten is voor zes gulden verkrijgbaar bij Tekstwinkel Gysbert Japicxhûs, Wipstraat 6, Bolsward, tel. 05157-3990 ('s zondags gesloten.) Het museum It Tsiispakhûs te Wommels (entree twee gulden) is geopend van 1 mei tot 1 november van 14 tot 17 uur. 's Maandags gesloten. Het museum heeft een permanente expositie over de Slachtedijk en een tijdelijke over de zuivelfabrieken in en rond Wommels. Het dorpshuis van Edens is in de zomermaanden te huur als verblijfsaccommodatie. Inl. 05159-32370. Deze tocht is geen 'rondje'. Wie toch op het uitgangspunt uit wil komen kan dezelfde weg terug nemen of een omweg rijden langs enkele van de vele fietspaden langs de dorpjes in de omgeving. Museum It Tsiispakhûs in Wommels heeft een bruikbare kaart (De Slachte op de fiets) voor een gulden vijftig. De dichtstbijzijnde fietsverhuur is in Hotel De Stadsherberg in Franeker, tel. 05170-92686, dagelijks geopend.

Vijftig inwoners maar heeft het dorpje Edens (in 't Fries: Iens). Vanuit deze kleine gemeenschap kwam het idee om een poëtische fietstocht uit te zetten, met Friese gedichten die midden in het Friese landschap gelezen kunnen worden. Vorige maand zijn langs het fietspad van Bolsward naar Edens 25 panelen geplaatst met daarop zeer uiteenlopende gedichten in de Friese taal, variërend van mijmeringen over de natuur tot puntige poëzie vol spitsvondigheden. LE: De tocht begint in Bolsward, onder de rook van het raadhuis, bij het geboortehuis van Frieslands beroemdste dichter Gysbert Japicx (1603-1666), gelegen aan de gracht. In het huis aan de Wipstraat 6 is nu een tekstwinkel gevestigd, waar teksten in het Fries gemaakt of vertaald kunnen worden. Het eerste gedicht van de route staat bij de Bolswarder Martinikerk. Wie niet meer terugkeert in Bolsward moet alvorens het Fryske ferse paad op te gaan eigenlijk eerst hier rondkijken, vooral bij de Broerekerk, te vinden door met het bordes van het raadhuis in de rug naar links te gaan, waarna de kerk aan de rechterkant te zien is. De hervormde Broerekerk brandde af in mei 1980, na tien jaar leeg gestaan te hebben. De muren, de gevels en de pilaren staan er nog en vormen samen een vreemde, onwezenlijke ruimte die tegelijkertijd binnen en buiten is. LE: Aan de rand van Bolsward, waar de Oude kloostervaart en de Bolswarder trekvaart samen stromen, staat het paneel met het gedicht van de negentiende-eeuwse dichter Eeltsje Halbertsma, een minnezang voor een meisje met de naam Wobbel. Een naam om nooit te vergeten, en het lied schijnt nog steeds gezongen te worden. Het pad gaat over een witte brug, en dan langs de Bolswarder trekvaart. Daar, met het uitzicht op de zwartbonte koeien, kan de fietser het gedicht van Tytsy Wijngaarden lezen. '...dêr is boer ynt bist/en dêr is/bist yn 'e boer', waarin ze het melken beschrijft: er is boer in het beest en beest in de boer. De in Oosterbierum geboren dichteres leefde maar kort. Ze verongelukte 25 jaar geleden op 26-jarige leeftijd in de Verenigde Staten, waar ze een studiereis maakte van de prijs die ze van de stad Amsterdam had gekregen voor haar sculpturen. LE: Tegenover de grote kerk van Burgwerd, in het riet van de trekvaart, is het dronkemanslied te lezen van Berber van der Geest (geb. 1938). De paadwizer (gids) die bij de route hoort geeft een fragment in het Hollands: 'Proost Joost met de pet en de glazen ogen, wat zit je nu te zeuren, het leven is mooi. Mooi bedoel je, mooi.' Dat 'grote' van de grote kerk in Burgwerd is maar betrekkelijk. De steden en dorpen zijn hier klein, en het kleine kerkje van Burgwerd is heel klein. LE: Buiten Burgwerd gaat de route scherp rechtsaf, voor een groene en een blauwe container langs, geen goede plek voor het gedicht 'Hûs van stilte' van Anny de Jong over zuiverheid, harmonie en vrede. Het contrast tussen 'Het huis van stilte' en het erotische gedicht van Reinder van der Leest, die op de dijen (billen, zegt de Friese tekst) van zijn klasgenootje de Franse woorden voor 'hebben' en 'zijn', en daarna voor 'kunnen' en 'weten' las, had niet groter kunnen zijn. Het pad is een verrassingspakket en de fietser fietst steeds nieuwsgierig verder, over de paadjes waarlangs vroeger de boeren naar de kerk liepen. LE: De boerderijen zijn hier kolossaal. Hier in de polder had tot enkele jaren geleden elke plaats zijn eigen zuivelfabriek. De laatste, zuivelfabriek De Takomst in Wommels, producent van Edammer kaas, sloot vijf jaar geleden, vlak voor het eeuwfeest. Alle zuivelfabrieken zijn opgegaan in de Frico-Domo. In het voormalige kaaspakhuis van Wommels is nu museum It Tiispakhûs gevestigd, dat een tijdelijke expositie aan de zuivel in de Friese streek Westergo wijdt, en een permanente aan de Slachte, de dijk die hier vanaf het jaar 900 de binnenzee tegenhield. LE: Het Ferse paad kruist deze Slachtedijk, die nog steeds als een iets verhoogde smalle weg door dit deel van Friesland loopt. Op deze kruising, een centrale plek in de route, is

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden