Denkwerelden onder de hamer

Bij de kranten verslaat Het Parool ze allemaal. Op grote achterstand volgen Vrij Nederland en de Nieuwe Courant, op de hielen gezeten door De Waarheid. Op de plaatsen 5, 6 en 7 komen De Tijd, de Maasbode en het Algemeen Handelsblad. Hekkensluiter is Trouw.

Geen eenvoudig raadsel voor kenners van de (naoorlogse) Nederlandse persgeschiedenis. Over de oplage kan het niet gaan, al is Het Parool inderdaad ooit heel groot geweest. Over de drang tot overleven evenmin, want nummer 8 staat er heel wat beter voor dan menige hoger geplaatste. De Waarheid is al jaren ter ziele, De Tijd slokte de Maasbode op maar redde het op zijn beurt niet zonder de Haagse Post, van het Algemeen Handelsblad is alleen de wapenspreuk onverkort en de helft van de naam nog terug te vinden bij de NRC, en wie kent de Nieuwe Courant nog?

Dit opmerkelijke klassement wordt gedicteerd door de marktwaarde van affiches van deze kranten, allemaal zo ongeveer een halve eeuw oud en allemaal morgenmiddag onder de hamer op de elfde veiling van affiches van Van Sabben in Haarlem. In guldens ziet dat klassement er zo uit: Parool (affiche uit 1944) 1200, Vrij Nederland ('46) en Nieuwe Courant ('48) 250, De Waarheid ('45 en '46) 225, De Tijd ('48), Maasbode ('47) en Algemeen Handelsblad ('45) elk 175 en Trouw ('46) 100.

Of die prijzen ook worden gehaald is de vraag; net als op alle veilingen mogen de veilingmeesters de waarde aardig kunnen schatten, de bieders bepalen zelf wat ze willen betalen. Soms wordt de bodemprijs (rond de helft van de waarde) niet gehaald, soms heeft een fanatieke verzamelaar er een vermogen voor over om net dat ene ontbrekende affiche aan de collectie toe te voegen.

BLIKSEMSNEL

De boodschappen van de kranten zijn overzichtelijk - zoveel veranderde er in een halve eeuw reclame maken nu ook weer niet. De Waarheid is 'de krant voor werkend Nederland' of 'voor wie het juiste wil weten' ('het juiste' in rood gedruk), de Tijd, afgebeeld als een schip op woeste zee dat de wind vol in het krantenzeil heeft, is zonder omhaal 'voortvarend', terwijl de Maasbode het nog simpeler houdt: 'Uw krant de Maasbode'. VN hield ook toen al van spelen met taal: Nederland vrij leest Vrij Nederland. Bij Trouw mogen lezers rekenen op 'bliksemsnelle berichtgeving', de Nieuwe Courant stelt zich ten doel 'een goede krant' te maken en alleen het Algemeen Handelsblad zoekt het in hoger sferen: een meeuw verlaat klapwiekend een in het duister gehuld Hollands tafereel op weg naar de stralende zon waaromheen in rode letters 'lux et libertas' wordt beloofd.

En het winnende Parool? Wim Wagemans tekende een adelaar op de vlucht voor een leeuw die een vlag met hakenkruis verscheurt. Erboven de vertrouwde spreuk Het Parool vrij onverveerd, en eronder de tekst 'vier jaar illegaal strijdblad, thans dagelijks bevrijdingsnieuws' (als gezegd is de poster van 1944). Pikant is nog wel dat een van de te veilen affiches van De Waarheid onder de hamer komt samen met een opwekking De PEN GUN te lezen, het weekblad voor de Nederlandse strijdkrachten te land, ter zee en in de lucht. De lezerskringen van beide bladen zullen destijds weinig gemeen hebben gehad.

Kenmerkend voor die kloof tussen gevestigde orde en communisme is een oproep van de Antirevolutionaire Partij in 1946 Schouten van lijst 3 het vertrouwen te geven. Versterk die dijk, is het motto. Op de dijk is in forse letters AR geschilderd en dat stoere bolwerk moet de burgers beschermen tegen aanrollend noodweer onder een onheilspellende lucht waarin hamer en sikkel rood oplichten. De CHU doet het, ook in die tijd, heel wat bedaagder. Tilanus van lijst 5 wijst op 'De vaste pijlers van de staat': recht, trouw, gezag, geloof en vrijheid.

WRAAKGEVOELENS

Juist door de directheid van posters biedt een veiling als deze een prachtig inzicht in de denkwereld van de afgelopen decennia. Kort na de oorlog tonen we zo onbekommerd onze wraakgevoelens jegens Duitsland en Japan. “De Duitscher móét onze schade betalen. Hij kán alleen met land betalen. Eisch Duitschen grond”. En: “Wat eeuwen verbonden zal de Jap niet scheiden”. Maar onze ook achteraf keurig verantwoorde opvattingen zijn even zichtbaar: “Zaait rogge of tarwe” (1915), “Geef de zeeman een goed boek” (1947), “Helpt allen mee... voor de jongens overzee” (1948), “Geen volk is sterker dan zijn boeren” (1949), “Reist per spoor” (1946) en “Doe de was de deur uit” (1955, een huisvrouw in luie stoel, poes aan haar voeten, verscholen achter een krant - dus toen is het misgegaan).

Wie op deze manier wil terugblikken, kan misschien volstaan met aanschaf van de zeer fraaie catalogus van de veiling (veertig gulden), die van alle ruim vierhonderd nummers (soms worden enkele min of meer verwante posters in één koop aangeboden) een afbeelding in kleur bevat. Maar de echte liefhebber kijkt met andere ogen naar het aanbod. Die valt voor de poster van Piet Zwart voor de Internationale tentoonstelling op filmgebied van 1928 (marktwaarde meer dan twintig mille) of voor Bart van der Lecks opwekking om voor de 'goedkoopste en gemakkelijkste route' tussen Rotterdam en Londen te kiezen voor de 'geregelde dienst voor vracht en passage van Wm. H. Muller en co.' Daarvoor is het minimum-bod dertig mille en de geschatte waarde een halve ton. Maar de staat van het tachtig jaar oude affiche is dan ook A-, wat staat voor 'fris van kleur, marginale vouwen, kreuken en/of scheurtjes'.

Al dat fraais op de elfde pos-terveiling van specialist Van Sabben is vandaag tussen 10 en 6 en morgen van half tien tot 11 te zien in hotel Lion d'Or aan de Kruisweg 34 te Haarlem, waar morgen om twaalf uur de veiling begint. Biedingen op de posters van Trouw zijn niet zo welkom; de redactie vindt dat ook deze exemplaren in haar werk- en vergaderruimten horen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden