Denkers over Europa op het toneel

Europa Talloze kunstenaars en denkers komen naar Amsterdam voor een groots cultuurprogramma in de laatste maand van het Nederlandse voorzitterschap van de EU. Toneelgroep Amsterdam brengt beroemde speeches over Europa, in vier talen.

De Europese Unie als onderwerp voor een performance: dat klinkt niet vanzelfsprekend. Toch liet Toneelgroep Amsterdam zich meteen strikken voor een enscenering van invloedrijke speeches over Europa, van Shakespeare tot Frans Timmermans, van Merkel tot Marine Le Pen. Het onderwerp is belangrijk genoeg, vindt dramaturg Johan Reyniers. "Er is veel bereikt in Europa, maar nu staat het onder druk. Hoe moet de EU georganiseerd zijn, hoe ziet de buitengrens - met de komst van vele vluchtelingen - eruit? Dat zijn belangrijke vraagstukken, die interessant zijn voor ons."

Veel van de speeches zijn afkomstig uit de beginperiode van de Europese samenwerking - van mensen als Winston Churchill en Jean Monnet - toen Europese eenwording nog als een ideaal in de lucht hing. Vanwaar de aandacht hiervoor?

Johan Reyniers: "Wij zijn vertrokken vanuit de gedachte die heeft geleid tot het ontstaan van de EU: de wens na de Tweede Wereldoorlog dat er geen oorlog meer zou komen. Dat heeft men bereikt door de Europese landen economisch zo te verbinden dat oorlog niet meer kon. Het is nog maar zeventig jaar geleden dat we elkaar als buren naar het leven stonden, tot bijna-vernietiging aan toe. Dat dit nu onmogelijk is, is een enorm succes van de EU. Maar deze bestaansreden zijn we onderweg vergeten. Vrede is vanzelfsprekend geworden. De oorspronkelijke urgentie is verdwenen. En daarmee ook onze emotionele band met Europa.

"Het is interessant om te zien dat bijvoorbeeld de Franse oud-president Mitterand al in 1995 waarschuwde dat generaties na hem zich dit niet meer realiseren. Hij zag toen al het nationalisme opkomen. Zijn stelling was: nationalisme is oorlog."

Is deze voorstelling pro-Europees te noemen?

"Dat geloof ik wel. Maar we laten ook het verschil van mening zien dat binnen de Europese Unie bestaat. We monteren speeches tot twistgesprekken. Heel interessant is wat de Britse premier Thatcher in 1988 te zeggen had over de EU. Zij vond dat de eenwording te snel ging en waarschuwde voor eindeloze regelgeving vanuit een Europese superstaat. Laat dat nu net iets zijn waar we vandaag erg mee worstelen: Europa staat te ver van ons af en wordt door velen als ondemocratisch ervaren."

Ook denkers van vóór de twintigste eeuw komen aan bod, zoals Victor Hugo die in 1849 de Europese eenwording als ideaal projecteerde. Wat leren die ons?

"Wij denken dat de EU pas na de oorlog is bedacht, maar honderd jaar eerder bestond het idee ook al. Victor Hugo was ongelooflijk visionair. Hij bedacht één Europa nog voor Duitsland en Italië eenheidsstaten waren. Zulke mensen met visie, die ervoor kunnen zorgen dat ook latere generaties in de EU blijven geloven, hebben we nu ook nodig."

Wie gaan de speeches spelen?

"We brengen de speeches in vier talen, zoveel mogelijk de oorspronkelijke taal. Lars Eidinger, die vaak met onze regisseur Ivo van Hove werkt, doet de Duitse speeches. Jude Law doet de Engelse, waaronder die van Churchill. Onlangs werd bekend dat Law bij ons een stuk gaat spelen. Het leek ons daarom mooi om hem hier al met onze acteurs te laten werken. Verder spelen Gijs Scholten van Aschat, Robert de Hoog, Ramsey Nasr, Marieke Heebink, Hugo Koolschijn, Chris Nietvelt en Halina Reijn mee."

Drie dagen in Amsterdam

Het zijn niet de minsten die zich verbonden hebben aan Re:Creating Europe, een programma van DutchCulture en De Balie van 1 t/m 3 juni. Een greep uit het aanbod: Rem Koolhaas interviewt twaalf uur lang kunstenaars en denkers over de Europese identiteit; Marjolijn van Heemstra neemt het leven van de Hongaarse schrijver György Konrád - ook aanwezig - onder de loep; Stefan Hertmans schreef de monoloog 'Molenbeek 2016' die Monic Hendrickx gaat spelen; Arnon Grunberg interviewt filmregisseur Ulrich Seidl.

Voor meer informatie: ww.cultureforum.eu

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden