'Denken dat het niets meer wordt met de kerk, is verkeerd'

Er zijn van die plannen waarvan je je bij voorbaat afvraagt of het ooit wat wordt. De herbouw van het middenstuk van de Domkerk in Utrecht is daar een voorbeeld van. Bijna vier jaar geleden vatten enkele enthousiastelingen het plan op om het middenschip te herbouwen dat een paar honderd jaar geleden door een orkaan instortte.

De initiatiefnemers hoopten aanvankelijk vanaf 2013 een middeleeuwse bouwplaats in te richten tussen de Domkerk en de Domtoren, een plein dat nu een 'nutteloos waaigat' zou zijn. Het jaar is bijna om, maar er is nog niets te zien. Niet zo gek, want herbouw kan niet plaatsvinden zonder toestemming van de protestantse gemeente die zetelt in de kerk. En die weigert alle medewerking, zo staat te lezen in Kerk in de Stad, het blad van de protestantse gemeente Utrecht.

Het commentaar van de kerkeraad is nogal vernietigend. Het zou 'weinig zin' hebben om op allerlei 'veelal nogal hypothetische details' in te gaan. Er volgt een hele reeks vragen waarop de pleitbezorgers voor herbouw geen antwoord hebben. "Hoeveel toeristen zal de herbouw gaan trekken? Wat is daarvan de te verwachten geldstroom? Wat zijn de gevolgen voor de akoestiek van het gebouw? Waar moet het orgel heen en wie betaalt de kostbare verplaatsing? Zullen er voldoende geïnteresseerden zijn die gebruik willen maken van het gebouw?" Mocht het middenschip er ooit komen, dan vreest de protestantse gemeente voor de kosten te moeten opdraaien. En daarvoor, zo valt op te maken uit het bericht, heeft de kerk domweg te weinig kerkgangers die het benodigde geld bij elkaar sprokkelen.

Het proces dat steeds minder mensen in de kerk zitten heet secularisatie. Volgens Herman Paul, bijzonder hoogleraar secularisatiestudies aan de Rijksuniversiteit Groningen, wordt het tijd dat gelovigen zich niet langer laten imponeren door deze werkelijkheid. "Secularisatie is een verhaal", schrijft hij in Christelijk Weekblad, het nieuwsblad voor gelovig Nederland. "Secularisatieverhalen oefenen ook achter de schermen, op heel subtiele manier macht uit over hun lezers. Ze stellen bijvoorbeeld dat secularisatie een langetermijnproces is dat met modernisering en industrialisering te maken heeft", stelt Paul, die zijn leerstoel bekleedt namens de twee orthodox-protestantse zendingsverenigingen GZB en IZB. "Secularisatie is niet alleen een verhaal over de werkelijkheid, maar ook een verhaal dat invloed heeft op de werkelijkheid." Volgens hem is het fout als kerken zich laten inpakken door de secularisatiethese. Denken dat het niets meer wordt met de kerk is verkeerd, schrijft hij. Antwoorden geeft Paul niet, wel heft hij een waarschuwende vinger op naar zijn kerkelijke lezers. "Wat voor boodschap dragen kerken uit als ze zich laten betoveren door de macht van het getal? Hoe laat zulk fatalisme zich ooit rijmen met christelijke orthodoxie?"

Warempel, het lijkt wel alsof Paul zich richt tot de redactie van het Katholiek Nieuwsblad. Het blad, dat zichzelf 'een volledig katholiek medium' noemt, zegt in het commentaar dat de krant 'de deuren van onze seculiere samenleving voor Hem op een kier' wil houden.

Ook in andere bladen wordt er volop gepreekt. In De Vrijdenker (maandblad van de atheïstische vereniging De Vrije Gedachte) geeft oud-minister van justitie Winnie Sorgdrager de atheïsten een veeg uit de pan. Misschien was er moed vereist in 1856, toen de vrijdenkersclub werd opgericht, om het bestaan van God ter discussie te stellen. Maar hoeveel dapperheid is er nu eigenlijk in Nederland nog voor nodig, zo vraagt ze zich af. Ook van de doelstelling van de vereniging, verspreiding van het atheïstisch humanisme, heeft ze geen hoge dunk. "Eerlijk gezegd vind ik dat niet zo erg vrijdenkend. De polemische geschriften die in de loop van de jaren zijn verschenen, vertonen ook een zekere dogmatiek."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden