Denk niet als een stotteraar

Stotteraars zijn als konijnen die versteend in een koplamp turen terwijl ze willen wegrennen, zegt Tim Bicanic. Met trainingen voor ademhaling én assertiviteit probeert hij hen te helpen. 'En hou op met het zwelgen in zelfmedelijden.'

RENSKE VAN DIJK

'Vraag maar om een boek over erectieproblemen', daagt Tim Bicanic uit. Schoorvoetend belt de deelnemer de bibliotheek, elke beginletter dik aanzettend.

"Ik vind het vvvervelend om te moeten vragen, mmmaar heeft u mmisschien..." Bicanic knikt tevreden. De stotter is niet weg, maar de schaamte wel.

Bicanic is cursusinstructeur bij het McGuireprogramma, een internationale anti-stottercursus. Tijdens het trainingsweekend in Hoofddorp, de geboorteplek van het programma, zijn negen herstellende stotteraars in opleiding tot coach of cursusinstructeur.

In de workshop 'telefoontjes plegen' leren ze anti-stottertechnieken ook in de meest genante situaties te gebruiken. Als ze een klank moeilijk vinden, persen ze die met een diepe ademhaling er toch uit. Dan wordt 'ananas' opeens HHHananas, maar vloeiend klinkt het wel.

Een stotterprobleem wordt vaak vergeleken met een ijsberg. Het topje wat je ziet, is het geworstel met de klank, het ontwijken van oogcontact. Maar onder water zit een klomp emotie, angst en zelfhaat, die voorkomt dat stotteraars vrijuit praten. Tijdens het McGuireprogramma wordt de hele ijsberg aangepakt. "Eigenlijk is het gewoon een assertiviteitscursus die toevallig heel geschikt is voor stotteraars", zegt Bicanic.

"Stotteraars moeten ophouden te zwelgen in zelfmedelijden. Ze moeten ophouden te denken als een stotteraar, te reageren als een stotteraar", stelt hij. Het McGuireprogramma richt zich daarom vooral op volwassenen en niet op kinderen. "Je moet echt hartepijn hebben, omdat je dingen gemist hebt in je leven."

"Een normaal mens ademt automatisch hard en diep genoeg, maar een stotteraar doet dat niet, die ademt oppervlakkig," legt coach Fintan van Berkel (32) uit. Daarbij komt de doodsangst van elke stotteraar: wat zullen ze denken als ze horen dat ik stotter? "Vergelijk het met een konijn in de koplampen, dat versteend blijft staan terwijl het eigenlijk wil wegrennen. Dat gebeurt bij ons ook, een soort kortsluiting in je hoofd, en die schrik slaat op je ademhaling."

Zo vloeiend en gretig als Van Berkel nu praat, zo moeizaam ging het hem tot twee jaar geleden af. "Ik stotterde heftig, vooral op klinkers aan het begin van een woord. Ik kreeg ze er niet uit, of pas na minuten." Nu heeft hij er juist plezier in om met iedereen en alles de conversatie aan te gaan, om zijn spraak verder te scherpen. Hij is teleurgesteld als de lunch zelfbediening blijkt te zijn: "Geen gesprekjes met het personeel."

Na de lunch zitten de deelnemers in rijen tegenover elkaar te puffen en te blazen. Ze oefenen de middenrifademhaling, die operazangers en topsporters gebruiken om het volste uit hun longen te krijgen. Ze houden een arm op hun borstkas om zich bewust te worden van hun middenrif, dat tijdens de lunch 'lui' is geworden.

Een van de geheimen van de cursus is deliberate dysfluency of gecontroleerd stotteren. Dat klinkt als een letter expres dik aanzetten. De coaches beginnen daar behoorlijk goed in te worden, zo goed dat niet meer te onderscheiden is wanneer iets expres is en wanneer een ongelukje. Een ongekende macht voor de stotteraar. "Als je expres met onvloeiendheden strooit geeft dat veel rust", vertelt deelnemer Marloes de Jong. "Jij hebt de controle."

Bij de telefoonworkshop wordt ze door haar groepsgenoten bestookt met woorden die beginnen met 'pr'. "Vraag naar prehistorische boeken, of naar prentenboeken over praalwagens. Noem jezelf Petra Verpruyssen!"

Pr-woorden zijn op dit moment haar grootste angst, omdat ze laatst struikelde over het woord 'promotie'. De Jong: "Tegen de angst moet je continu blijven vechten, die gaat niet weg na de eerste training. De stotter wel, de gevoelens niet."

Het McGuireprogramma biedt daarom niet, zoals andere stottertherapiën, de garantie op een stottervrij leven. Na de eerste training van drie dagen spreekt negentig procent van de deelnemers vloeiend, maar vrijwel iedereen heeft een terugval bij terugkomst thuis. In het begin bellen de coaches van McGuire dan ook elke dag op om herstellende stotteraar bij te staan.

"Er is geen wonderpil tegen stotteren, het is vooral een kwestie van lef hebben, doorzetten, consequent zijn", zegt Bicanic. "Ik haal de softies er zo uit. Ik geniet ervan om te zien wat voor gat ze voor zichzelf graven, de smoesjes die ze verzinnen om het niet te doen. Ik vind het leuk om te zeggen: ik prik door jouw bullshit."

Het vermijdingsgedrag van stotteraars is deels een karaktertrek. Mensen die een stotter ontwikkelen zijn vaak perfectionisten die het leven als één grote prestatie zien. Het zijn mensen die aan iets beginnen, maar het dan niet afmaken. Die gefrustreerd raken en opgeven. Kinderen die om hun eigen stotter kunnen lachen, groeien er eerder overheen.

Het is de gouden tip voor als je een worstelende stotteraar voor je hebt, zegt Bicanic. "Maar een grapje of een opmerking als 'gaat het wel helemaal lekker daar?' Dan is de spanning eraf en kan je vaak gewoon weer verder praten."

Tim Bicanic: Stotteraar werd welbespraakt
Tim Bicanic (36) is een van de eerste officiële McGuire-instructeurs van Nederland. Hij haalde in 2007 zijn examen in Newcastle, nu doet hij het in Nederland opnieuw. Hij is de smoel van McGuire in Nederland geworden, met zijn rappe tong en grote grijns. "Ik loop hier het langste rond, dus ik ben degene met de grootste mond."

Dat je als stotteraar welbespraakt kan worden, bewijst hij door regelmatig als presentator op te treden. En hij was pas op tv bij 'Koffietijd'. "Je zou kunnen zeggen dat ik juist door het stotteren een bovengemiddeld goede spreker ben geworden, ja."

"Ik ben ook blij dat ik het heb, want je kijkt hierdoor anders naar de wereld. Toen ik bij Koffietijd had gezeten, kreeg ik de reactie dat ze vonden dat Loretta Schrijver vaker blijft hangen dan ik."

Voor hem was de cursus een omslag in zijn leven. "Mijn moeder deed altijd alles voor me, ze was heel beschermend, waardoor ik er op mijn dertigste achter kwam dat ik de nodige basisvaardigheden miste. Mensen krijgen een verkeerd beeld van je. Ze denken dat je kort bent van stof, of heel afstandelijk. Ik had echt het gevoel dat er twee Timmen waren."

"Ik koos de foute studies. Ik wilde eigenlijk de journalistiek in, maar koos voor bouwkunde, omdat ik dan niet zoveel hoefde te praten. Nu ben ik interieurvormgever. Dat is een beetje grafisch en een beetje bouwkundig, en ik heb veel contact met klanten. Hartstikke leuk."

Zoals veel anderen viel hij na zijn eerste cursus terug. Maar hij bleef vechten. "Ik dacht, ik kan wel miepen, maar ik kan ook gewoon zelf weer omhoogkomen."

Bicanic: "Ik heb stand-up comedy gedaan. Ik was er niet goed in, maar ik het heb het wel gedaan. En ik heb mijn vriendin ontmoet tijdens een cursus. Maar dat is niet het belangrijkste. Het gaat om de kleine dingen, gewoon naar de baas toelopen als er iets is. De kleine interacties. De telefoon pakken en iemand opbellen. Ik dacht dat ik verlegen was, maar dat ben ik niet."

De McGuiremethode werd in de jaren negentig in Nederland ontwikkeld door Dave McGuire, een Amerikaan die voor de liefde naar Hoofddorp kwam. McGuire, zelf nog steeds een herstellend stotteraar, ontdekte in Amsterdam de ademhalingstechnieken van operazanger en zangpedagoog Leonard Delferro die werkten tegen stotteren. Hij combineerde ademhalingstraining met assertiviteitstraning. Met een riem om hun middenrif leren de deelnemers tijdens het eerste McGuireweekend goed ademhalen. Vervolgens gaan ze hun grenzen verleggen, zodat ze de technieken durven gebruiken. Op dag één moeten ze hun eigen naam zeggen tegen de groep. Op dag twee honderd mensen aanspreken op straat. Op dag drie geven ze een toespraak op een podium met hun ouders en geliefden in het publiek.

Meer over McGuire

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden