Recensie

Denk ‘Downton Abbey’

Elizabeth Jane Howard (1962). Beeld Evening Standard, Getty Images
Elizabeth Jane Howard (1962).Beeld Evening Standard, Getty Images

In de vijfdelige reeks van Elizabeth Jane Howard, over de welgestelde Cazalets, blijft de echte wereld op afstand.

Als kind verslond ik de boeken van Enid Blyton. Misschien kent u ze ook: ‘De Vijf’, ‘Pitty’, ‘De dolle tweeling’ … . Er waren er vele tientallen, en ik zoog ze in me op. Ze schetsten een wereld die ergens moest bestaan, om precies te zijn in Engeland. Daar waren donkere wouden, mysterieuze huizen, eeuwenoude kastelen en eindeloos veel picknickplaatsen.

Het was een wereld die werd bepaald door afstand. Kinderen zaten, ver weg van hun ouders, op kostschool. Er werd alleen getelefoneerd in noodgevallen, dus je was onderling afhankelijk van brieven en pakjes. Zowel op school als thuis was de wereld bovendien hiërarchisch ingedeeld. Iemand uit de vierde klas mocht iemand uit de derde bevelen geven. Je had gewone mensen en mensen van adel, en ook die waren weer verdeeld in categorieën.

Het is een omgeving die we de laatste jaren vooral kennen van series als ‘Downton Abbey’. En het is het leven waar Elizabeth Jane Howard, al op latere leeftijd, haar meest succesvolle reeks romans over schreef. De Cazalets, rijk en van uitstekende komaf, figureren in vijf dikke boeken, waarvan de eerste onlangs in Nederland uitkwam.

'De baronie'

‘Lichte jaren’ begint in 1937. De vakantie komt eraan en de meeste nazaten van ‘de baronie’ Kitty Barlow Cazalet maken zich klaar voor een lange zomer op het familielandgoed. Of eigenlijk maakt hun staf zich klaar: zij zijn het die de vele kamers moeten inrichten, de veelgangenmaaltijden moeten voorbereiden en een deel van de familie moeten vervoeren, en dat alles graag zo onzichtbaar mogelijk, immers: personeel.

De Cazalets zijn trouwens geen tirannen, integendeel. Ze zijn vriendelijk en betalen goed. Maar toch is er die afstand - die er nu eenmaal bij hoort, beide partijen weten niet beter, en het functioneert.

In de dagen die volgen leren we de familie wat beter kennen - er is een in WOI mismaakte zoon, een zoon met een lichtzinnige echtgenote, een dochter die zo haar redenen heeft om niet aan een eigen gezin te beginnen. En ze leren opnieuw aan elkaar wennen in een oneindige reeks rituelen. Want wat moet er veel: tennis, thee, visites, verblijven in de mannenkamer, verblijven in de vrouwenkamer, en tussen die dingen door alsmaar verplicht omkleden.

‘Dat was het begin van de zomer, die bij veel van hen in gedachten versmolt met andere zomers,’ schrijft Howard op pagina 227 van ‘Lichte jaren’. Daar komt ze precies op tijd mee, want ik begon net te vrezen voor weer een opsomming van wat er op tafel zou komen: ‘Ze aten vier gebraden kippen, melksaus met broodkruim, aardappelpuree en pronkbonen, gevolgd door pruimentaart en vorm, zoals de baronie het noemde, of blanc-manger. De volwassenen dronken rode bordeaux en de kinderen water.’

Tekst loopt door onder afbeelding.

Elizabeth Jane Howard - Lichte jaren Beeld RV
Elizabeth Jane Howard - Lichte jarenBeeld RV

Bomgevoelige Londen

In deel 2 van het boek, dat een zomer later speelt, wordt de rigide dagindeling ook op een andere manier een houvast voor familie én personeel. Het nieuws wordt beheerst door de opkomst van Hitler en de pogingen van premier Neville Chamberlain om een oorlogsdreiging af te wenden. De Cazalets twijfelen erover om het bomgevoelige Londen permanent voor het platteland te verruilen.

Sommigen van hen willen zelfs op het eigen landgoed opvang gaan verzorgen voor vreemden. Hoe moet het verder met het familiebedrijf, als de mannen worden opgeroepen? Hebben de meisjes thuisonderwijs nodig, of hoeven alleen de jongens iets te leren? Grote vragen en zorgen, maar gelukkig is er altijd dat diner dat op tafel getoverd moet worden, en vervolgens opgegeten onder het genot van luchtige conversatie.

Onder meer schrijvers als Hilary Mantel en Martin Amis (Howards stiefzoon) zijn naar eigen zeggen groot fan van de ‘Cazalets’. Ook ik werd opnieuw meegesleept naar dat rare, ouderwetse Engeland - maar wederom vooral door de kinderen. Jongensmeisjes, nuffige jongetjes, kleine filosoofjes - Howard weet ze geweldig te schetsen. Net als bij Blyton leiden ze zoveel mogelijk hun eigen leven, vol eigen avonturen en liefhebberijen (en nog steeds heel veel picknicks).

En met een kritische blik op de volwassenen. ‘Als je het mij vraagt dwingen ze ons om een zinloos leven te leiden - geen wonder dat ik me dood verveel,’ zegt een van de meisjes. In de komende delen, die dit en volgend jaar verschijnen, groeien ze op. Eens kijken of het hen lukt de afstand naar de echte wereld te verkleinen.

Elizabeth Jane Howard - Lichte jaren
Vert. Inge Kok
Atlas Contact; 542 blz. €24,99

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden