Denemarken was in de oorlog minder heldhaftig dan het buitenland dacht

Terwijl veel andere landen lijdzaam toekeken hoe hun joodse burgers werden weggevoerd, redde Denemarken tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn joodse inwoners uit handen van de Duitse bezetters. De Denen zijn na de oorlog geroemd voor deze heldendaad.

Maar uit recent onderzoek blijkt dat de Denen ook ongevraagd joodse vluchtelingen naar Duitsland terugstuurden.

In het buitenland is het Deense verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog altijd meer opgehemeld dan in Denemarken zelf. Een hardnekkige mythe is bijvoorbeeld het verhaal dat de Deense koning regelmatig op zijn paard een ronde reed door Kopenhagen, terwijl hij een gele jodenster had opgespeld. De waarheid is echter dat de koning inderdaad regelmatig door de stad reed, maar dat hij daarbij nooit een ster gedragen heeft.

Dat het mogelijk was dat de Deense koning van de Duitsers met zijn paard door de stad mocht paraderen, was te danken aan de Deense samenwerkingspolitiek. Het land voelde zich zo nietig naast de agressieve buurman, dat het zich in 1940 praktisch zonder slag of stoot aan de Duitsers overgaf. Tot 1943 werkte de Deense regering zelfs samen met het Duitse leger. Duitsland kon zo profiteren van de Deense export van landbouwproducten en Denemarken kwam relatief ongeschonden de oorlog door.

Een van de dieptepunten van de samenwerkingspolitiek was de begrafenis van de gesneuvelde commandant van de Deense afdeling van de Waffen SS, in juni 1942. Met 6 000 vrijwilligers was het Deense korps relatief een van de grootste buitenlandse eenheden in de Schutz Staffel. Het complete Deense kabinet was bij de begrafenis van de commandant aanwezig. Minister Scavenius van buitenlandse zaken zei: ,,Namens de Deense regering leg ik deze krans op de baar van een dappere soldaat.''

Hoewel de samenwerkingspolitiek ook nu nog wordt verdedigd, krijgen veel Denen het schaamrood op de wangen als dit deel van de oorlog ter sprake komt.

Waar de Denen des te trotser op zijn geweest, is de grootschalige reddingsactie van de joodse bevolking. Tot 1943 hadden de Duitsers de Deense joden met rust gelaten, maar nadat de samenwerkingspolitiek tussen de Duitsers en de Denen in augustus was beëindigd, kwam daar in oktober van dat jaar verandering in. Het is nog altijd onduidelijk of het verzet door iemand in het Duitse leger is gewaarschuwd voor een ophanden zijnde razzia, maar de Denen kwamen snel in actie. Begin oktober werden in het geheim circa 7 000 joden (bijna de gehele joodse gemeenschap in Denemarken) met vissersboten naar het neutrale Zweden gevaren.

Na de oorlog had de buitenwereld grote waardering voor deze moedige Deense actie. De afgelopen maanden heeft een IJslandse historicus in buitenlandse archieven echter documenten gevonden die duiden op een minder heldhaftig Deens oorlogsoptreden. De Deense autoriteiten weigerden aanvankelijk hun archieven open te stellen voor verder onderzoek van de IJslandse wetenschapper, maar na parlementaire druk is dit toch gebeurd.

In de jaren '30 was Denemarken, net als veel andere landen, bijna hermetisch gesloten voor vluchtelingen uit Duitsland om de nazi's niet voor het hoofd te stoten. Toen Denemarken toch werd bezet, wilden de Duitsers in 1940 dat de Denen 56 Duitse vluchtelingen zouden arresteren die naar Denemarken waren gevlucht. Voor de zekerheid pakte de Deense politie echter 127 vluchtelingen op.

In 1941 hoefden de Duitsers niet eens meer actie te ondernemen om vluchtelingen op te sporen. In dat jaar leverde Denemarken 69 burgers uit aan Duitsland, die niet op het verlanglijstje van de Duitsers stonden. Het ging hierbij vooral om gevluchte joden, die vaak linea recta het concentratiekamp in verdwenen. ,,We moeten deze families kwijt zien te raken'', schreef een Deense ambtenaar van het ministerie van justitie destijds. ,,Ze leven meestal van de steun en hebben geen toekomstmogelijkheden.''

Uit de tot nu toe geheime documenten blijkt dat Denemarken tussen 1940 en 1943 in totaal zeker 132 vluchtelingen naar Duitsland heeft gestuurd. Van minstens tien van deze teruggestuurde mensen staat vast dat ze de dood vonden in een concentratiekamp. Na de oorlog is in Denemarken niemand veroordeeld die voor de uitlevering verantwoordelijk was.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden