Den Uyl redde twee keer de monarchie

Prins Bernhard lobbyde in de jaren zeventig voor Lockheed én diens concurrent Northrop. Premier Den Uyl wist hiervan, maar zweeg. Want een koningscrisis dreigde: Juliana zou aftreden en Beatrix zou afzien van de troon.

Premier Den Uyl beschikte in 1976 over sterke aanwijzingen dat prins Bernhard behalve van vliegtuigbouwer Lockheed ook smeergeld heeft aangenomen van concurrent Northrop. Hij heeft die informatie echter onder de pet gehouden om het gevaar van een onbeheersbare koningscrisis af te wenden. Dit schrijft de journaliste Anet Bleich in haar biografie over Joop den Uyl.

Koningin Juliana schreef hem in 1987 op zijn sterfbed een briefje waarin ze hem bedankte voor de wijze waarop hij de Lockheed-affaire had opgelost. „Ik ben u intens dankbaar voor de zware ’operatie’ die u indertijd op mijn man hebt uitgevoerd en die uiteindelijk tot zijn herstel geleid heeft. Uw oude ’praatpaal’ Juliana.”

Den Uyl kreeg de aanwijzingen van de ’Commissie van drie’, die de Lockheed-affaire onderzocht, in een voor hem persoonlijk bedoeld document. Hieruit kan worden opgemaakt dat de prins, die in 2004 is overleden, tussen 1968 en 1973 750.000 dollar heeft ontvangen als tegenprestatie voor lobbywerk voor twee gevechtsjagers, de F-5 en de Cobra. De betalingen liepen via dezelfde Zwitserse advocaat, die later de verbindingsman was tussen Lockheed en de prins.

Volgens Bleich heeft Den Uyl begin 1977, in antwoord op Kamervragen over deze aanwijzingen, het parlement onvolledig en misleidend geïnformeerd. Zij concludeert dat Den Uyl zich bewust van de domme hield uit vrees dat een tweede smeergeldaffaire de positie van prins Bernhard onhoudbaar had gemaakt en tot een koningscrisis had geleid. Die crisis dreigde al bij de Lockheed-affaire.

De dreiging was niet alleen dat Juliana zou aftreden als haar man te hard werd aangepakt, maar vooral dat kroonprinses Beatrix niet bereid zou zijn geweest tot troonsopvolging. Oud-minister Duisenberg, die tijdens het onderzoek van de Commissie van drie contact onderhield met Beatrix, verklaart in het boek dat zij vrij wanhopig was. „Ze had het gevoel dat een beerput werd opengetrokken, waarvan de stank ondraaglijk was. En zij was de aanstaande koningin, maar ze kreeg twijfels of ze dat wel zou moeten doen, en dat zou een crisis in Nederland hebben veroorzaakt die niet te overzien was.”

Den Uyl lijkt dus nog veel meer te hebben gedaan om een langdurige constitutionele crisis te voorkomen. In de Lockheed-affaire is nooit het harde bewijs geleverd dat Bernhard het smeergeld van één miljoen dollar ook werkelijk heeft ontvangen. Wel is aangetoond dat hij brieven had verstuurd aan de Lockheed-directie waarin hij om geld vroeg.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden