Den Haag in ban van kleine non

De stoffelijke resten van de heilige Theresia van Lisieux zijn in Nederland gearriveerd voor een rondreis van een maand. Den Haag vormde dit weekeinde het begin. Verslag van drie dagen volksdevotie waar elke ironie op stukbreekt.

Rooms Den Haag was drie dagen lang in de ban van de kleine Trees. Behoedzaam neergezet in de bak van een stationwagen arriveerden haar gewijde botten, gevat in een vergulde houten schrijn, vrijdagavond rechtstreeks uit Lisieux. Het vormde het begin van een tournee die door het land zal voeren.

De heilige Thérèse Martin (1873-'96): sinds de jaren zestig leek haar ster voorgoed verbleekt. Beschouwd als prototype van devote kneuterigheid, bigotterie, negatieve exaltatie en burgerlijke braafheid paste ze volgens velen niet meer in deze moderne tijd.

Was haar beeld met kruis, rozen en smachtende blik omhoog vroeger in bijna elke kerk te vinden, de afgelopen drie decennia bleek dat veelal verbannen naar de vlooienmarkt. Het 'minnend kind van Onze Moeder de Heilige Kerk' - litanie van de heilige Theresia - had zelfs bij menige pastor afgedaan.

Maar zie: ineens lijkt Theresia van Lisieux gerehabiliteerd, is ze terug van weggeweest. Als modern symbool van gelovig vertrouwen in een tijdperk van postchristelijke godsverlatenheid - zo wordt ze nu door de kerk aan de man gebracht. En in Parijs scandeerden anderhalf jaar terug honderdduizenden jongeren haar naam. Toen had de paus de 'heilige-van-de-kleine-weg' al, tot veler verrasing, tot kerklerares bevorderd. Een erepromotie die slechts enkelen binnen de rk kerk krijgen.

Haar frêle gebeente gaat sindsdien de wereld rond en zal, zo hopen de organisatoren, nu ook zijn zegenende uitwerking hebben op geseculariseerd Nederland. Want, zo legde een verkoopster van Theresia-kaarsen, -medailles en -boeken uit: “Het wordt hoog tijd meneer dat dit land zich bekeert.”

In het Willibrordushuis aan de Oude Molstraat, in rijker roomse dagen een nonnenklooster en thans retraitehuis, konden zaterdag de Rotterdamse bisschop Van Luyn en leden van de Derde (leken) Orde van de Karmel de relieken van de heilige karmelietes en sinds kort kerklerares vereren.

Daarna ging het 's avonds naar haar naamkerk, die van Theresia van het Kind Jezus aan de Apeldoornselaan. Onder plexiglas op een stenen voet voor het altaar opgesteld, vormde de reliekenkist het middelpunt van een plechtige heilige mis die vroom volk uit de wijde omtrek trok. Voor het merendeel grijs. De vroeg (24 jaar) overleden Franse non mag dan volgens berichten hedendaagse jongeren sterk aanspreken, zaterdagavond viel daar weinig van te merken.

Het drukte de devote feestvreugde overigens geen moment. Kaarsen werden aangestoken, bloemen (rozen) neergelegd en de relieken zingend vereerd. Een 68-jarige kerkgangster getuigde: “Ik heb mij al jaren niet zo intens gelukkig gevoeld.” Gevraagd dat geluksgevoel wat te preciseren: “Het was alsof ik haar hoorde zeggen: 'Echt, ik ben er ook voor jou.' U moet weten: ik heb geen kinderen en mijn man is allang overleden. Ik beschouw Treesje daarom als een soort dochter. Moet u nou eens goed naar dat bidprentje kijken. Wat een lief, heilig smoeltje, vindt u niet?”

Op dit soort ontboezemingen breekt elke ironie stuk.

Onbetwist hoogtepunt van alle Theresia-devotie in de Hofstad was een drie uur durende vesperdienst in de Sint Jacobuskerk aan de Parkstraat, op loopafstand van het Binnenhof. In dit trefpunt van alles wat in katholiek 's-Gravenhage traditioneel kerkelijk is, werd gisteren even na tweeën onder daverend klokgelui de anderhalve meter lange en 95 centimeter hoge kist door zes acolieten in witte koorhemden en zwarte togen door het middenpad van de neogotische Cuypers-kerk met plechtige tred naar voren gedragen. Want bij deze feestelijke bijeenkomst overheerste de (diepe) ernst.

Wat volgde deed oude tijden herleven. Reden waarom ook hier vooral senioren de banken vulden. Maar voor hen was het dan ook één groot genieten. Het orgel ruiste, de wierook geurde, kaarsen flakkerden en kinderen bestrooiden de schrijn met rozenblaadjes. Had de kleine non niet zelf gezegd: 'Na mijn dood zal ik het rozen laten regenen?' Nu kreeg ze als het ware een koekje van eigen deeg.

Pastor Hofstede en vicaris (kapelaan) Smith hadden alles uit de kast gehaald wat de rk kerk aan devotie te bieden heeft. Inclusief de uitstalling van het Allerheiligst Sacrament en het laten zingen van bijna, maar nooit echt vergeten klassiekers als het Magnificat, het Tantum Ergo en niet te vergeten het 'Looft uwen God, alle tongen en talen'. Natuurlijk werd er naar goed katholiek gebruik ook gecollecteerd. Ter dekking van de kosten die aan deze nationale zegetocht (tot 22 februari) vastzitten.

Het deed, meldde een kerkganger uit de Haagse Vogelwijk, Thérèse allemaal veel genoegen. “Ze kijkt, zittend aan Jezus' doorboorde voeten, met welgevallen op ons neer.”

Weinigen die hem gistermiddag deze waarneming leken te betwisten. Men luisterde aandachtig naar de voorganger die goedkeurend memoreerde dat Trees al op driejarige leeftijd zeker wist dat ze in het klooster wilde. En men zong uit volle borst: 'Theresia verheven. Hoor onze smeking aan. Laat ons als kinderen leven. Om Gods Rijk in te gaan. Daar woont Gij, uitgekozen door Jezus als zijn Bruid. Strooi nu uw hemelrozen op onze aarde uit.'

Volksdevotie en fijnzinnige smaak gaan maar zelden samen. Een kritische constatering die zoals altijd bij dit soort vrome evenementen ook gisteren in het luchtledige hing.

Vicaris Jeroen Smith (35) - tijdens een studie klassieke talen van remonstrants, rooms-katholiek geworden - wist het al voor Theresia's posthume komst naar zijn kerk zeker: “Het zijn niet louter haar stoffelijke resten die door het land worden gedragen. Er is sprake van een levende presentie in een postmoderne tijd die hunkert naar het transcendente. En omdat ze zelf door de godsverduistering is heengegaan, heeft ze ons veel te zeggen.”

Smith - “die vrouw heeft mij de spirituele rijkdom van de kerk helpen ontdekken” - gelooft dat de heilige Thérèse van Lisieux zich voor het geestelijk heil van Nederland zal inzetten. “Zodat we in de komende eeuw de weg terug kunnen vinden naar God, onze vader, en Jezus, zijn zoon.”

Wie zou hier durven reppen van manipulatie van het hemels hof?

Theresia's gebeente is intussen onderweg naar Tilburg. Daarna zullen onder meer ook Enschede, Utrecht en Amsterdam worden aangedaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden