Den Dolder heeft een lange geschiedenis met psychiatrische patiënten

Het lichaam van Anne Faber werd deze week gevonden in de omgeving van het Nulderpad, bij Zeewolde, nadat verdachte Michael P. had verteld dat haar lichaam hier lag.Beeld ANP

In Den Dolder, een dorp in de gemeente Zeist, is het onrustig sinds bekend werd dat de verdachte van de moord op Anne Faber daar in een psychiatrische kliniek verbleef. Toch zijn de bewoners betrekkelijk genuanceerd. Dat komt door de bijzondere aard van het dorp.

Voordat de Utrechtse Willem Arntsz-stichting voor ‘lijders van krankzinnigheid’ in 1907 een hoeve bouwde in Den Dolder, was er eigenlijk nog niets. Het dorp had nog niet eens een naam. Vijf jaar eerder verhuisde een zeepfabriek van Amersfoort naar Den Dolder, maar de arbeiders bleven in Amersfoort wonen.

Behalve de boerderij met werkverschaffing, bestond de WA-hoeve uit een groot complex van paviljoens. De boslucht zou de zieken goed doen. Het personeel werd uit heel Nederland aangetrokken. "Dat moest wel," zegt Frits Stuurman van de historische vereniging Den Dolder, "want hier woonde toen nog niemand".

Voorzieningen zoals winkels kwamen toen pas, en zo ontstond langzaam een echt dorp. De verplegers speelden toneel en maakten muziek, en anderen uit het dorp sloten zich daarbij aan. "Het hele verenigingsleven heeft zijn wortels in de WA-hoeve", zegt Stuurman.

Dennendal-affaire

En nog zijn ‘gewone’ Doldenaren ingesteld op omgang met de bewoners van de opvolgers van de WA-hoeve. "Als iemand in een winkel staat te schreeuwen is dat vervelend, maar het hoort er een beetje bij", zegt Jan Scherphuis van de Belangenvereniging Den Dolder.

Zijn dorp trok al eerder landelijke aandacht, in de jaren zeventig. Tijdens de zogenaamde ‘Dennendal-affaire’ stonden mensen die vonden dat je psychiatrische patiënten alle vrijheden moest geven -tot drugsgebruik aan toe- en traditionelere behandelaars lijnrecht tegenover elkaar. De strijd werd, na inzet van de ME, beslecht ten gunste van die laatste groep. Maar de kentering in denken over psychiatrische zorg was ingezet, en die had een grote weerslag op Den Dolder.

De leegstand in de paviljoens werd gedeeltelijk opgevuld met anti-krakers en kunstenaars. Maar er kwamen ook gestraften naar Den Dolder, zoals Michael P. Een tijd lang was er ook een verslavingskliniek. Scherphuis: "Toen werd er dus gedeald op straat." De belangenvereniging die hij rond die tijd oprichtte had daar niets mee van doen. Die ontstond omdat de gemeente Zeist forse nieuwbouwplannen had in het dorp. Inmiddels praat de vereniging al jaren ook over dit soort onderwerpen mee.

Overlast

Op dit moment telt Den Dolder ongeveer 3800 inwoners, onder wie ook de mensen die permanent of voor lange tijd in een kliniek verblijven. Gemeente en politie proberen de overlast te beperken. Het wijkteam, waaraan ook de woningbouwverenigingen deelnemen, heeft speciale aandacht voor problemen met psychiatrische patiënten. En Altrecht Aventurijn, waar P. verbleef, heeft buurtchoaches. Als bewoners bijvoorbeeld een auto zien die verdacht lang stilstaat, kunnen ze hen bellen.

Scherphuis en de zijnen hebben regelmatig scherpe kritiek op dit systeem. Vooral aan de communicatie wil het schorten. Bijvoorbeeld eerder dit jaar, toen het dorp geteisterd werd door een serie autobranden, waarvoor twee Altrechtpatiëntes werden opgepakt. Omwille van de privacy liet de gemeente daar weinig over los, terwijl de mensen in het dorp wel veel vragen hadden.

Maar goede communicatie en aandacht voor de buurt kunnen een situatie als met Michael P. niet voorkomen, zegt Scherphuis. "De overheid beslist dat zo iemand geen TBS krijgt. De kliniek moet vervolgens uitvoeren wat haar is opgedragen. Dat is hier duidelijk helemaal verkeerd gegaan."

Verslagenheid

Aventurijn kwam afgelopen week met name door verslaggeving van De Telegraaf onder vuur te liggen. P. zou enkele van zijn vrijheden op oneigenlijke gronden hebben verkregen en drugs zouden voor hem eenvoudig voorhanden zijn geweest. Aanleiding voor de regering om een onderzoek naar de kliniek in te stellen. Ook Altrecht zelf gaat na wat mis is gegaan.

Scherphuis is daar blij mee, al heeft hij wederom kritiek op de communicatie. Want wat voor gevaarlijke mensen wonen nog meer in de Dolderse bossen? Hij wil daarover meer inzicht, meer inzicht dan de gemeente op dit moment zelf heeft.

Een andere zorg is de toestroom van de pers naar het dorp. "Journalisten hebben aan spelende kinderen gevraagd of ze zich nog wel veilig voelen. Zo zorgt de pers voor een groter gevoel van onveiligheid." Als het aan Scherphuis ligt, gaan gemeente en politie daarin ook een leidende rol spelen.

Zeker ouders van opgroeiende kinderen zijn nu banger dan voorheen, zegt Scherphuis. "De meeste mensen willen opheldering hoe dit kon gebeuren en zekerheid dat ze in de toekomst goed op de hoogte worden gehouden. Maar wat absoluut overheerst is verslagenheid en medeleven met de familie Faber."

Lees ook:
'Media zijn onnodig ver gegaan in berichtgeving rond Anne Faber'
De rauwe werkelijkheid achter vermissingen
De rechter vond dat de samenleving ‘langdurig’ tegen verdachte Michael P. moest worden beschermd

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden