Demonstraties in Catalonië, Spaanse politiek verdeeld na rampzalige referendumdag

De Catalaanse onafhankelijkheidsvlag.Beeld ANP

De politieke steun voor premier Rajoy brokkelt af na het gewelddadige optreden van de politie tijdens het referendum. Duizenden mensen demonstreren in Barcelona na een oproep van vakbonden om te staken. 

Rond het middaguur verzamelden demonstranten zich in Barcelona bij stembureaus waar de politie zondag met geweld had voorkomen dat Catalanen konden gaan stemmen. Ook werd gedemonstreerd bij het bureau van de nationale politie. Honderden havenarbeiders riepen een uur lang leuzen bij het regionale hoofdkwartier van de Volkspartij, de regeringspartij van de Spaanse premier Rajoy. En voetbalclub Barcelona staakt: het hoofdkantoor blijft dicht en geen enkel team traint. 

De Spaanse minister van binnenlandse zaken verweet de Catalaanse overheid dinsdag de protesten tegen de Spaanse politie aan te wakkeren. Juan Ignacio Zoido zei dat de regionale premier Carles Puigdemont en zijn bestuur "totalitarisme" en "haat" vertegenwoordigen. 

Hand overspeeld

Door het desastreus verlopen onafhankelijkheidsreferendum lijkt Rajoy zijn hand te hebben overspeeld. In de aanloop naar zondag had hij nog brede parlementaire steun om de separatisten hoe dan ook weer in het gareel te krijgen. Maar de beelden van politiegeweld tegen vreedzame demonstranten die de wereld overgaan, dwingen de Spaanse politiek nu tot reflectie over Rajoy's strategie. En vooral over de vraag hoe de geest weer terug in de fles moet.

Het lijkt uitgesloten dat het verloop van zondag, toen 2,2 miljoen Catalanen stemden en gemaskerde politieagenten gelijktijdig stembussen in beslag namen, het gedroomde scenario van Madrid was. Al stellen sommige analisten dat Rajoy door de rechtervleugel in zijn eigen conservatieve Volkspartij (Partido Popular) zou zijn aangezet om er met gestrekt been in te gaan.

Deze aanpak had tot gevolg dat zelfs regeringsgezinde media in Spanje moeten toegeven dat het optreden van Madrid in Catalonië er niet best uitzag. Hoewel het niet zo is dat de rest van Spanje nu plotseling op de hand van de Catalaanse separatisten is. Zij worden buiten Catalonië nog steeds gezien als de hoofdschuldige van de huidige crisis.

Pedro Sánchez, leider van de grootste oppositiepartij (de sociaal-democratische PSOE), legde in een reactie op de referendumdag de verantwoordelijkheid zowel bij de lands- als de regioregering. Hij eist dat premier Rajoy met politiek antwoorden komt en in gesprek gaat met regiopresident Puigdemont. "Meer dan ooit is een dialoog nodig", zei hij maandagavond.

Het liberale Ciudadanos, van Catalaanse herkomst, stond lange tijd pal achter Rajoy. Maar nu laat het haar overtuigde unionistische gezicht zien. De partij sprak van een 'staatsgreep' door de separatisten en pleit voor het inzetten van het omstreden wetsartikel 155 van de Spaanse constitutie, waarmee de Catalaanse regering van Puigdemont buitenspel kan worden gezet. Madrid neemt dan het bestuur van de regio op zich.

"Wij willen echte stembussen", zei Inés Arrimadas, de aanvoerster van de Ciudadanos in het Catalaanse parlement. Niet dat zij nog een onafhankelijkheidsreferendum wil, maar de partij wil '155' gebruiken om zo nieuwe Catalaanse verkiezingen te forceren en de regering Puigdemont uit te schakelen.

Aftreden

Het activistisch linkse Podemos, de enige landelijk partij die voorstander is van een onafhankelijkheidsreferendum, eiste zondag dat Rajoy per direct zou aftreden. Partijleider Pablo Iglesias ziet de premier als hoofdverantwoordelijke voor de ongeregeldheden tijdens het referendum en wil nieuwe landelijke verkiezingen. De partij hoopt nu dat de PSOE een motie van wantrouwen tegen Rajoy zal steunen.

De Spaanse premier riep gisteren PSOE-voorman Sánchez en Ciudadanos-leider Albert Rivera bijeen voor onderhoud en wil in het Spaanse parlement tekst en uitleg geven over het optreden van zondag. Maar dit lijkt er niet van te komen voordat de separatisten in het Catalaanse parlement mogelijk al komend weekend een begin maken met het optuigen van een stemming over de onafhankelijkheid van Catalonië.

Langzaam rijdende trekkers

Vakbonden en onafhankelijkheidsbewegingen in Catalonië riepen dinsdagochtend de inwoners van de autonome regio op het werk neer te leggen, als antwoord op het geweld dat Spaanse politieagenten zondag hebben gebruikt tijdens het referendum. In het openbaar vervoer werd al gestaakt, dinsdagochtend reed slechts een kwart van het openbaar vervoer. Langzaam rijdende trekkers hielden het verkeer op de snelwegen op. 

Lees ook: Catalonië biedt Spanje een vluchtroute

Lees hier al onze berichtgeving over het Catalaanse referendum. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden