Democratie tegen terreur

Israël en de Palestijnen hebben behoefte aan democratische interventie. De VS moeten erop aansturen dat zowel Sjaron als Arafat vertrekt. Daarna moet de bevolking voor verschillende akkoorden kunnen stemmen. Dat is de enige weg uit het moeras van geweld.

Het vestigen van Amerikaanse controle over de Afghaanse binnenlanden en het opsporen van Bin Laden kunnen wel eens een langdurige exercitie blijken te zijn. Terwijl één van de belangrijkste voedingsbodems van het terrorisme blijft bestaan: de patstelling in het Midden-Oosten.

Reeds enkele jaren voltrekt zich het vredesproces volgens een vast patroon: Palestijns geweld als protest tegen de voortdurende bezetting, grootschaliger tegengeweld vanuit Israël, voorzichtige toenadering tussen de leiders, afspraken voor een wapenstilstand of vredesbesprekingen, nieuw extremistisch geweld, publieke woede, de roep om vergelding en het opschorten of terugdraaien van onderhandelingen. Het patroon van actie en reactie is inmiddels ingesleten, de grammofoon blijft hangen. Sinds 11 september is de wereld weer getuige geweest van dezelfde doodlopende cirkel.

Het wordt tijd dat Amerika zijn invloed aanwendt om de Israëlische en de Palestijnse leiders te bewegen terug te treden. Sjaron die vlak na de aanslag met droge ogen vertelt dat ook zijn land te maken heeft met terroristische aanslagen en dat de krachten gebundeld moeten worden. Arafat die voor de wereldpers bloed geeft voor de slachtoffers. Wat een opportunisme en hypocrisie.

Beide leiders bezaten zeer machtige posities in de afgelopen dertig jaar en beide leiders zijn niet in staat geweest dit conflict te beëindigen. Er is iets voor te zeggen dat zij beide indirect medeverantwoordelijkheid dragen voor de rampzalige aanslag op het WTC.

Het conflict tussen Israël en de Palestijnen is één van de meest ingewikkelde, weerbarstige en tragische vraagstukken van deze tijd. Vele pogingen zijn gedaan om tot een duurzame vrede te komen en even zovele pogingen zijn uiteindelijk mislukt. Hetgeen niet betekent dat niet wanhopig verder gezocht moet worden naar manieren om stappen te zetten in de richting van vreedzame co-existentie van beide volken.

Het intellectuele debat over het Midden-Oosten beperkt zich veelal tot een genuanceerd en vruchteloos discours over de schuldvraag: 'Israël is de bezetter' en 'met de Palestijnen kun je geen zaken doen'.

Misschien is het vruchtbaar om de aandacht meer te richten op het 'hoe', het proces. En dan lijken enkele interessante democratische varianten op te duiken. Onderzoek in Noord-Ierland heeft uitgewezen dat de methodologie bij democratische besluitvorming van beslissende invloed kan zijn op de uitkomst. Nu is Arafats democratische legitimiteit überhaupt twijfelachtig. Maar ook in Israël leidt het dominante 'one man-one vote'-systeem, tot wat de Britse OVSE-waarnemer Peter Emerson noemt 'de tirannie van de meerderheid'.

Het is wiskundig aantoonbaar dat verschillende stemmethodieken verschillen in uitkomsten laten zien. In een gepolariseerde situatie zoals die in het conflict tussen Israël en de Palestijnen leiden klassieke stemmethodieken -representatie via een enkelvoudige stem- eerder tot gepolariseerde uitkomsten dan stemmethodieken als een 'preferendum'. De essentie van een preferendum is dat opties worden gerangschikt, kiezers kunnen een rangorde aangeven van de door hen geprefereerde mogelijkheden. Met deze wijze van kiezen is het waarschijnlijker dat er uitkomsten uit rollen die voor grote groepen uit beide kampen nog net acceptabel zijn. De huidige eendimensionale democratische keuzes leiden tot eendimensionale oplossingen.

Als dit waar is, dan bestaat er voor alle weldenkende mensen geen belangrijker vraag dan deze: zou het inderdaad zo kunnen zijn dat de wijze waarop politieke besluitvorming in Israëlische en Palestijnse kring totstandkomt, indirect heeft bijgedragen tot continuering en escalatie van het conflict? En of het -gezien het feit dat dit conflict een belangrijke oorzaak is van de aanval op Amerika- niet zeer in de rede ligt om serieus te experimenteren en met nieuwe vormen van democratische besluitvorming in het Midden-Oosten.

Amerika zou al zijn invloed kunnen uitoefenen om te komen tot nieuwe democratische verkiezingen in Israël én onder Palestijnen in 2002. De verkiezingen zijn tweeledig: Arafat, Sjaron (en Peres) nemen hun historische verantwoordelijkheid en treden terug. Het Israëlische en Palestijnse volk kiezen nieuwe leiders.

Daarnaast -en nog belangrijker- spreken beide volkeren zich in een preferendum uit voor beleidsopties om het conflict aan te pakken. Ze kunnen kiezen voor variaties op een akkoord. Deze variaties worden in de aanloop naar de verkiezingen ontwikkeld via een robuuste en duurzame dialoog, een proces waarbij ideeën en varianten voor een akkoord worden geïnventariseerd.

In een gepolariseerde situatie als in het Midden-Oosten lijkt het niet onwaarschijnlijk dat de gecombineerde volkswil van het Israëlische en Palestijnse volk, via een stemsysteem gebaseerd op rangschikking van keuzes tot een uitslag leidt die nog net acceptabel is voor de meerderheid van Israëliërs en Palestijnen. Een dergelijke uitkomst zou een bredere en meer duurzame uitdrukking zijn van de volkswil, waardoor incidenten minder destabiliserend werken.

Amerika is een supermacht zonder weerga in de menselijke geschiedenis. Alexander de Grote, Caesar, Napoleon en Hitler konden alleen dromen van een dergelijk imperium. Voor een langdurige oorlog tussen het rijkste en machtigste land ter wereld en één van de armste landen -Afghanistan- zal Amerika echter een hoge prijs moeten betalen. De haat en de voedingsbodem voor nieuw extremistisch geweld wordt verder gecultiveerd.

De effectiefste interventie van Amerika zal dan ook niet een militaire interventie zijn. Amerika zal democratisch moeten interveniëren. Amerika zal al zijn invloed moeten aanwenden om een nieuwe wijze van besluitvorming in het conflict tussen Israël en de Palestijnen van de grond te krijgen.

De huidige wijze van politieke besluitvorming heeft geleid tot het almaar voortduren van de impasse. Bij een aanslag op de democratie zal een democratische interventie het effectiefst blijken te zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden