Opinie

Democratie op zijn Brussels: jaknikken

Britse demonstranten in Londen eisen meer inspraak wat betreft de EU. Beeld EPA
Britse demonstranten in Londen eisen meer inspraak wat betreft de EU.Beeld EPA

Het wezen van de democratie is dat burgers de mogelijkheid hebben 'nee' te zeggen tegen de politieke leiding. Dat stelt Patrick van Schie, directeur van de Telderstichting.

Met angst en beven zag de Europese elite de verkiezingen in Italië naderen. De torenhoge favoriet in Brussel en van veel regeringsleiders uit de lidstaten, premier Mario Monti, bungelde in de opiniepeilingen amper boven de 10 procent kiesdrempel. De Brusselse eurocraten verlegden daarom hun hoop naar Pier Luigi Bersani, een (ex?)communist. Daarmee gaven deze voorstanders van 'steeds meer Brussel' zich bloot: wie immers een communist als redder beschouwt, geeft aan hoe weinig hij opheeft met democratie.

Ook de rode reserve-reddingsboei bood geen soelaas. Bersani's coalitie kon ondanks een ruime meerderheid in het Huis van Afgevaardigden (de Italiaanse Tweede Kamer), die slechts te danken was aan de rare - door Berlusconi in 2005 geïntroduceerde - regel dat wie de meeste stemmen krijgt automatisch minstens 55 procent van de zetels mag bezetten, niet aan de slag omdat een meerderheid in de Senaat ontbreekt. Algauw klonken klachten in Brusselse kringen dat het niet democratisch (!) zou zijn dat de Senaat een duidelijke meerderheid in het Huis van Afgevaardigden kan dwarsbomen. Alsof die meerderheid in dat Huis een meerderheid onder de kiezers representeert. Bersani en Monti hebben samen maar 40 procent van de Italianen achter zich gekregen. Verschillende Europese leiders lieten vervolgens weten dat het beter was als Italië opnieuw naar de stembus zou gaan. Het land was anders immers 'onregeerbaar'.

Dit is al evenzeer typerend voor de manier waarop voorstanders van almaar verdergaande Europese integratie democratie interpreteren. Toen de Ieren in 2008 in een referendum - dat daar voor constitutionele zaken verplicht is - het verdrag van Lissabon (dat is de in Frankrijk en Nederland verworpen Europese grondwet uit 2005, onder een andere naam) verwierpen, werd dat niet geaccepteerd. Een stroom dreigementen uit Brussel maakte duidelijk dat de Ieren nogmaals moesten gaan stemmen en dat het antwoord dan toch echt 'ja' diende te luiden. De Ieren lieten zich ruim een jaar later intimideren. Maar zij kregen althans de kans zich nog eens uit te spreken. De Franse en Nederlandse kiezers werden na 2005 door Sarkozy respectievelijk het kabinet Balkenende-Bos buitenspel gezet. Gestraft, omdat zij in referenda het 'foute' antwoord hadden gegeven.

Democratie op zijn Brussels betekent blijkbaar dat de kiezers maar hebben in te stemmen met het beleid van de politieke elite. Als kiezers de euvele moed hebben anders te stemmen, wordt geconcludeerd dat de Europese integratie 'te ingewikkeld' voor ze is; de kiezers hebben immers laten zien Europa niet te hebben 'begrepen'. Applaudisseren voor de geweldige plannen van politieke leiders is echter niet waar democratie in essentie op neer komt. Dat is wat het volk mag doen in communistische en andere dictatoriale systemen, naast juichend in het gelid marcheren met vlaggen vol lovende leuzen.

Het wezen van de democratie is dat burgers de mogelijkheid hebben 'nee' te zeggen tegen de politieke leiding. Dat die leiding het niet leuk vindt als kiezers die mogelijkheid benutten is evident, maar in zo'n geval is het de heersende elite en niet het volk dat moet inbinden. Wie daar anders over denkt, heeft democratie werkelijk niet begrepen. En zolang er in Brussel anders over wordt gedacht, is dat op zichzelf al genoeg reden om verder geen macht aan EU-instellingen over te dragen.

Patrick van Schie is historicus en directeur van de Teldersstichting, het onafhankelijk wetenschappelijk bureau voor het liberalisme gelieerd aan de VVD. Hij schrijft deze column op persoonlijke titel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden