Democratie? Nee, daadkracht graag

Vandaag kiezen 54 miljoen Filippino's een nieuwe president. Dertig jaar nadat het volk dictator Marcos verdreef en een democratie kreeg, zoekt het weer een sterke leider en omarmt het een presidentskandidaat met lak aan de rechtsstaat.

WOUTER VAN CLEEF

Lorenzo Edulzura staart wat onrustig voor zich uit in een uitgaanswijk van Manilla. Hij weet nog niet wat hij vanmiddag doet, dus het is tijd voor actie. Ondanks de hitte en stank van uitlaatgassen houdt Lorenzo (61) van deze miljoenenstad die 24 uur per dag bruist van het leven.

Onderhoudsmonteur noemt Lorenzo zichzelf, maar na een tijdje praten blijkt hij meer een manusje van alles. Soms rijdt hij taxi's, dan weer lokt hij mensen cafés in en jaren geleden leidde hij eens een filmploeg rond.

Rijk zijn Lorenzo en zijn vrouw - een schoonmaakster in een van de vele shoppingmalls - niet, maar ze hebben geen reden tot klagen. "Het is lastig om hier te leven, maar we komen aardig rond." Lorenzo zegt het met een lach die geen moment zal verdwijnen.

De Filippijnen maken een economische boom door van jewelste, het land groeide de laatste jaren soms sneller dan China, de dienstensector trekt de kar. Ondanks corruptie en een trage bureaucratie, zijn de Filippijnen democratischer dan de meeste buurlanden. En hoewel mensen als Lorenzo vaak een onzeker bestaan leiden, plukt ook hij de vruchten van de verbeterende omstandigheden.

En toch, toch is er ontevredenheid. Het gaat goed met Lorenzo, maar slecht met het land. Daar is hij van overtuigd en veel Filippino's met hem. Velen willen een sterke man. Een leider die de toenemende misdaad aanpakt. Iemand die niet om de lange tenen van politieke vriendjes heen hoeft te lopen en de corruptie genadeloos de nek omdraait. Geen 'trapo', traditionele politicus, maar iemand die iets dóet.

undefined

IJzervreter

Dertig jaar nadat het Filippijnse volk Ferdinand Marcos - die van 1965 tot 1986 een door en door corrupte dictatuur leidde - het land uitsmeet, zoekt het eilandenrijk bij de presidentsverkiezingen van vandaag daadkracht.

Vijf kandidaten meldden zich voor het hoogste ambt, waarbij vooral Rodrigo Duterte, de 71-jarige burgemeester van de zuidelijke stad Davao, hoge ogen gooit.

Duterte heeft lak aan politieke mores. Paus Franciscus noemt hij half-grappend 'een klootzak'. Criminelen waarschuwt hij dat ze allemaal doodgeschoten zullen worden. Dat is geen loos dreigement. Kritiek van mensenrechtenorganisaties ten spijt, liet hij buitenrechtelijke 'doodseskaders' naar schatting 1400 criminelen opruimen in zijn thuisbasis Davao. Ook drugsgebruikers hoeven niet op genade te rekenen. Zelfs zijn eigen kinderen zou hij 'laten doden' als ze drugs gebruiken.

Lorenzo en miljoenen andere Filippino's bewonderen de ijzervreter. In de laatste peilingen staat hij ruim voor op de andere kandidaten. "Bij Duterte is het simpel: als je twee keer in de fout gaat, lig je onder het gras. Duterte komt je oppakken en afmaken", zegt Lorenzo die bewonderend zijn duim opsteekt.

Duterte is niet de enige sterke man in de race. Ook de zoon van de gewezen dictator Ferdinand Marcos, Bongbong, doet als kandidaat vicepresident een gooi naar het pluche. Meermaals kreeg hij de vraag of hij zich wil uitspreken over de martelingen en moorden tijdens de dictatuur van zijn vader. Zijn reactie: "Moet ik me verontschuldigen voor de uitstekende wegen? Of voor het feit dat we toen wel zelfvoorzienend waren in onze rijstproductie?"

undefined

Sterrenrace

Zowel de hogere als lagere sociale klasse smult van dit soort uitspraken, constateert journaliste Raissa Robles. Onlangs kwam een boek van haar uit over mensenrechtenschendingen onder de Marcos-dictatuur.

"De rijken hopen op een president die eindelijk eens de slechte infrastructuur en bureaucratie aanpakt", vertelt Robles telefonisch. De armen bewonderen macho's als Duterte. Zo kwetsbaar als ze zelf zijn, zien ze in hem een krachtig voorbeeld van een 'self-made man', analyseert Robles.

Dat staat nogal in contrast met de huidige president Benigno Aquino, loot van een politieke familie. Zijn vader werd vermoord door het Marcos-regime en zijn moeder was president van 1986 tot 1992.

De afzwaaiend president is een technocraat gebleken. Lof krijgt hij voor zijn inspanningen de corruptie terug te dringen en het verbeteren van het onderwijs. Die veranderingen verlopen echter traag en het volk vindt Aquino een beetje saaie eeuwige vrijgezel. Dat past niet zo goed bij de warmbloedige Filippino's.

Aquino omarmde zijn minister van binnenlandse zaken Mar Roxas als presidentskandidaat, maar in de peilingen loopt deze emotieloze politicus ver achter bij de kopgroep.

"Toen hij aantrad zei president Aquino tegen het volk: 'jullie zijn mijn baas'. Dat klonk goed, maar nu roept Duterte juist: 'ik zal baas over jullie zijn'", zegt journaliste Robles. "Kennelijk wil het volk dat soort taal horen."

Grote woorden en spektakel zijn een belangrijk politiek instrument, want ideologisch debat bestaat amper op de Filippijnen. Programma's en idealen doen er niet toe. Ook Lorenzo heeft geen idee wat zijn gedroomde kandidaat voor bijvoorbeeld de armsten wil doen: "Daar heb ik Duterte nooit over gehoord. Ik zou niet weten wat voor beleid hij wil."

De verkiezingen zijn daarom meer een populariteitsstrijd van sterren, waarbij het helpt als je afkomstig bent uit een bekende familie met geld. Filippijnse campagnes zijn immers duur: een kandidaat die niet minstens petjes of t-shirts uitdeelt, kan het wel schudden.

Journaliste Raissa Robles ziet de hang naar een 'sterke man' met zwaar gemoed aan. Na dertig jaar bouwen aan een democratie, vreest ze een terugslag: "Duterte wil precies wat dictator Marcos deed voor hij de staat van beleg afkondigde." In die periode nam Marcos volledig de vrije hand en werden tegenstanders zonder scrupules gemarteld en gevangengezet.

Als koploper Duterte inderdaad wint, heeft hij aangekondigd het parlement te laten sluiten als afgevaardigden corrupt zijn of hem in de weg lopen. Het kantoor van de ombudsman kreeg eenzelfde dreigement naar het hoofd geslingerd.

Robles: "Het leidt tot de vraag wie dan de wetten moet maken. Wil Duterte dat allemaal alleen doen? Dan krijg je precies een situatie als onder de dictatuur van Marcos."

In Duterte's thuisbasis Davao volgde hij dezelfde route, vertelt Lorenzo die intussen heeft gevraagd om een pakje sigaretten. "Davao was een erg onveilige stad. Tot Duterte aan de macht kwam en zijn mannen al dat vuilnis uit de weg liet ruimen. Nu barst het van de buitenlandse toeristen."

undefined

Verwerking

Hoe kan het toch dat een land dat het voor de wind gaat en dat meer vrijheid kent dan buurlanden als Vietnam, Thailand en Maleisië dertig jaar na een dictatuur weer zo zoekt naar krachtig leiderschap?

In een land dat zich zo snel ontwikkelt en waar de gemiddelde leeftijd 23 is, is het makkelijk om het verleden te laten rusten. Veel jongvolwassenen in steden als Manilla en Cebu hebben een goede baan bij een van de vele callcenters.

Middenin de Filippijnse nacht staan ze Amerikanen te woord met vragen over magnetrons, computers of medicijnen. Ze verdienen redelijk en leiden al rond hun vijfentwintigste een heel ander leven dan hun ouders op die leeftijd. Ze zien de problemen van het heden - corruptie, misdaad, slechte infrastructuur - en hebben geen reden te reflecteren op de geschiedenis.

En daar heeft niemand, ook de oudere generatie niet, ooit werk van gemaakt, constateert Robles. "De verwerking van de dictatuur is dertig jaar lang genegeerd, Filippino's waren nog getraumatiseerd", merkte de journaliste.

"Niemand vond het nodig over de verschrikkingen van toen te praten en de verhalen te delen. Het kostte teveel moeite en deed teveel pijn."

Wat denkt Lorenzo van die vergelijking tussen de sterke man die hij nu graag wil en die van toen? "Ik heb nog mee gedemonstreerd om Marcos te verjagen, maar Duterte is anders. Hij heeft een hart. Marcos niet, die was alleen maar aan het moorden."

undefined

Drie kanshebbers bij de verkiezingen:

1. Rodrigo Duterte

Zelfbenoemd rokkenjager en veel geprezen en bekritiseerd burgemeester van de zuidelijke stad Davao. Hij voert de peilingen aan met zo'n 35 procent van de stemmen. Heeft gezegd criminaliteit te zullen uitroeien en de lichamen van gangsters te dumpen in de Baai van Manilla: "De vissen zullen vet worden!"

Een conflict met China over eilandjes in de Zuid-Chinese Zee wil hij beslechten door er met een jetski heen te varen en er de Filippijnse vlag te planten.

2. Grace Poe

Op de tweede plek in de peilingen, gesteund door 20 à 25 procent van de stemmers, staat deze vrouwelijke presidentskandidaat. De onafhankelijke Grace Poe (47) werd geadopteerd door twee filmsterren. Haar adoptievader, Fernando Poe, deed in 2004 zelf een gooi naar het presidentschap. Ze staat te boek als een vermogende en hartelijke vrouw, maar is ook een tikkeltje saai. Poe is bijna drie jaar senator en heeft weinig politieke ervaring. Voor ze in de senaat kwam, was ze twee jaar voorzitter van de filmkeuringscommissie, haar enige leidinggevende functie.

Poe wil een programma waarbij de allerarmsten geld van de overheid krijgen doorzetten. Verder maakt ze een groot punt van haar steun aan seksuele minderheden en is ze - opmerkelijk in de katholieke Filippijnen - voorstander van een homohuwelijk. Een bestaand, wettelijk verbod op echtscheiding wil zij echter behouden.

3. Bongbong Marcos

Tot teleurstelling van zijn moeder en dictatorsvrouw Imelda Marcos, beroemd van haar duizenden schoenen, richt haar zoon zijn pijlen op het vicepresidentschap. Liever had Imelda gezien dat haar zoon voor het hoogste ambt ging, in navolging van zijn vader. De Filippijnen kiezen hun vicepresident apart. Dat betekent dat Bongbong gekozen kan worden om te dienen onder een president die hem niet ligt. Marcos voert op dit moment de peilingen voor het vicepresidentschap aan.

Bongbong Marcos (58), zat al op zijn 23ste in de lokale politiek, toen zijn vader nog dictator was. Met de rest van het gezin verbleef hij enkele jaren in ballingschap in Amerika. Wanneer hij terugkijkt op de dictatuur dan spreekt Bongbong over de 'ordelijkheid' destijds. Hij wil, net als zijn vader, de boeren helpen hun land te verbeteren. Is tegenstander van een vredesovereenkomst met zuidelijke moslimrebellen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden