Democratie? Merkel zou er vooral vanaf willen

Hevige kritiek op bondskanselier vanuit conservatieve hoek

Angela Merkel is het ondertussen wel gewend. Wanneer ze in de zomermaanden even de politieke bühne verlaat om in de bergen te gaan wandelen, komen de critici in haar coalitie tevoorschijn. Dan lijkt het ineens alsof de bondskanselier de eigen gelederen niet helemaal onder controle heeft. Maar ze is amper terug of de critici verdwijnen weer in hun holen.

Neem Alexander Dobrindt, de aartsconservatieve secretaris-generaal van de Beierse coalitiegenoot CSU. De afgelopen weken zorgde hij voor opschudding door de verwijdering van Griekenland uit de eurozone te bepleiten. Vervolgens noemde hij de voornemens van Mario Draghi, de president van de Europese Centrale Bank, om staatsobligaties van zwakke landen te kopen 'valsemunterij'. Merkel liet koeltjes weten dat dat niet de toon is waarop men in Europa over de crisis onderhandelt. En Dobrindts baas, de Beierse premier Horst Seehofer, wist niet hoe snel hij Merkel zijn steun moest betuigen. "Hij zal die woorden niet meer herhalen", verzekerde Seehofer. Van Dobrindt zullen we de komende maanden niets meer vernemen.

Wie niet van plan is zich de mond te laten snoeren, is Gertrud Höhler. Vorige week presenteerde ze haar boek 'De peetmoeder: Hoe Angela Merkel Duitsland verandert'. Daarin verwoordt de publiciste op provocerende wijze het ongenoegen van conservatieve christen-democraten over het politieke optreden van partijleider Merkel. Volgens de 71-jarige Höhler, ooit hoogleraar literatuurwetenschap en naar eigen zeggen 'adviseur van Helmut Kohl', werkt Merkel aan een nieuw soort dictatuur, het 'Systeem M'. Het gaat Merkel alleen maar om het behoud van de macht. Waarden, laat staan conservatieve waarden, spelen in haar politiek geen rol.

Veel van Höhlers kritiek klinkt bekend. De meeste van haar ideeën put Merkel niet uit het christen-democratische gedachtegoed maar neemt ze over van de sociaal-democraten en de Groenen. Het stilleggen van kerncentrales, de afschaffing van de dienstplicht, haar onderwijsbeleid, haar gezinspolitiek, ze druisen stuk voor stuk in tegen de CDU-waarden.

Een stuk ernstiger is Höhlers kritiek dat Merkel de democratie afschaft. Ze regeert op autocratische wijze, dicteert haar voornemens aan regering en parlement, argumenteert te pas en te onpas dat er voor haar beleid 'geen alternatieven' zijn en gaat iedere verdere discussie uit de weg. Höhler meent dat Merkel de democratische regels met voeten treedt.

Ook de manier waarop Merkel in de eigen partij opereert, veroordeelt Höhler. Ze noemt haar een 'wolvin in schaapskleren', een 'alfadier' dat haar tegenstanders opvreet. Lang is de lijst van de slachtoffers die ze op haar weg naar de macht achterliet. Dat rechtvaardigt volgens Höhler de betiteling van Merkel als 'peetmoeder' in de betekenis van 'maffiabaas'.

De meeste commotie veroorzaakt Höhler met haar stelling dat het allemaal door Merkels DDR-achtergrond komt. Höhler noemt Merkel een 'vreemdeling uit anderland', ziet in haar een 'autoritaire socialiste' en schrijft haar een 'koelheid, waardenneutraliteit en harteloosheid' toe, 'die vele westerse burgers vreemd is'.

Höhler speculeert dat Merkel door haar jeugd in de DDR geen notie heeft van democratie en vrijheid. Ze zou er geleerd hebben dat je het beste carrière maakt door te zwijgen en je ideologisch niet bloot te geven. Dat Merkel ondanks haar autocratische optreden toch zo populair is bij de bevolking, noemt Höhler een geval van 'collectieve verblinding'.

Uit Höhlers betoog spreekt volgens de meeste commentaren een sterke nostalgie naar de oude Bondsrepubliek. Die werd bestuurd vanuit het knusse, provinciale Bonn, door wijze mannen als Konrad Adenauer en Helmut Kohl, mannen met onwankelbare, conservatieve waarden.

Een van de beste kenners van de achtereenvolgende kanseliers, Gerd Langguth, betwijfelt overigens of Höhler ooit echt adviseur van Kohl is geweest. En trouwens, voegt hij er in zijn beschouwing in Der Spiegel aan toe, als er iemand autocratisch regeerde, dan was het wel de door Höhler zo bewonderde 'kanselier van de eenheid'.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden