'Democratie kun je ook overdrijven'

Kanaaleiland Sark is Europa's jongste democratie. Maar de inwoners laten hun paarden en koetsjes en feodale tradities niet zomaar verdrijven.

De Sark Belle is klein, maar stoer. Onvermoeibaar huppelt de veerboot over golf na golf na golf. Vandaag zet ze enkele tientallen passagiers, een stapel met touw samengebonden kranten, veertig dozijn eieren en een badkuip af op de kade van het in de rotsen uitgehouwen haventje van Sark.

Vanaf zee gezien lijkt dit eiland een ongenaakbare steenklomp met een toefje groen op de top. Maar eenmaal op die honderd meter hoge rots zie ik pure romantiek: door bomen omringde manors, zanderige paden die langs koeienweitjes leiden en steile klifpaadjes waar ik soms voeten én handen nodig heb om naar een stil baaitje af te dalen. Wijngaarden ook - daarover later meer - en een enkele palmboom: de Kanaaleilanden hebben een mild klimaat. Auto's zijn er verboden. Alle vervoer gaat met tractors of overjarige fietsen; toeristen laten zich graag rondrijden in door paarden voortgetrokken koetsjes.

Het dorp bestaat uit niet veel meer dan een kruispunt van twee stoffige straten en een verzameling van een paar pubs, een kerk, een postkantoor en een rij winkeltjes formaat zeecontainer. Om de zomerse drukte in hoofdstraat The Avenue in goede banen te leiden, hebben de Sarkees een uniek 'two-way one-way system' tot wet verheven: in de zomermaanden mogen tractors uitsluitend westwaarts en paardenkoetsjes alleen in oostelijke richting rijden.

"Trek je niks aan van het 'no traffic sign' bij de kerk", had Elsie Guille me aan de telefoon gezegd toen ze me uitlegde hoe ik haar B&B kon vinden. "Dat geldt niet voor fietsers hoor." En: "Ik ben er niet als je aankomt, maar de deur is open, make yourself comfortable."

Elsie is een directe nazaat van een van de veertig mannen die in 1565 het eiland koloniseerden en elk een veertigste deel van het eiland in bezit kregen. Zij werden aangevoerd door Helier de Carteret die daarmee Seigneur (lees: feodaal heerser) van Sark werd. De 22ste Seigneur van het eiland is, sinds 1974, Sir Michael Beaumont. Net als zijn voorgangers betaalt hij een jaarlijkse huur van 1,79 pond aan de Britse koningin - huurverhoging vond sinds 1565 niet plaats. Als enige op het eiland mag hij witte duiven houden en met elke eilandbruid slapen in haar huwelijksnacht. Met duiven heeft hij niets, zei hij ooit. "Maar ze horen bij de tradities van het eiland. Van het tweede voorrecht heb ik nooit gebruik gemaakt. Dat zou maar problemen geven."

Het is mooi fietsen over de halfverharde paden, waar de tractorbestuurders hoffelijk ruimte maken voor de toeristen, de belangrijkste inkomstenbron van het eiland. Ik kom langs de Seigneurie, het kasteel met de ommuurde tuin die tot de mooiste van Engeland wordt gerekend. Ik fiets naar toeristentrekker La Coupée, een smalle, zestig meter hoge richel die naar schiereiland Little Sark leidt en maak een tussenstop in theetuin Fleur du Jardin - ook al gingen de Kanaaleilanden al in 1204 van Franse in Engelse handen over, in veel namen leeft de Franse connectie nog voort.

In de bomen hangen gekleurde vaantjes in lange slingers, een monter meisje serveert citroentaart en thee met melk. Als ik - weer onderweg naar niets of niemand in het bijzonder - de postbode tegenkom en vraag hoeveel adressen hij dagelijks van post voorziet - '207, mevrouw' - nodigt hij me uit een stukje mee te fietsen op zijn ronde. Hijgend trap ik op mijn barrelige huurfietsje achter hem aan.

Als de brievenbezorger rechtdoor gaat naar een afgelegen plukje huizen op de winderige noordpunt van het eiland, sla ik af naar de baai Port du Moulin. Hoog in de rotsen werd hier in 1850, toen de eerste toeristen al naar het eiland kwamen, een vierkant gat uitgehouwen, de Window in the Rock. Het uitzicht op de ruige zee, bijna honderd meter lager, is spectaculair.

Port du Moulin kijkt ook uit op een kasteel dat voor de meeste inwoners van Sark het kwaad symboliseert. Op buureiland Brecqhou lieten de tweelingbroers Frederick en David Barclay, zakenmannen die miljarden verdienden met de Daily Telegraph en het Ritz-hotelimperium, een bizar nep-gotisch kasteel neerzetten. Naar verluidt is David Cameron er weleens te gast.

De broers kochten het eilandje, dat onder de jurisdictie van Sark valt, in de jaren negentig en sindsdien proberen ze de tradities die de eilanders al ruim 400 jaar koesteren onderuit te halen. Het stond de Barclays niet aan dat een dertiende deel van de koopsom van Brecqhou, conform 's eilands wetgeving, rechtstreeks in de zakken van Sir Beaumont verdween. Net zo min waren ze te spreken over de wet die voorschreef dat grond alleen door de oudste zoon kan worden geërfd. Sterker, de broers trokken

zo'n beetje tegen álle wetten en tradities van het eiland ten strijde, haalden het Europees Hof in Straatsburg en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens erbij en wisten te bewerkstelligen dat het eiland in 2008 als laatste feodale staat van Europa overging naar een democratie.

Ze verloren ook rechtszaken, andere lopen nog. Brecqhou is al hun eigendom, maar ze kopen ook steeds meer grond op Sark zelf, van Sarkees die geld laten prevaleren boven traditie en harmonie. Op hun nieuwe bezittingen laten de Barclays wijngaarden aanleggen. Het ziet er aantrekkelijk uit, die wijnranken op de hellingen, maar de eilanders vrezen voor hun drinkwater en schone lucht vanwege de bestrijdingsmiddelen die mét de Barclays hun intrede op het eiland hebben gedaan.

"Democratie is goed, maar we zien hier niet veel voordelen", verwoordt mijn B&B-host Elsie de gevoelens van '90 procent van de eilanders'. "Het eiland werd prima geregeerd door de Seigneur. En we houden van onze tradities."

Michael Beaumonts rol is inmiddels vooral ceremonieel van aard, de eilanders vrezen de plannen die de Barclays nog in petto hebben. Maar de toerist die hier wandelt, in een van de baaien gaat zwemmen of een pint drinkt in de pub (niet op zondag, dan is alcohol verboden tenzij bij een maaltijd genuttigd) hoeft daar geen weet van te hebben. Hij ziet vooral een eiland dat de moderne tijd vooralsnog goed aan de overkant van de zee heeft weten te houden.

Straatverlichting is er ook niet

Naast het bekende Jersey en Guernsey bestaan de kanaaleilanden voor de kust van Normandië uit de kleinere, bewoonde, eilanden Sark, Herm en Alderney. Het zijn autonome bezittingen van de Engelse Kroon (crown dependencies). Ze maken geen deel uit van het Verenigd Koninkrijk, noch van de Europese Unie. Tijdens de Tweede Wereldoorlog waren de eilanden het enige Britse grondgebied dat door de Duitsers werd bezet. Sark (2 bij 5 km, bijna 600 inwoners) kent geen inkomstenbelasting, pensioen of sociale verzekeringen. Wat Sark ook niet heeft, is straatverlichting. Dit én de afgelegen ligging maken het tot een toplocatie om sterren te kijken. In 2011 kreeg het eiland het predicaat Dark Sky Island.

Hoe te bereiken?

Sark is alleen over zee te bereiken, in een klein uurtje varen vanaf Guernseys hoofdstad St. Peter Port. Guernsey is per vliegtuig te bereiken of met de ferry vanuit St. Malo, die er circa twee uur over doet: condorferries.co.uk.

Meer info: sark.co.uk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden