Democratie is voor discriminatie te gebruiken

Het lidmaatschap van de Tweede Kamer is geen onaardige baan. De financiële vergoeding is zeer redelijk en ligt in ieder geval hoger dan het salaris dat menig Kamerlid in een andere functie zou kunnen verdienen. Vrije tijd is plenty aanwezig, de plichten zijn vaag omschreven en wie niet goed weet hoe met zijn portefeuille om te gaan, heeft kosteloos een fractiemedewerker ter beschikking die hem bij kan staan.

Des te prijzenswaardiger zijn de niet weinigen die hun belangrijke positie als volksvertegenwoordiger hoogst serieus nemen en zich in en buiten de Kamer beijveren de publieke zaak te dienen. Tot dezulken behoort Rita Verdonk echter niet. Haar niet geringe politieke reputatie is geheel en al terug te voeren op de periode dat zij als minister hoog en luid van de toren placht te blazen. Nadien maakte ze als Kamerlid voor de VVD weinig indruk en sinds zij zeven maanden geleden wegens onhandelbaarheid uit de partij werd gewipt en een eenpersoonsfractie vormde, is zij in de Kamer maar sporadisch actief. Al haar energie gaat op aan de opbouw van een nieuwe politieke ’beweging’, Trots op Nederland genaamd, die volgens haar belofte de bijl zal leggen aan ons versleten parlementaire bestel, met zijn overbodige partijen en programma’s en zijn achterhaalde verdeling in links en rechts.

Wat we ons bij Trots op Nederland politiek-inhoudelijk moeten voorstellen, is het afgelopen halfjaar volstrekt onduidelijk gebleven, op één veelzeggend punt na: men zoekt naar geldgevers, wier anonimiteit zoveel mogelijk gewaarborgd zal blijven. Maar volgende week zullen we eindelijk meer mogen vernemen: op 3 april gaat het doek op en presenteert de ’beweging’ zich aan den volke – weer tegen betaling.

Dat Rita Verdonk in de tussentijd niet heeft stil gezeten, bewijzen sporadische uitingen over de manier waarop onze politiek werkt, namelijk bij meerderheid van stemmen. Haar toelichting is van een aandoenlijke eenvoud: indien drie van de gezinsleden voor patat kiezen en twee voor zuurkool opteren, wordt het natuurlijk patat. ’Heel simpel. Zo werkt de democratie’.

Zover was Verdonk een maand geleden gekomen. Naar deze week bleek, heeft het onderwerp haar niet losgelaten. In het dagblad De Pers van dinsdag was de tekst van een interview afgedrukt, in Trouw van de dag daarop kort samengevat. Twee passages: ’De meerderheid beslist. Dat is democratie. We kunnen geen rekening blijven houden met een minderheid’. Voorts: ’De minderheid krijgt geen gelijk. Zo gaat dat in een democratie. Dan weet je dat de meerderheid uiteindelijk bepaalt wat er gebeurt. De minderheid moet je met respect behandelen, maar meer is het niet’.

De uitspraken lijken net zo logisch als in de patat/zuurkool-controverse maar uit Verdonks verdere toelichting komt iets heel anders aan het licht. Haar herhaalde en resolute beklemtoning van het recht van de meerderheid blijkt niet te berusten op een democratische telling van de stemmen van kiezers of Kamerleden maar op het bestaan in de samenleving van gegeven meerderheids- en minderheidsgroeperingen. Wat haar blijkens het interview buitengewoon stoort is dat er in Nederland maar twee miljoen allochtonen wonen terwijl we bij iedere beslissing die we als meerderheid nemen ’toch vooral ongelooflijk rekening houden met die minderheid’. En daar nog eens dik bovenop: ’Ook het geld is heel ongelijk verdeeld., Er gaat zo ongelofelijk veel geld naar die twee miljoen allochtonen’.

Het zal na enig nadenken voor iedereen duidelijk zijn dat er hier in het beste geval sprake is van een griezelig misverstand of – waarschijnlijker – van een grove uitglijer. Met de meerderheidsregel die in democratieën als uitgangspunt van politieke besluitvorming geldt, heeft de door Verdonk aangesneden materie niets te maken. Ze gaat eenvoudig uit van het recht van de comfortabele meerderheid van autochtonen, waartoe ze ook zelf behoort, om onwelgevallige groepen van mindere omvang tot ’minderheid’ te verklaren waarmee, zoals ze in hetzelfde interview betoogde, geen rekening behoeft te worden gehouden.

Verdonks standpunt in dezen staat in de literatuur bekend als ’de tirannie van de meerderheid’, een gevaarlijke ontsporing waaraan veel democratieën met onpopulaire minderheden bloot staan. Ook in ons land hebben minderheden als die van de katholieken en gereformeerden van overeenkomstige uitsluitingspraktijken door de meerderheid langdurig te lijden gehad. Sterker nog: de geleidelijk aanvaarde principes ter zake van een vergaande tolerantie op vrijwel elk politiek gebied zijn in Nederland nu juist het resultaat geweest van het harde feit dat ons land altijd uit minderheden heeft bestaan, kwetsbaar voor onbekookte meerderheidsoprispingen.

Als gevolg van een systematische agitatie tegen buitenlanders, door populisten als Rita Verdonk en Geert Wilders gepraktiseerd, lijkt er momenteel inderdaad een agressief meerderheidsblok in de maak. Het is aan de oude democratische partijen deze beginnende betonrot in ons democratisch stelsel met geëigende middelen te lijf te gaan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden