Democratie is oorlog, vindt onze h.h. voorlichting

Vanzelfsprekend overdreef minister Piet Hein Donner toen hij in mei 2004 op een jubileumcongres van de Nederlandse Vereniging van Journalisten de verhouding tussen media en politiek op scherp zette met de stelling dat de overheid er dagwerk aan heeft om fouten in de pers te moeten rechtzetten. Uitmondende in de gepeperde conclusie: ,,Uw berichtgeving schept een eigen wereld die de echte wereld verdringt. U breekt reputaties. U maakt levens kapot. U bent een bron van onrust en oorlog.’’

Maar hoe gechargeerd ook, evenzogoed was het woord ’oorlog’ gevallen en dat had de journalist Gerard van Westerloo op het idee gebracht hoofdredacteuren en bestuurders over dit onderwerp uit te horen. Op grond van hun bevindingen concludeerde hij dat het wantrouwen tussen die twee nog nooit zo groot is geweest: ,,Het is oorlog tussen pers en politiek.’’ Ook dat zou je overdreven kunnen noemen, maar wat zit er anders op als je leest dat de Groningse burgemeester Jacques Wallage (die een paar jaar eerde prestigieuze staatscommissie Toekomst Overheidscommunicatie voorzat) de pers vergelijkt met ’een dronkeman die voortdurend de verkeerde steeg inwankelt’. En hoofdredacteuren op hun beurt zeggen dat ze door overheidsvoorlichters voortdurend op het verkeerde been worden gezet?

Tegen die achtergrond verbaasde het me niet dat twee voorlichters van Sociale Zaken de oorlogsretoriek van hun ’baas’ Donner letterlijk hadden opgevat. In een oorlog zijn onorthodoxe middelen geoorloofd en dus zagen ze er geen been in het netwerk te kraken van hun vorige werkgever, de Geassocieerde Pers Diensten. Konden ze hun ’baas’ ’pro actief’ bijpraten over het incorrecte gebruik in een GPD-artikel over zijn godsdienst en enkele GPD-journalisten tijdig de suggestie aan de hand doen dat Donner in zijn strijd voor versoepeling van het ontslagrecht toch minder eenzaam staat dan wel wordt aangenomen.

Democratie moet op het volk bevochten worden. Het was één van de motto’s van de vorige week overleden roemruchte minister van defensie Henk Vredeling. Daarmee bedoelde hij dat politici/bestuurders niet de makkelijkste weg moeten bewandelen door gewoon te doen wat het volk wil. Veel belangen zijn per definitie tegengesteld. Een rijk mens heeft andere belangen dan een arm mens. En dus zal een politicus een weloverwogen keuze moeten maken en daar ook voor durven te staan. Zoals Vredeling er tegen de zin van zijn eigen PvdA voor zorgde dat ’onze jongens’ over een behoorlijk gevechtsvliegtuig, de F16 konden beschikken.

Inmiddels zijn we in een fase aangekomen waarin politici niet meer zo eerlijk zijn over hun eigen keuzen en de nadelen die dat (ook) met zich meebrengt, maar willen ze vooral de indruk wekken dat ze het grote groepen kiezers naar de zin maken. Het gaat meer om (positieve) beeldvorming, dan om de feitelijke inhoud. Op zichzelf is dat begrijpelijk: vroeger kon de politicus terugvallen op de eigen partij en een hechte achterban, tegenwoordig heeft hij te maken met mondige, maar ogenschijnlijk grillige kiezers. Maar een gevolg is wel dat de minister, anders dan vroeger, beter in de markt gezet moet worden, zoals dat in het huidige voorlichtingsjargon heet. Geen gezeur over inhoud, maar een treffende quote op het juiste moment. Een gevolg daarvan is weer dat journalisten cynisch zijn gaan oordelen over politici en zij op hun beurt geen goed woord over hebben voor journalisten: die schrijven maar een eind raak en slaan er maar een slag naar.

Het is een dodelijke spiraal van wantrouwen, uitmondend in manipulatie, spindoktering en....pro-actieve snuffelpraktijken. En uitmondend ook in de paradox dat dit uitgerekend Donner moet overkomen: de man die in de traditie van Vredeling als één van de weinige politici durft te staan voor lastige keuzen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden