Ideologie

Democraten zoeken nieuwe koers: 'Tijd om neoliberalisme af te zweren'

Had Bernie Sanders de verkiezingen wel gewonnen? Beeld AFP

Hoe kon het in hemelsnaam misgaan? Hoe kon de Democratische kandidaat deze verkiezing verliezen van een man die door het halve land als een seksistische charlatan wordt beschouwd? De teneur in de eerste reacties van prominente linkse politici en activisten in de Verenigde Staten is: we moeten het neoliberalisme afzweren.

De afgelopen tijd ging de aandacht vooral uit naar de verdeeldheid binnen de Republikeinse partij: de traditionele conservatieven van het partij-establishment worstelden zichtbaar met het nieuwrechtse populisme van Trump.

Maar na diens verrassende verkiezingsoverwinning lijken het nu de Democraten te zijn die zich opmaken voor een strijd om de ziel van hun partij. Want ook die partij is natuurlijk een ongemakkelijk amalgaam van verschillende stromingen. De belangrijkste scheidslijn in de partij loopt tussen de centrumlinkse, liberale kringen rondom Hillary Clinton, en de activistisch-linkse achterban die zich tijdens de voorverkiezingen achter Bernie Sanders schaarde.

Het mag niet verbazen dat het vooral die linkse activisten zijn, die zich de afgelopen dagen geroerd hebben met allerlei opiniestukken over de lessen die de partij uit het debacle van de Trump-overwinning moet trekken.

'Het lag niet aan ons'

Toch wist de politieke nieuwssite Politico wel wat geluiden op te tekenen uit het hart van de Clinton-campagne. Bij de campagneleiding is, volgens ingewijden, de fase van reflectie nog niet aangebroken. Daar wijt men het verlies aan aan de beslissing van FBI-directeur Comey om het e-mail-onderzoek te elfder ure weer te openen, en aan de schandalen die maar opgedregd bleven worden, maar niet aan de gekozen kandidaat of aan de gevolgde trategie.

Die strategie richtte zich vooral op latino's, zwarten en hogeropgeleiden. Achter gesloten deuren vroeg Bill Clinton zich hardop af of het niet juist verstandig zou zijn om juist ook een poging te doen om het verarmde witte electoraat te bereiken. Maar dat werd weggewuifd als de inbreng van een ouderwetse politicus die niet snapte dat de tijden waren veranderd.

John Podesta, voorzitter van de Clinton-campagne Beeld AFP

Het mislukte celebrityfeminisme

Maar het lijkt erop dat juist de campagneleiding de tijden niet helemaal goed heeft ingeschat. Want ondanks zijn openlijke seksisme won Trump zelfs onder witte vrouwen meer stemmen dan Clinton.

Dat lag, volgens Sarah Jones in de New Republic, aan het mislukte celebrityfeminisme dat Clinton omhelsde. Ze schakelde half vrouwelijk Hollywood in voor haar campagne, "kennelijk gebaseerd op de aanname dat de politieke prioriteiten van witte vrouwen worden bepaald door de popcultuur die ze consumeren. Maar witte vrouwen uit de arbeidersklasse gingen niet voor Clinton stemmen alleen maar omdat Lady Gaga en Katy Perry dat ook deden."

Want die witte vrouwen uit de arbeidersklasse maakten zich uiteindelijk meer zorgen om hun portemonnee, dan om de seksistische opmerkingen van Trump.

Katy Perry Beeld Photo News

'Geef de partij terug aan de mensen'

Dat laatste hoef je Michael Moore, het geweten van links Amerika, niet uit te leggen. Hij is een van de weinigen die de overwinning van Trump al lang en breed voorspeld had. En hij kwam dus de volgende ochtend op Facebook gelijk met een to-do list op de proppen. Op 1: 'De Democratische partij overnemen en teruggeven aan de mensen'.

Want die mensen, die zijn nogal eens vergeten de afgelopen jaren. Dat wrijft hij zijn liberale vrienden nog even in: "Iedereen moet ophouden met zeggen dat ze geshockeerd zijn. Wat je bedoelt te zeggen is dat je in een bubble leefde en geen aandacht had voor je mede-Amerikanen en hun wanhoop."

Michael Moore Beeld AP

Herverdeel de rijkdom

Katy Perry is overigens wel degelijk geshockeerd. In een tweet raadt ze haar volgers aan om professionele begeleiding te zoeken bij de rouwverwerking na de verkiezingsuitslag.

Maar misschien is de steun van mensen als Perry wel een deel van het probleem, schrijft de Canadese activiste Naomi Klein in een veel gedeeld stuk op The Guardian.

Veel mensen hebben hun levensstandaard zien dalen, en zekerheden weg zien vallen. "Tegelijkertijd zijn ze getuige geweest van de opkomst van de 'Davos-klasse', een netwerk van van bankier- en techmiljardairs, gekozen leiders die heel goed met die miljardairs overweg kunnen, en Hollywood-celebrities die het er allemaal ondraaglijk glamoureus uit laten zien. Succes is een feestje waarvoor ze niet zijn uitgenodigd, en ze weten diep in hun hart dat deze groeiende rijkdom en macht op de een of andere manier verbonden zijn met hun eigen groeiende schulden en machteloosheid."

Een krachtige, linkse agenda, die het neoliberalisme vaarwel zegt, kan de terechte boosheid daarover op de juiste doelen richten. "Een groot deel van de steun voor Trump kan afgesnoept worden als er een echte herverdelingsagenda op tafel ligt."

Naomi Klein Beeld AFP

Hadden we Sanders maar gehad

De echo van die woorden klinkt door in heel veel commentaren. Zoals van Robert Reich, econoom en minister onder Bill Clinton: "De Democraten vertegenwoordigden de arbeidersklasse. Niet meer."

En de progressieve liberals die tegenwoordig het hart van de Democratische Partij vormen, zijn direct verantwoordelijk voor de verkiezing van Trump, schrijft Thomas Frank. Ze nomineerden 'een insider op het moment dat het land schreeuwde om een outsider. Een technocraat die beloofte te zullen finetunen op het moment dat het land een sloophamer tegen de machine wilde gebruiken."

Het ironische is, dat de Democraten wel zo'n kandidaat hadden, die volgens de meeste peilingen veel meer kans had gehad tegen Donald Trump: Bernie Sanders. Die liet gisteren weten dat hij het in 2020 misschien nog een keer wil proberen.

Maar dan wel als boegbeeld van een geloofwaardige partij. "Je kunt niet aan de ene kant zeggen: we zijn een partij die voor werkende mensen is, die er voor jongeren is, maar aan de andere kant niet het lef heeft om op te staan tegen Wall Street en de miljardairsklasse. Mensen geloven dat niet. Je moet beslissen aan welke kant je staat."

Bernie Sanders Beeld AP

En de liberals zelf?

De Democratische tegenstanders van Sanders houden zich momenteel wijselijk gedeisd. Zoals Paul Krugman, de econoom, nobelprijswinnaar en New York Times-columnist, die tijdens de voorverkiezingen hartstochtelijk campagne voerde voor Clinton.

"Het is heel menselijk om je nu uit te putten in beschuldigingen, en sommige zijn vast verdiend", schrijft hij nu. "Maar hoewel een autopsie nodig gaat zijn, zijn harde uithalen nu niet behulpzaam."

Krugman had even genoeg van politiek, en luisterde de afgelopen dagen vooral naar muziek, bekende hij.

Paul Krugman Beeld EPA

Wie wordt de nieuwe voorzitter?

Maar veel echte partijtijgers hebben die luxe niet. Want zo net na de verkiezingen moeten de eerste cruciale posities alweer worden bezet. De belangrijkste strijd op dit moment gaat om wie de nieuwe voorzitter wordt van de Democraten.

Tijdens de eerste besloten bijeenkomst van de partij na de verkiezingen kreeg de interim-voorzitter van de Democraten, Donna Brazile, het heel zwaar voor haar kiezen. Ze wordt door veel medewerkers medeverantwoordelijk gehouden voor het verkiezingsdebacle.

Vandaar dat er in Washington nu gefluisterd wordt dat Keith Ellison weleens de nieuwe partijvoorzitter zou kunnen worden. Hij behoort tot de linkse vleugel van de partij, en heeft al een officiële ondersteuning binnen van niemand minder dan Bernie Sanders.

Keith Ellison Beeld Wikimedia Commons
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden