Demissionair kabinet hoeft motie niet uit te voeren

Het is lang niet zeker dat het demissionaire kabinet vandaag een punt zet achter het project van de Joint Strike Fighter (JSF) als een meerderheid van de Tweede Kamer daarover een motie aanneemt. Minister Hillen (defensie) zal het miljarden kostende project vol vuur verdedigen en een eventuele PvdA-motie om te stoppen naast zich neerleggen.

Hij zal aanvoeren dat een demissionair kabinet geen 'onomkeerbare stappen' mag nemen. Dat betekent in dit geval een besluit of Nederland moet stoppen met de ontwikkeling van de opvolger van de F-16-straaljager, samen met het bedrijfsleven. Dat kan alleen een missionair kabinet, zal Hillen vandaag aanvoeren. Dat betekent dat de toekomst van de JSF bepaald zal worden in de formatieonderhandelingen na de verkiezingen van 12 september.

In 2010 werd de voorganger van minister Hillen, Eimert van Middelkoop, met een vergelijkbare situatie geconfronteerd. Toen steunde een Kamermeerderheid eveneens een PvdA-motie om te stoppen met de testfase van het JSF-project. Dat besluit werd genegeerd door het toenmalige demissionaire kabinet van CDA, PvdA en ChristenUnie. Volgens Van Middelkoop mocht een demissionair kabinet geen onomkeerbare besluiten nemen.

Formeel wordt er vandaag in de Tweede Kamer ook geen besluit besproken van het kabinet, waartegen een motie dan wel een amendement kan worden ingediend. Het gaat om diverse voortgangsrapportages over de JSF. Het kabinet is wel voorstander van de aanschaf van een testtoestel en had met de PVV daarvoor een meerderheid. Toch gaat iedereen er vanuit dat vanwege de verkiezingen de politieke druk om met het omstreden JSF-project te stoppen, wordt opgevoerd.

De tegenstanders, waaronder dus de linkse fracties in de Tweede Kamer en de PVV, vrezen sterk oplopende kosten van het toestel, dat ontwikkeld wordt door fabrikant Lockheed Martin, en twijfelen er ook aan of het Nederlandse bedrijfsleven daarvan echt kan profiteren. Die vrees wordt door de industrie bestreden.

De eerste ideeën om mee te doen aan de ontwikkelingsfase van de JSF dateren uit de jaren negentig van de vorige eeuw. Deze constructie werd interessanter gevonden dan het eeuwige gesteggel over compensatieorders die vanuit de VS in Nederland geplaatst zouden moeten worden. De luchtmacht zei toen al - terwijl het toestel nog slechts op de tekentafel bestond - dat de JSF het beste vliegtuig was dat Nederland kon aanschaffen.

In september krijgt de luchtmacht het eerste testtoestel. Daarbij is steeds door de respectievelijke kabinetten aangevoerd dat de aanschaf van een testtoestel niet betekent dat Nederland uiteindelijk de F-35, zoals de JSF formeel heet, zal aanschaffen. Diverse fracties achten het goedkoper om een dergelijk toestel 'van de plank te kopen' in plaats van mee te doen aan de ontwikkeling van het vliegtuig, met alle risico's van dien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden