Déjà vu: roken op televisie

Cabaretier Hans Teeuwen steekt er eentje op tijdens Zomergasten. Beeld ANP Communique

Een rokende Hans Teeuwen in 'Zomergasten' gaat de VPRO mogelijk zeshonderd euro boete kosten. De sigaret, ooit een vertrouwde verschijning op tv, is zo langzamerhand verdwenen van de buis.

Zelfs kindertelevisie was vroeger vergeven van de tabakswaren. In de mondhoek van Swiebertjes gabber Malle Pietje bungelde meestal een sigarettenpeuk. De tekenfilmmatroos Popeye verslond niet alleen spinazie maar ook pijptabak. In 'De Fabeltjeskrant' klaagde Momfer de Mol dat hij niet eens rustig zijn sigaartje kon roken, als hij weer eens voor het een of ander uit zijn hol werd gehaald. Luid kuchend, dat wel.

Mickey wie?
In Amerika werd in 1991 een onderzoek gepresenteerd naar de bekendheid van kleuters met tabaksreclames. De nogal opzienbarende uitkomst: er waren meer kinderen die de kameel van Camel herkenden dan kinderen die Mickey Mouse en Fred Flintstone herkenden.

Amerika had toen al twee decennia een verbod op spots over rookproducten. De Amerikaanse president Richard Nixon, zelf een verwoed pijproker, tekende op 1 april 1970 een wet die een einde maakte aan tabaksreclame via de beeldbuis. In de jaren daarvoor waren de schadelijke volgen van roken voor de gezondheid steeds duidelijke geworden. Iets eerder was al een wet afgekondigd die tabaksfabrikanten verplichtte om op hun pakjes melding te maken van de kwalijke effecten.

Op 1 januari 1971 was op de Amerikaanse televisie voor het laatst een tabaksreclame te zien. De spot werd uitgezonden in een blok tijdens 'The Johnny Carson Show'. Die beroemde presentator schroomde zelf ook niet om een sigaret op te steken tijdens zijn programma, met of zonder zijn gasten. (Carson overleed in 2005 aan de gevolgen van longemfyseem.)

Nu rook ik verstandig
Nederlands bekendste talkshowpresentator Willem Duys kondigde in een aflevering van zijn programma 'Voor de vuist weg' eind 1978 aan dat hij met een aantal andere bekende Nederlanders zou stoppen met roken. Hij herhaalde dat voornemen nog eens in een folder van de stichting Volksgezondheid en Roken. Kort daarna dook Duys, nooit vies van commercie en stunts, op in reclame voor het sigarettenmerk Roxy. Hij begreep dat dit om enige uitleg vroeg: "Ja, beste mensen, onlangs zei ik dat ik met roken zou stoppen. Maar ik heb het maar twee weken volgehouden." Duys vergaf zichzelf: "Nu rook ik verstandig. Sigaretten met minder teer en nicotine. En vanwege de smaak heb ik voor Roxy gekozen."

Een andere BN'er maakte de omgekeerde beweging. Voetballer Johan Cruyff vertelde eind jaren zeventig dat hij Roxy Dual rookte, omdat het geen schadelijke gevolgen zou hebben voor de gezondheid. Een deel van de Kamer morde over dit soort reclame. Maar de VVD-staatssecretaris Els Veder-Smit van volksgezondheid en milieuhygiëne voelde niets voor wetten voor tabaksreclame. Zelfregulering moest, zoals vaker in Nederland, tot verbetering leiden.

In 1991 bleek dat Cruyff last had van aderverkalking. Na een bypassoperatie zwoer hij het roken af en nam hij een spotje op waarin hij een pakje sigaretten een doodschop gaf. Tijdens wedstrijden zat de Barcelona-coach voortaan met een Chupa Chups-lolly in de dug-out. Het deed wonderen voor de verkoop van dit snoepgoed in Catalonië.

Gewichtigheid uitstralende pijprokers
In diezelfde jaren negentig werden rokers op tv zeldzamer. Sigaretten in beeld of gewichtigheid uitstralende pijprokers (zoals ooit Godfried Bomans en Rien Poortvliet) waren nog nauwelijks te zien. Rokers werden langzaam in het defensief gedrukt. Minister Els Borst van volksgezondheid (D66) wilde ondertussen nog niets weten van een verbod op tabaksreclame. Ze voelde zich wel wat ongemakkelijk bij tabaksreclame bij sport of rokers in op jongeren gerichte soaps als 'Goede tijden, slechte tijden'. Maar met gesprekken met de industrie en de media moest dat op te lossen zijn.

In 2002 kwam er alsnog een verbod op tabaksreclame. Mediawetten tegen roken zijn er verder niet. De boete vanwege Teeuwens sigaret komt voort uit het verbod om te roken op de werkplek, in dit geval een tv-studio.

 
Cruyff vertelde in een reclame dat hij Roxy Dual rookte, omdat het geen schadelijke gevolgen had voor de gezondheid
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden