Degelijke inleiding in de analytische filosofie bespaart u de levenslessen

SEBASTIEN VALKENBERG

Chris Buskes en Herman Simissen (red.): 'Analytische filosofie'. Van Tilt, Nijmegen. 317 pagina's; euro29,50.

****

undefined

De schrijvers

Die zijn nagenoeg allemaal verbonden aan een universiteit, de een als universitair docent, de ander als hoogleraar en een derde is met emeritaat. Eén auteur geeft filosofie aan het Bataafs Lyceum in Hengelo. De bekendste schrijvers zijn vermoedelijk Rik Peels (VU) en Chris Buskes (Radboud Universiteit Nijmegen). De eerste stond vorig jaar in de belangstelling als co-auteur van het boek 'God bewijzen', de tweede won in 2007 de Socrates Wisselbeker met 'Evolutionair denken'. Buskes heeft niet alleen een hoofdstuk geschreven voor 'Analytische filosofie', maar het boek ook geredigeerd samen met Herman Simissen.

undefined

Hun ambitie

De lezer vertrouwd maken, staat er in de inleiding, met de rijke traditie van de analytische filosofie en "de vele uiteenlopende aspecten daarvan". Het boek wil voorzien in een leemte. Inleidingen in de analytische filosofie zijn schaars. Het vorige dateerde alweer uit 1969. Dat was 'Overzicht van de analytische wijsbegeerte' door de Leidse hoogleraar Gabriël Nuchelmans. Voor de liefhebber: verschenen als Aula-pocket 405.

undefined

Het resultaat

Een boek waarvoor het predicaat 'degelijk' lijkt uitgevonden. In de inleiding waarschuwen de auteurs voor de karikatuur van continentale versus analytische filosofie. De eerste zou teksten voortbrengen die even oeverloos als onbegrijpelijk zijn (Hegel, Heidegger), waar die uit de tweede traditie beknopt en helder zijn. Er zijn ongetwijfeld verschillende uitzonderingen op de regel, maar zo'n uitzondering is 'Analytische filosofie' zeker niet. Logica, taalfilosofie, kenleer, wetenschapsfilosofie, philosophy of mind, ethiek, filosofie van de religie en van de geschiedenis. Geduldig en gedegen zetten de auteurs de belangrijkste ontwikkelingen per discipline uiteen. Heel nuttig als je wilt weten wat het demarcatieprobleem ook alweer was en hoe de Duitse filosoof Gottlob Frege de logica na bijna 2500 jaar stilstand verder hielp.

undefined

Mooiste zin

Mogen het ook zinnen zijn? Volgend citaat is van de Amerikaanse filosoof David K. Lewis, die aan de orde komt in het hoofdstuk over taalfilosofie: "Het is de taak van de filosofie om gemeenplaatsen aan te vechten, die anderen accepteren zonder erover na te denken. Een riskante opgave, want filosofen worden sneller afgeschreven dan gemeenplaatsen, maar een nuttige opgave. Want wanneer een goede filosoof een gemeenplaats aanvecht, dan blijkt vaak dat de gemeenplaats in wezen juist was; maar de filosoof heeft een probleem opgemerkt dat degenen die er niet over nadenken hebben gemist. Uiteindelijk wordt de kritiek beantwoord en doorgaans overleeft de gemeenplaats. Maar de filosoof heeft de aanhangers van de gemeenplaats een dienst bewezen: hij heeft hen gedwongen om erover na te denken."

undefined

Reden om dit boek niet te lezen

Omdat de lezer weinig affiniteit heeft met het onderwerp? Die kans is niet denkbeeldig. Doorgaans scoren analytische filosofen geen bestsellers. Dat doen auteurs als Alain de Botton en Peter Sloterdijk. Zij zijn misschien nog het beste te vergelijken met de dominee die als een geestelijk leidsman zegt wat er allemaal niet deugt aan de samenleving en hoe je zou moet leven. Veelzeggend is het laatste boek van Sloterdijk dat in het Nederlands is vertaald: 'Je moet je leven veranderen'. Levenslessen als deze kom je in 'Analytische filosofie niet tegen.

undefined

Reden om dit boek wel te lezen

'Lezen' is in dit geval een misleidende term. 'Analytische filosofie' is geen boek om van kaft tot kaft tot je te nemen en al helemaal niet in één ruk. Sommige boeken zijn niet om te lezen maar om te hebben. Wie geïnteresseerd is in filosofie heeft een aantal overzichtswerken domweg in zijn boekenkast nodig. Bijvoorbeeld Hans Joachim Störig met zijn evergreen 'Geschiedenis van de filosofie', eventueel geflankeerd door de geschiedschrijving van Bertrand Russell. Ook altijd handig om voor het grijpen te hebben is het 'Woordenboek filosofie' (redactie Harry Willemsen), hoewel de digitale Stanford Encyclopedia of Philosophy steeds vaker de betere vraagbaak blijkt. In deze zelfde categorie van verplichte kost hoort ook 'Analytische filosofie'.

undefined

Trouw tipt filosofie

1. Discipline Marli Huijer

2. Analytische filosofie Chris Buskes en Herman Simissen

3. Leven na de dood Marc Van den Bossche

4. Filosofie van het verstaan Heinz Kimmerle en Renate Schepen

5. Je brein of je leven Jan Bransen

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden