Patentrecht

Definitief oordeel: op planten is geen patent aan te vragen

Een rode paprika.Beeld colourbox

Nieuwe groente- en fruitrassen die zijn ontstaan door veredeling vallen niet onder het patentrecht. Octrooi aanvragen op nieuwe paprika’s is er dus niet meer bij.

Kunnen bedrijven nog octrooien aanvragen op groente- en fruitrassen die zijn ontwikkeld via biologische processen, zoals kruising? Nee, dat kunnen ze niet, is nu het definitieve oordeel. De klassieke veredeling, in Nederland veelvuldig toegepast, valt niet onder het patentrecht.

Met dit oordeel, donderdag uitgesproken door de Grote Kamer van Beroep van het Europees Octrooibureau, komt er een eind aan een slepende kwestie die de gemoederen in de wereld van de zadenbedrijven en veredelaars lang bezighield. Veel Nederlandse bedrijven in die sector zullen blij zijn met die uitspraak.

Die bedrijven werken volgens, en zijn enthousiast over, het kwekersrecht. Volgens dat recht heeft een bedrijf dat door kruising een nieuw soort tomaat, paprika of broccoli heeft ontwikkeld het alleenrecht om zijn vondst te vermeerderen en te verkopen. Maar concurrerende bedrijven mogen dat nieuwe ras wel gebruiken om zelf weer andere rassen te ontwikkelen. Het kwekersrecht komt de innovatie ten goede, stellen de voorstanders.

Bij het patenteren van nieuwe rassen gaat het anders. Dan krijgt een bedrijf twintig jaar het alleenrecht om zijn nieuwe vinding te verkopen. Concurrenten mogen dat nieuwe ras alleen gebruiken als ze daar toestemming voor hebben gekregen van de ontwikkelaar. Volgens de patentadepten stimuleren patenten de vernieuwing. De ontwikkeling van nieuwe rassen kost immers veel geld. Door een patent op zo’n ras te krijgen, kunnen die kosten worden terugverdiend.

Jarenlang gold in Europa het kwekersrecht. Het Europees Octrooibureau besloot echter dat er in sommige gevallen toch octrooi kon worden aangevraagd op nieuwe rassen die via kruising of verdeling waren ontwikkeld. Vervolgens regende het patentaanvragen. Tientallen aanvragen werden erkend, een nog groter aantal, mogelijk honderden, werd in behandeling genomen.

In 2016 liet de Europese Commissie weten dat dat niet de bedoeling was. Ze sprak zich tegen het patenteren uit. Later, op 1 juli 2017, volgde het Octrooibureau die lijn. Bij dat bureau zijn 38 landen aangesloten: 28 EU-landen en nog tien andere. Het bureau is dus geen EU-instelling. De zeggenschap zit bij de ministers van economische zaken van de 38 aangesloten landen.

Met die keuze van het Octrooibureau was de kous niet af. In 2018 oordeelde de Technische Kamer van Beroep van het bureau dat het verbod op het patenteren van planten die via veredeling waren ontstaan niet strookte met het Europese octrooiverdrag. Patenteren kon mogelijk dus toch. De uitspraak werd verwelkomd door, onder meer, het Zwitserse Syngenta, een van de grootste zadenproducenten ter wereld, dat de kwestie had aangebracht bij de Technische Kamer. Syngenta had een rode paprika gekweekt die resistent was tegen de witte vlieg en het donderbeestje. Die paprika ontstond na kruising van een commercieel paprikaras met een wilde paprika die bestand was tegen de witte vlieg. Syngenta wilde een patent op die kruising.

Geen patenten!

Aan de onduidelijkheid die toen ontstond – mag er nou gepatenteerd of niet en zo ja: wat dan? - kwam donderdag een eind. De Grote Kamer van Beroep bevestigde de lijn die het Octrooibureau in 2017 had uitgezet en die de Europese Commissie ook bepleitte: geen patenten op rassen die langs biologische weg zijn ontstaan. Maar uitzonderingen zijn er ook. Octrooi-aanvragen die voor juli 2017 zijn erkend, blijven geldig. Aanvragen die voor 1 juli zijn gedaan, kunnen nog erkend worden. Een jaar geleden liepen er volgens het Octrooibureau nog 250 aanvragen (plus 19 waartegen bezwaar was aangetekend), maar het is niet duidelijk of die allemaal voor de zomer van 2017 waren ingediend. Aanvragen die na 1 juli 2017 zijn gedaan, worden door het Octrooibureau afgewezen.

Plantum, de branchevereniging van bedrijven die zich in Nederland bezighouden met veredeling, vermeerdering en kweek van zaden en jonge planten, is blij dat er nu eindelijk duidelijkheid is. Onder Plantums leden zijn zowel voor- als tegenstanders van het patentsysteem. De Nederlandse regering is pleitbezorger van het kwekersrecht. Het Europees Parlement nam in september een resolutie aan tegen het verlenen van patenten op planten omdat het vreesde dat een of meer multinationals daarmee een monopolie zouden krijgen op plantenveredelingsmateriaal.

Lees ook:

Patenten op groenten en planten zijn omstreden. Een uitspraak in hoger beroep zet er nu toch weer de deur voor open.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden