Defensie is sinds de Koude Oorlog niet makkelijker maar veel complexer

In de huidige internationale veiligheidssituatie, vol verschillende risico's, moeten wij ons militair vermogen op peil houden. Preventieve defensie kan falen. Agressieve landen of groepen die de inzet van wapens overwegen, moeten altijd weten dat een internationale coalitie het vermogen en de wil heeft zulke dreigingen het hoofd te bieden. Dit betekent dat goed getrainde en uitgeruste militaire eenheden beschikbaar moeten zijn. Daarom ook hebben wij de nieuwste typen gasmaskers en beschermende kledij nodig, en modernisering van het mobiele Patriot luchtafweersysteem.

JORIS VOORHOEVE

De laatste acht jaar is de groep van democratische staten gestaag uitgebreid en wordt wereldwijd goede voortgang gemaakt met economische hervormingen. De wereld besteedt 30 tot 40 procent minder aan defensie dan tijdens het dieptepunt van de Koude Oorlog. Er zijn ook minder gunstige ontwikkelingen. Delen van de wereld worden gekenmerkt door een explosief mengsel van sociale, demografische, religieuze, economische en politieke problemen. Zo groeit de wereldbevolking tot 2010 met naar 20 %. Deze groei vindt voor 95 % in ontwikkelingslanden plaats. De kwetsbaarheid van deze landen wordt bovendien belast door een onbeheersbare verstedelijking. Bevolkingsdruk, armoede en geweld kunnen leiden tot binnenlandse conflicten en migratiestromen. Er is grote mobiliteit van mensen, producten, technologie, kapitaal en informatie. Ook terroristische groepen, en de internationale misdaad profiteren van de openheid. Corruptie en criminaliteit ondermijnen vooral staten zonder sterke democratische rechtsorde.

Puur militaire bedreigingen spelen nog steeds een rol. Meer dan twintig staten beschikken thans of in de nabije toekomst over chemische, biologische of nucleaire wapens. Ook terroristische groeperingen hebben er belangstelling voor.

De veranderde veiligheidspolitieke omgeving vraagt een diepgaande verandering van ons denken over innovatieve defensieprogramma's. Onze basisstrategie dient drie dimensies te hebben:

- preventieve defensie: voorkomen dat dreigingen zich ontwikkelen;

- afschrikkingsstrategie voor het geval preventie te kort schiet;

- doeltreffend militair vermogen als preventie èn afschrikking falen.

Preventieve defensie en preventieve diplomatie dienen twee kanten te zijn van dezelfde medaille. Preventieve defensie kan voorkomen dat potentiële gevaren een werkelijke bedreiging vormen. Ook na de Tweede Wereldoorlog is gebruik gemaakt van deze strategie. Duitsland werd samenwerking aangeboden, profiteerde van de Marshall-hulp, werd WEU- en Navo-lid. Het na-oorlogse economische herstel en de Europese integratie hebben een oorlog in West-Europa ondenkbaar gemaakt. De Sovjet-Unie stond afwijzend ten opzichte van samenwerking en dwong de Oost-Europese landen eenzelfde houding aan te nemen. Waar preventieve defensie niet werkte stond afschrikking centraal in betrekkingen met de Sovjet-Unie.

Gezien de huidige dreigingen is het wenselijk opnieuw preventieve defensie te gebruiken ten bate van een vreedzame en stabiele internationale omgeving. Waaruit bestaat preventief veiligheids-beleid?

1. Vredesopbouw in door oorlog verscheurde landen. Ons beleid in Bosnie moet zijn gericht op nauwe civiel-militaire samenwerking. De economie moet zich herstellen, werkgelegenheid dient te groeien. Politie en justitie moeten worden gestimuleerd de rechtsorde te handhaven. Democratisering dient een nieuwe generatie vreedzame politieke leiders te brengen.

2. Stabilisering van door burgeroorlog en anarchie bedreigde landen: doeltreffende hulp voor Macedonië en Albanie, druk op Servië om autonomie voor Kosovo.

3. Verdere uitbouw Partnerschap voor de Vrede van Navo en Midden- en Oost-Europese landen.

4. Samenwerking Russische Federatie in Gemeenschappelijke Raad.

5. Steun Russische Federatie bij ontmanteling nucleaire en chemische wapens. Nederland heeft al steun aangeboden bij de vernietiging van het chemische strijdmiddel lewisiet in Kambarka. 6. Samenwerking landen Midden- en Oost-Europa op defensiegebied, gericht op inbedding krijgsmachten in parlementaire democratie; gezamenlijke voorbereiding op crisisbeheersingsoperaties. De Nederlandse defensiesamenwerking met deze landen in 1998 voorziet in ongeveer 300 activiteiten. De kloof die ons een halve eeuw scheidde moet nu worden overbrugd door een netwerk van contacten en gemeenschappelijke verantwoordelijkheden. Het optreden in Bosnië is een goed voorbeeld.

7. Steun uitbreiding Navo om landen te integreren in de Euro-Atlantische zone van vrede en stabiliteit.

8. Steun dialoog Navo met zes mediterrane landen: Egypte, Israël, Jordanië, Mauretanië, Marokko en Tunesië. Deze dialoog draagt bij aan veiligheid en stabiliteit in de regio en bevordert wederzijds begrip.

Deze vormen van samenwerking leggen de nadruk op politieke en economische samenwerking. Wij moeten dan ook alle mogelijkheden gebruiken om de agenda van internationale organisaties te beïnvloeden.

Wij moeten er wel voor zorgen dat onze inspanningen ten behoeve van de preventieve defensie niet ten koste gaan van de primaire taken van de krijgsmacht: afschrikking en het vermogen zonodig gewapend op te treden.

Ook kan niet altijd duidelijk onderscheid worden gemaakt tussen preventieve defensie en afschrikking. De preventieve ontplooiing van Unpredep in Macedonië is beide. Militaire afschrikking blijft van groot belang, zoals in Joegoslavië. Vredeshandhaving zonder conventionele afschrikking werkt niet goed, zoals Unprofor heeft aangetoond.

Defensie is na de Koude Oorlog niet makkelijker, maar juist politiek veel complexer geworden. Van het defensie-personeel wordt beroepsmatig ook steeds meer geëist. Militairen moeten ook diplomaat en wederopbouw-helper kunnen zijn.

Nederland moet samen met zijn Atlantische bondgenoten en Europese partners blijven investeren in stabiliteit buiten onze landsgrenzen. We moeten onverminderd bereidheid blijven tonen bij te dragen aan preventieve defensie en, als dat onvermijdelijk is, aan militaire operaties in VN-, Navo- en WEU-verband. Voor dit alles hebben we voldoende diplomatieke, economische, financiële en, niet te vergeten, militaire middelen nodig. Ook onze bondgenoten en partners trekken uit de huidige veiligheidsituatie de conclusie dat een moderne, snel inzetbare krijgsmacht niet kan worden gemist.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden